Drewniana kaplica cmentarna z 1795 r. w Zambrowie

Kaplica cmentarna w Zambrowie to zabytek architektoniczny, który znajduje się na terenie katolickiego cmentarza grzebalnego tej miejscowości. Utworzenie cmentarza w 1795 roku było odpowiedzią na ówczesne praktyki sanitarne. W tamtym czasie, z powodów zdrowotnych, przenoszono pochówki z cmentarzy przykościelnych na tereny poza centrum miejscowości. Cmentarz w Zambrowie, założony przez ks. Marcina Krajewskiego, powstał w odległości około 600 metrów od kościoła, na terenach należących do parafii.

Historia i architektura kaplicy

Kaplica cmentarna, będąca najstarszym wolno stojącym zabytkiem w Zambrowie, została ufundowana przez samego księdza Marcina Krajewskiego. Jest to drewniana konstrukcja zrębowa, szalowana, podpiwniczona, na planie kwadratu. Jej dach, wykonany z gontu i o kształcie czterospadowym, jest zwieńczony obeliskową sterczyną. W latach 70. XX wieku kaplica została poddana modernizacji, w trakcie której dodano murowane schodki oraz zadaszenie nad wejściem. Nad wejściem do kaplicy widnieje inskrypcja o fundacji kaplicy przez Marcina Krajewskiego w 1795 r. i jej odnowieniu w 1866 r. przez J. Chęcińskiego. Poniżej wierszowana inskrypcja:

Tu leżą kości waszych ojców, matek żon, mężów, krewnych tudzież miłych dziatek Mówcież im tu wieczne odpoczywanie Skarbiąc takoweż sobie pozdrowienie	Tutaj są martwe waszej krwi popioły Tu spoczywają wasze przyjacioły Czcijcież te składy jako drogie dary Pomnąc, że tu was wniosą także mary.

Jeszcze niżej epitafium Franciszki Chęcińskiej zmarłej w 1866 r.

Wnętrze kaplicy

Jedną z największych atrakcji kaplicy jest jej wnętrze ozdobione późnobarokową polichromią. Wyróżniają się tu iluzjonistyczny ołtarz oraz sześć malowideł ukazujących taniec śmierci (danse macabre). Malowidła te przedstawiają spotkania różnych przedstawicieli społeczności zambrowskiej ze śmiercią. Postacie z prawej strony kaplicy (patrząc w kierunku ołtarza) są negatywne z lewej zaś pozytywne. Ponadto, wewnątrz kaplicy nad drzwiami znajduje się tablica erekcyjna cmentarza z herbem Krajewskich Jasieńczyk oraz łacińskim napisem fundacyjnym.

Tłumaczenie łacińskiej inskrypcji fundacyjnej.

Obecny tu Cmentarz zgodnie z dawnym sposobem Budowania przez chrześcijan i zgodnie z nieskażoną opinią świadków, razem z tą kaplicą Marcin Krajewski Kanonik Katedralny płocki, oficjał łomżyński, rycerz orderu św. Stanisława, prepozyt zambrowski i nowogrodzki zbudował w 1795 roku i poświęcił Bogu. Gdy na nie spojrzysz pamiętając o swojej śmierci proś o wieczny pokój dla umarłych.

Kaplica cmentarna w Zambrowie jest ważnym świadectwem historii i kultury pogranicza Mazowsza i Podlasia. Jej architektura i bogate wnętrze, w tym szczególne malowidła ukazujące taniec śmierci, czynią ją jednym z ważnych zabytków regionu.