Monolityczne kapliczki słupowe na Dolnym Śląsku

Ten artykuł jest w trakcie tworzenia i może przejściowo zawierać niepełne, niezweryfikowane lub błędne informacje.

Monolitowe kamienne krzyże

Kapliczki monolityczne (monolitowe) czyli wykonane z jednolitego bloku kamiennego, to forma kapliczki, którą praktykowano na Dolnym Śląsku przez kilkaset lat (od średniowiecza do początków XX w.). Intrygująca archaiczna forma, duża częstotliwość występowania i wiek, który najczęściej powodował, że przyczyna wystawienia kapliczki została dawno zapomniana, rozbudzały wyobraźnię i pojawiały się próby ogólnego wyjaśnienia powstawania kapliczek w takiej formie oraz przypisania ich do jednego, specyficznego powodu fundacji. Ludzi bardzo intrygują sprawy śmierci, zwłaszcza nagłej, a najciekawsze są morderstwa. Taka jest ludzka natura. Dlatego pomysł powiązania kapliczek monolitowych z

Jednym z powodów fundacji były ugody zawierane pomiędzy zabójcą a rodziną zabitego. Średniowieczne prawo dopuszczało takie porozumienia będące reliktem prawa odwetu. Niektóre z umów, oprócz postanowień o karze pieniężnej za zabójstwo (główszczyźnie), zadośćuczynieniu materialnym rodzinie zabitego (np. pieniądze na wychowanie dzieci) i różnorakich obciążeń zabójcy (np. pokrycia kosztów pogrzebu, ofiar na rzecz kościoła, opłacenia modlitw za duszę zmarłego, świadczeń dla biednych, pielgrzymek itp.) zawierały też zobowiązanie zabójcy do wystawienia krzyża lub kapliczki. Te ostatnie zapisy zainspirowały wyobraźnię niemieckich badaczy. Kamienne krzyże i kamienne monolitowe kapliczki uznano za pozostałość po zawartych umowach pojednawczych. Największą pracę wykonał głogowski geodeta Max Hellmich, który w 1923 r. wydał książkę pod tytułem Steinerne Zeugen des mittelalterlichen Rechts in Schlesien. Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtstiche. Stała się ona dla powojennych polskich regionalistów swoistą biblią dotyczącą kamiennych krzyży i kapliczek. Bezkrytycznie przyjęto zawarte w niej wstępne koncepcje oraz hipotezy i wszystkie kamienne krzyże i kapliczki uznano za zabytki dawnego prawa, określając je jako krzyże i kapliczki pokutne. Do takich zaliczono też kapliczkę w Glinicy. Tymczasem nie wiadomo nic o jej dokładniejszym wieku ani powodach fundacji.

Powszechność kamiennych kapliczek i krzyży na DŚ należy wiązać z łatwym dostępem do surowca, a nie z prawem.

Kamienne kapliczki słupowe na Dolnym Śląsku