Ugoda we Wrocławiu w 1423 r. w sprawie zabójstwa

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Breslauer Signaturbüch[1]

CXIII. a. 1423. p. 58.
18. Juni.

Tegoż dnia (piątek przed świętem Jana Chrzciciela) stawili się Niclas Sachewicz, Alexius Banke, Paschke Reynbabe i Stanke von Cadelaw i oświadczyli, że między Bożem Mertinem ze Smolewicz (Boze Mertin von Smolewicz) z jednej strony, a dziećmi Lorenza Kopeszke z Poduszewicz (Lorencz Copeschke von Poduschewicz) i jego bratem Greogrem Kopeszke (Gregor Copeschke) z drugiej strony, poczyniono pełne i ostateczne porozumienie oraz rozstrzygnięcie w sprawie zabójstwa, którego dopuścił się wspomniany Boże Mertin na wymienionym Lonenzu Kopeszke. W związku z tym Boże Mertin ma zapłacić dzieciom zabitego Lorenza sześć marek groszy[2] ... i ma zamówić trzydzieści mszy za spokój jego duszy oraz wpisać go do księgi zmarłych, a także postawić kamienny krzyż jako pamiątkę. Ponadto zobowiązał się przekazać dziedzicom dwa firtle[3] świdnickiego piwa do najbliższego dnia św. Michała. Tym samym sprawa zabójstwa została ostatecznie zakończona i nigdy więcej nie ma być poruszana.

Zabity

  • Lorencz Copeschke von Poduschewicz. Poduschewicz to dzisiejsze Bogdaszowice (w 1271 r. zapisana Bogdaschowicz potem Budeszewicz, Budaschwicz, Pudschwicz, Pudschwitz, w końcu Puschwitz, czyli oficjalna nazwa przed 1945 r.)[4][5]. Copeschke to Kopacz, Kopatz, Kopisch, Kopitsch, Kopscheutz, Kopschutz. Śląski ród znany od końca XIII w., a pochodzący prawdopodobnie z Miśni[6].

Jednacze, świadkowie

  • Alexius Banke (zm. 1454), patrycjusz wrocławski, kupiec, inwestor kredytowy i inwestor w nieruchomości. W tym czasie rozpoczynał też działalność polityczną. W 1427 r. został asesorem w sądzie ziemskim księstwa wrocławskiego (Königlicher Mann), co było wstępem do wejścia potem do rady miasta[7].
  • Niclas Sachewicz, wrocławski patrycjusz, kupiec. Od 1414 r. z przerwami rajca wrocławski. Zmarł po roku 1439[8].
  • Stanke von Cadelaw
  • Paschke Reynbabe, szlachcic śląski z księstwa wrocławskiego. Brał udział w bitwie pod Grunwaldem po stronie krzyżackiej (prawdopodobnie ze swoim bratem lub kuzynem Hannusem Reynbabe). W 1414 r. wzmiankowany na jakimś urzędzie królewskim w Środzie Śląskiej. Znany też jako świadek na dokumentach wrocławskich klarysek (1423) i wrocławskiej katedry. Był właścicielem Wilkostowa (Wolfsdorf) koło Środy Śląskiej (wzmianka z 1434 r., ale nie wiadomo, od kiedy)[9].

Strony
Zabójca

  • Boze Mertin von Smolewicz - zabójca. Smolewicze to prawdopodobnie Schmellwitz, czyli Śmiałowice w pow. świdnickim, gm. Marcinowice lub Chmielów w pow. średzkim gm. Kostomłoty. Bardziej prawdopodobna jest druga miejscowość. W 1360 występuje w dokumencie pod nazwą Smelwicz. Wszystkie zidentyfikowane osoby wymienione w dokumencie pochodzą z księstwa wrocławskiego. W nim też leżał Chmielów, w wiechbildzie średzkim, Śmiałowice natomiast były w księstwie świdnickim. Za dodatkową wskazówkę można uznać, że z weichbildem średzkim związany był jako królewski urzędnik Paschke Reynbabe, co predestynuje go do roli jednacza w sprawie zabójcy z tego okręgu.
  • Dzieci zabitego (prawdopodobnie w wieku poniżej 15 lat) oraz jego brat Gregor Copeschke.

