Figura św. Jana Nepomucena w Ratowicach koło Jelcza

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Pomnik św. Jana Nepomucena w Ratowicach (Rattwitz) w gm. Czernica stoi na ulicy Polnej koło posesji 22 (51°02'10.9"N 17°15'50.3"E).

Figura pochodzi z 1729 roku (ewentualnie z 1732). Została w 2023 roku wyremontowana i odsłoniona ponownie 13 listopada tegoż roku. Dzięki chronostychowi na cokole znana jest data fundacji pomnika, nie spotkałem się natomiast z informacją na temat fundatorów. Dzięki herbom nad chronostychem można pokusić się o ich identyfikację. Przyczyni się to też do uzupełnienia historii Ratowic.

Pomnik

Święty Jan Nepomucen to chętnie przedstawiany w XVIII wieku XIV-wieczny męczennik, patron tajemnicy spowiedzi i opiekun mostów oraz ludzi zagrożonych wodą. Rzeźba została wykonana w stylu barokowym, co jest charakterystyczne dla pomników praskiego kanonika, wznoszonych licznie na terenach Europy Środkowej, szczególnie w Czechach, Austrii, na Śląsku i w Polsce.

Święty jest ukazany w tradycyjnym ujęciu ikonograficznym – w stroju kanonika z biretem na głowie. Charakterystycznym elementem jest aureola wokół głowy, składająca się z pięciu gwiazd. Symbolizują one cudowne okoliczności jego męczeństwa – gwiazdy miały się pojawić, gdy ciało świętego unosiło się w rzece Wełtawie. Figura ma dynamiczny, a jednocześnie zrównoważony układ. Postać św. Jana stoi w lekkim kontrapoście, co dodaje rzeźbie ruchu i wrażenia życia. Lekko wygięte kolana i asymetria w układzie ciała wskazują na typową dla baroku tendencję do dramatyzmu i ekspresji. Święty trzyma krucyfiks symbolizujący jego oddanie wierze i palmę wskazującą na męczeństwo. Figura znajduje się na ozdobnym cokole, który ma elementy heraldyczne odnoszące się do fundatora pomnika. Cokół jest masywny, co podkreśla monumentalność pomnika. Zwieńczenie pod postacią prostego sześcianu harmonizuje z rzeźbą i staje się jej integralnym elementem. Całość jest otoczona metalowym ogrodzeniem, co sugeruje jej szczególne znaczenie dla lokalnej społeczności.

Aureola z gwiazdami nad głową to jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów przedstawień św. Jana Nepomucena. Jest to nieodłączny atrybut świętego, symbolizujący jego świętość i nierozerwalny związek z Bożą opieką.

Rzeźba wpisuje się w tradycję baroku późnego, kiedy to wyraźne stało się zamiłowanie do dramatyzmu, ekspresji i ruchu w sztuce. Zauważalna jest również dbałość o detale, co jest typowe dla dojrzałego baroku. Jednocześnie figura św. Jana Nepomucena ma charakter dekoracyjny, pełniący funkcję zarówno religijną, jak i estetyczną w przestrzeni publicznej.

Chronostych

SILentIarII MartYrIs
HonorI perpetUo
StatUebat
DeVotUs CLIens

czyli: Milczącemu męczennikowi, ku wiecznej czci, wierny sługa postawił (tę) statuę.

Zakodowana w chronostychu data to 1729, jeżeli potraktujemy Y jako II, a U jak V. Jednak skomplikowanie tej poetycko-chronologicznej łamigłówki powodowało, że pojawiały się ułatwienia w postaci adaptacji innych liter do chronogramu. Zamiast V czyli 5 używano nieraz, jak w tym wypadku, U, a Y oznaczało II, ale Y mogło też nieraz oznaczać V. Należy więc też wskazać na alternatywną datę, czyli Y jako 5 i wtedy byłby to rok 1732.

Fundacja

Na cokole nad chronostychem umieszczono kartusz z herbem małżeńskim. To rodowe herby Reteln und Schwanenberg z prawej strony herbowej, czyli męża, i Mattencloit z lewej (żona). Parą małżeńską, która ufundowała pomnik, byli Sebastian Felix von Schwanenberg i jego żona Helena Anna z domu Mattencloit.

Ten artykuł jest w fazie tworzenia


Galeria

  • Pomnik św. Jana Nepomucena w Ratowicach; rok 2013 i 2024
  • Ratowice, pomnik św. Jana Nepomucena (fot. 2013)

    Ratowice, pomnik św. Jana Nepomucena (fot. 2013)

  • Ratowice, pomnik św. Jana Nepomucena (fot. 2024)

    Ratowice, pomnik św. Jana Nepomucena (fot. 2024)

  • Ratowice, rzeźba św. Jan Nepomucen (fot. 2013)

    Ratowice, rzeźba św. Jan Nepomucen (fot. 2013)

  • Ratowice, rzeźba św. Jan Nepomucen (fot. 2024)

    Ratowice, rzeźba św. Jan Nepomucen (fot. 2024)

  • Herby
  • Ratowice, herby na pomniku (fot. 2013)

    Ratowice, herby na pomniku (fot. 2013)

  • Ratowice, herby na pomniku (fot. 2024)

    Ratowice, herby na pomniku (fot. 2024)

  • Reteln und Schwanenberg w Siebmacher, Blazek, Der abgestorbene Adel... Teil 1, Taf. 63.

    Reteln und Schwanenberg w Siebmacher, Blazek, Der abgestorbene Adel... Teil 1, Taf. 63.

  • Mattencloit w Siebmacher, Blazek, Der Adel von Österreich-Schlesien, Taf. 24.

    Mattencloit w Siebmacher, Blazek, Der Adel von Österreich-Schlesien, Taf. 24.

  • Chronostych
  • Ratowice, chronostych (fot. 2013)

    Ratowice, chronostych (fot. 2013)

  • Ratowice, chronostych (fot. 2024)

    Ratowice, chronostych (fot. 2024)

  • Sebastian Felix Schwanenberg, fundator pomnika; miedzioryt z 1736 r.

    Sebastian Felix Schwanenberg, fundator pomnika; miedzioryt z 1736 r.

  • Epitafium Johanny Rosiny von Schwanenberg z domu von Fritsch (1676-1745) macochy Sebastiana Feliksa; kościół Najświętszej Maryi Panny Bolesnej i śś. Aniołów Stróżów w Wałbrzychu
    Epitafium Johanny Rosiny von Schwanenberg z domu von Fritsch (1676-1745) macochy Sebastiana Feliksa; kościół Najświętszej Maryi Panny Bolesnej i śś. Aniołów Stróżów w Wałbrzychu

Literatura

  • Muła Arkadiusz, Rys historyczny gminy Czernica, [online] link [dostęp: 30.09.2024]
  • Jakubowicz Zbigniew, Ratowice wczoraj i dziś, Wiadomości Oławskie, numery 346-349 z lat 1999-2000.
  • Makowski Mariusz, Rodzina baronów von Mattencloitów na Zebrzydowicach, Familia Silesiae Tom 2, Cieszyn 1997, s. 47-66.
  • Siebmacher Johann, opracowanie Blážek Konrad. Der Adel von Österreich-Schlesien. Nürnberg 1885.
  • Siebmacher Johann, opracowanie Blážek Konrad. Der abgestorbene Adel der preussischen Provinz Schlesien und der Oberlausitz. Teil 1. Nürnberg 1887.
Źródło: „https://silesiacum.pl/w/index.php?title=Figura_św._Jana_Nepomucena_w_Ratowicach_koło_Jelcza&oldid=23588”