Herby mieszczan

Wrocław

Każda osoba, każda rodzina, każda grupa i społeczność mogła i może przyjąć herb według własnego uznania, z wyjątkiem herbów już istniejących, i używać go tak jak chce.

Herby wrocławskich mieszczan. W sensie ścisłym herb mieszczański (Bürgerliche Wappen) to herb mieszczanina (obywatela miasta), a więc osoby nieposiadającej szlachectwa. Jednak wiele rodzin mających obywatelstwo Wrocławia należało też do stanu szlacheckiego. Działo się tak, gdy nabycie nieruchomości w mieście uzależnione było od ubiegania się o jego obywatelstwo i przyjęcia go. Część szlacheckich rodzin przenosiła się do miasta całkowicie, stając się realnymi mieszczanami i wtapiając się w miejskie środwisko. Z drugiej strony wiele rodzin wrocławskiego patrycjatu, czy to za zasługi, czy też za pieniądze, uzyskiwało nobilitacje^[1]. Pokazane są więc herby mieszczan wrocławskich zarówno w sensie herbów mieszczańskich sensu stricto, jak i szlacheckie herby rodzin mających wrocławskie obywatelstwo. Są pewne różnice w wyglądzie herbów mieszczańskich w sensie ścisłym i herbów rodowych (szlacheckich), zwłaszcza w wersji pełnej. W herbie mieszczańskim stosowano hełm turniejowy, czyli zamknięty (bez przyłbicy) tzw. żabi pysk. Herb taki nie był też zwieńczany koroną rangową. Nie są to cechy bezwzględnie wymagane nawet w Niemczech, gdzie rodzaje herbów regulowały przepisy, i zdarzały się herby mieszczańskie nawet z koroną rangową.

Banke

von Banke, Bancke, Bank, Bankaw

Herb rodziny von Banke (Stein^[2])

Baumgarten

von Baumgarten, de Pomerio

Herb rodziny von Baumgarten (Stein^[2])

Beer

Beer, Ber

Herb rodziny Beer (Stein^[2])

Beyer

Beyer, Bavarus

Herb rodziny Beyer (Stein^[2])

Biedau

von Biedau, Beda

Herb rodziny von Biedau (Stein^[2])

Bock

von Bock, Bok, Bogkh, Pockow, Pock, Pak, von Bock und Polach

Herb wrocławskiej rodziny von Bock (Stein^[2])

Bockwitz

von Bockwitz, Buckowicz, Pockwicz

Herb wrocławskiej rodziny von Bockwitz (Stein^[2])

Braun

von Braun, Bruno von Oels, Brunonis, von Brun

Herb rodziny von Braun (Stein^[2])

Burg

von Burg, Borg, Bork

Herb rodziny von Burg (Stein^[2])

Büttner

Büttner II, Buthner, von Büttner

Herb mieszczańskiej rodziny wrocławskiej Büttner (Stein^[2])

Cölln

von Cölln

Herb rodziny von Cölln (Stein^[2])

Conrad

Conrad, Cunradi, Konrad

Herb mieszczański Conrad (Stein^[2])

Dompnig

Dompnig, Dombnig, Dominici, Dominicus, Domnig

Herb rodziny Dompnig na zworniku sklepienia kaplicy Dompnigów (Trzech Króli) w kościele pw. św. Elżbiety we Wrocławiu
Dompnig na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485), reprezentuje Heinza Dompniga
Dompnig na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 2. od lewej
Herb rodziny Dompnig (Stein^[2])

Döring

von Döring, Dorynk, Thuringus

Herb rodziny von Döring (Stein^[2])

Dumlose

Dumlose, Dumeloze, (die Daumenlosen)

Zwornik sklepienia (1380-1390) kaplicy Dumlose (św. Wawrzyńca, współcześnie (2021) Najświętszego Sakramentu); herb Dumlose - para skrzyżowanych ramion, ręce bez kciuków
Zwornik sklepienia (1380-1390) kaplicy Dumlosych (św. Wawrzyńca, współcześnie (2021) Najświętszego Sakramentu); herb Dumlose - hełm garnczkowy ukazany od przodu, z labrami i klejnotem analogicznym do przedstawienia na tarczy (para skrzyżowanych ramion, ręce bez kciuków)

