Krzyż z Mikowic na cmentarzu kościelnym w Przeczowie

Krzyż z cmentarza morowego w Mikowicach (Lampersdorf) na cmentarzu kościelnym w Przeczowie (Prietzen).

• 

  Mikowice, fot. lata 20. XX w.

• 

Mieszkańcy okolicznych miejscowości opowiadali legendę. Jej wersja zanotowana w drugim dziesięcioleciu XX w. brzmi: Obok zbiorowego grobu ludzi, których zabiła zaraza, znajdowała się metalowa trumna ze złotymi i srebrnymi przedmiotami. Osoby przechodzące tamtędy nocą widziały tańczące ogniki. Potem trumna osunęła się tak głęboko, że stracono nadzieję na wydostanie jej spod ziemi (Fräger, Sage ..., s. 50). W połowie lat 80. XX w. (prawdopodobnie w 1985) ktoś jednak postanowił spróbować dotrzeć do ukrytego skarbu. Krzyż został podkopany i wywrócony, a upadając, pękł na dwie części. Ówcześni mieszańcy Mikowic uważali, że zrobili to robotnicy leśni pracujący przy wyrębie w nadziei, że skarb jest zakopany pod krzyżem. Niezależnie kto to był, szukał skarbu. Nie musiał znać opowieści wcześniejszych wysiedlonych mieszkańców, i prawdopodobnie jej nie znał. Jedną z najpopularniejszych legend powstałych na ziemiach poniemieckich wśród przybyłych tu po 1945 r. mieszkańców była ta o ukrywaniu przez Niemców cennych rzeczy, których nie mogli lub które bali się ze sobą zabrać w przesiedleńczą wędrówkę. Jednymi z najczęstszych miejsc, w których miano ukrywać te skarby, były krzyże i kapliczki. Można się zastanawiać, czy pomysł takiej "bezpiecznej" i trudnej do odszukania kryjówki rodził się z przypisywania naiwności nacji wysiedlonej przez nowych osadników, czy bardziej świadczył o ich naiwności. A może po prostu wszyscy i zawsze mają skłonność do tworzenia najbezpieczniejszych skrytek w łóżku pod materacem, na półce w szafie pod zmianą pościeli, na ścianie za obrazem, pod krzyżem.

Literatura

• Burgemeister Ludwig, Bericht des Provinzial-Konservators der Kunstdenkmaler der Provinz Niederschlesien 1919 – 1924, Breslau 1925, s. 21, 38.
• Fräger Paul, Sagen aus Stadt und Kreis Brieg, Brieg 1922, s. 50.
• Hellmich Max, Über Steinkreuze und Sagen, „Niederschlesien”, Bd. 2, 1922, s. 227.
• Hellmich Max, Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes in Schlesien. Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtstische, Liegnitz 1923, s. 10, 19, 28 t. 4.
• Hellmich Max, Schlesische Totschlagssühnen, „Schlesische Monatshefte”, Jg. 3, Nr. 10, 1926, s. 512.
• Hellmich Max, Steinkreuze im Kreise Frankenstein, „Unsere Heimat. Monatsblätter für Heimatkunde und Heimatkultur. Beilage zur Frankenstein-Münsterberger Zeitung”, Jg. 2, Nr. 5, Februar 1926, s. 70.
• Hellmich Max, Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes, „Mitteilungen der schlesischen Gesellschaft für Volkskunde”, Bd. 31, 1931, s. 200.
• Hellmich Max, Wenn Steine reden…!, „Schlesische Monatshefte. Blätter für nationalsozialistische Kultur des deutschen Südostens”, Jg. 10, Nr. 6, Juni 1933, s. 188.
• Komarnicki Zbigniew, Krzyże pokutne, „Opolski Informator Konserwatorski”, 1991, s. 236, 238.
• Kuliński Kazimierz, Krzyże pokutne koło Namysłowa, PPP, z. 5, sierpień 1987, s. 9–11.
• Pusch Oskar. Die Breslauer Rats- und Stadtgeschlechter in der Zeit von 1241 bis 1741. Bd 1 (A-F). Dortmund 1986, s. 308, 309.
• Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: 1963, s. 90, 91.
• Steller Walter, Steinkreuze und Erinnerungsmale in Niederschlesien, „Mitteilungen der Schlesischen Gesellschaft für Volkskunde”, Bd. 34, 1934, s. 161, 173.
• Wojtucki Daniel, Zobniów Stanisław, Kamienne krzyże na Śląsku, Górnych Łużycach i ziemi kłodzkiej, Wrocław 2017, s. 115, 169, 572-573.