Chmielów i Bogdaszowice leżą od siebie niecałe 4 kilometry, była to więc tragicznie zakończona sąsiedzka kłótnia. Umowa pozwala wniknąć w średniowieczne rozumienie zabójstwa. Było to przestępstwo prywatne. Całe postępowanie ma głównie na celu zaspokojenie pokrzywdzonych, czyli rodziny zabitego, aby poczuli się usatysfakcjonowani, rezygnując czy też musząc zrezygnować z zemsty. Sprawa toczy się bez sądu, prowadzona przez zaufane i obdarzone autorytetem osoby. Tu warto zwrócić uwagę na pozycję wrocławskiego patrycjatu. Alexius Banke używał wtedy jeszcze prawdopodobnie gmerku. Rodzina została nobilitowana niedługo później. I Banke, i Sachewicze mieli posiadłości ziemskie w księstwie wrocławskim, również lenne. Byli traktowani na równi z rycerstwem. W sądzie ziemskim i lennym księstwa występowali obok szlachty jako asesorzy. Nie dziwi zatem ich rola jako jednaczy w sprawie zabójstwie rycerza przez rycerza. Wszystkie osoby pochodzą z księstwa wrocławskiego i mają posiadłości w weichbildzie średzkim, czyli się znają. Po ustaleniu warunków ugody udają się do wrocławskiego ratusza nie w celu sądu, lecz urzędowego jej poświadczenia dla celów dowodowych.

  • Herb rodu Kopscheutz (Copeschke)

    Herb rodu Kopscheutz (Copeschke)

  • Gmerk (Hausmarke) rodziny Banke

    Gmerk (Hausmarke) rodziny Banke

  • Herb rodziny Banke

    Herb rodziny Banke

  • Gmerk rodziny Sachwitz, Zachewicz

    Gmerk rodziny Sachwitz, Zachewicz

  • Herb rodziny Reynbabe

    Herb rodziny Reynbabe

Patrz też Kutzer Paul. Alte Steinkreuze in Schlesien. Schlesische Heimat-Blätter: Zeitschrift für schlesische Kultur. 3. Jg., 1909/10. s. 409-413 i 446-450. (c. 21 kk)

Przypisy

  1. ↑ z Mittheilungen aus Breslauer Signaturbüchern.
    Von Professor Dr. Stobbe.
    (Fortsetzung.)
    w Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens 1866, Bd. 7, H. 2, s. 349, 350.
  2. ↑ Prawdopodobnie chodzi o markę (grzywnę) obrachunkową liczącą 48 groszy, czyli byłoby to 288 groszy. To mało, bo w tym czasie koń kosztował ok. 300 groszy. Być może ta kwota nie konsumuje wergeldu lecz jest do niego dodatkiem.
  3. ↑ Fiertel, ćwierć. Miara objętości. Istniała polska ćwiertnia. Najpospolitsza ćwiertnia krakowska po 1565 wynosiła ok. 139,9 litra. Niemiecki Viertel przeliczono na system metryczny w 1865 r. na 7,2455 litrów. Trudno ustalić, o jaką miarę chodzi. 15 litrów wydaje się mało w takiej umowie. Beczka miała w tamtych czasach najczęściej pojemność 128 do 144 litrów. Może więc chodzić o ćwiertnię w pierwszym (polskim rozumieniu), czyli dwie beczki.
  4. ↑ Identyfikacja dzięki pomocy Tomasz Wilf.
  5. ↑ Bogdaszowice, Budoszkowice, dziś Puschwitz, wś, pow. nowotarski na Szląsku pruskim, z par. katolicką już od r. 1353. W lesie pod B. odkryto 1841 cmentarzysko pogańskie (Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom I, Warszawa 1880, s. 278).
  6. ↑ Jurek Tomasz, Obce rycerstwo na Śląsku do połowy XIV wieku, Poznań 1998, s. 244.
  7. ↑ Pusch Oskar, Die Breslauer Rats- und Stadtgeschlechter in der Zeit von 1241 bis 1741. Bd 1 (A-F), Dortmund 1986, s. 80.
  8. ↑ Pusch Oskar, Die Breslauer Rats- und Stadtgeschlechter in der Zeit von 1241 bis 1741, Bd 4 (S-U), Dortmund 1990, s. 27.
  9. ↑ Sękowski Roman, Herbarz szlachty śląskiej, Tom VIII, Reich–Rz, Opole 2020.
Źródło: „https://silesiacum.pl/w/index.php?title=Ugoda_we_Wrocławiu_w_1423_r._w_sprawie_zabójstwa&oldid=23154”