Eisenreich

von Eisenreich, Eysenreich, Ysenreich

Herb Eisenreich na sklepieniu Izby Seniora Rady w ratuszu, Wrocław (1484-1485); reprezentuje Seniora Rady Lukasa Eisenreicha
Herb rodziny Eisenreich (Stein^[2])

Engelhart von Schnellenstein

Engelhart von Schnellenstein, von Engelhart, Engilhart

Herb rodziny Engelhart von Schnellenstein (Stein^[2])

Erfort

von Erfort

Herb rodziny Erfort (Stein^[2])

Falkenhayn

von Falkenhayn, von Falckenhein
To przykład rodu szlacheckiego, którego jedna z rodzin osiadła we Wrocławiu i uzyskała jego prawa miejskie. Jej przedstawicie nie afiszowali się z tym (nie ubiegali się o urzędy w radzie) ale zawierali małżeństwa z przedstawicielami miejskiego patrycjatu. Rodziny takie, zajmujące się handlem, ich szlacheckie środowisko ironicznie nazywało Pfeffersäcke.

Herb rodziny von Falkenhayn pod postacią Katrzyny Krapff z domu Falkenhayn na epitafium Krappów w kościele św. Elżbiety.

Foyt

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje ławnika Mathiasa Foyta

Frankenstein

von Frankenstein, Franckensteyn

Herb wrocławskiej rodziny von Frankenstein (Stein^[2])

Gellhorn

von Gellhorn, Gelhor

Herb rodziny von Gellhorn (Stein^[2])

Gossinger

Herb mieszczański rodziny Gossinger, Wrocław (Stein^[2])

Görlitz

Herb rodziny Görlitz (Stein^[2])

Gremmel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Gremmela

Haunold

von Haunold I, Hawnold, Hawnolt, Ritter von Haunold

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Haunolda
Herb rodziny von Haunold (Stein^[2])

Heide

von Heide, de Heyda, von Heydebrand, und der Lasa

Herb rodziny von Heide (Stein^[2])

Hesse

Herb rodziny Hesse (Stein^[2])

Heugel

von Heugel, Hewgil, Hewgel, Heygel, von Heugel und Polockwitz

Herb rodziny von Heugel (Stein^[2])

Herdegen

Herdeni, Herdein, Herdan von Teichenau

Herb rodziny Herdegen (Stein^[2])

Heugel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje ławnika Laurenciusa Heugela

Hildebrand von Mylnow

Hildebrand von Mylnow, Hildebrandus, Hyltenbrandt

Herb rodziny Hildebrand von Mylnow (Stein^[2])

Hörnig

Hörnig, von Hornig, Harnig, Hoernig, Horning

Na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 1,3,5 i 7
Herb rodziny von Hornig (Stein^[2])

Jenkwitz

Jenkwitz, Jenckewitz, Jancowicz, von Jenkwitz, Posadowsky

Herb rodziny Jenkwitz (Stein^[2])

Jentsch

Jentsch, Jentsche, Jentcz, Gencz

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady w wrocławskim ratuszu (1484-1485) reprezentuje radnego Davida Jentscha
Herb (gmerk) rodziny Jentsch (Stein^[2])

Kanth

von Kanth, Sechsbecher, Ganczke

Herb rodziny von Kanth (Stein^[2])

Kemmerer

Kemmerer, von Rasselwitz

Herb mieszczański rodziny Kemmerer (Stein^[2])

Kirsten

Kirstein, Kirstan

Herb mieszczański rodziny Kirstein (Stein^[2])

Knebel

Knebel, Knebil

Herb mieszczański rodziny Knebel (Stein^[2])

Kober von Kobersberg

Kober, Kober von Kobersberg

Herb rodziny Kober (Stein^[2])

Krakau

von Krakau, de Cracovia, także Wirsink

Herb rodziny von Krakau (Stein^[2])

Krapff

Krapff, Krappe, Crapff, Cruyff, Crapp, Krapp, Krappe, Krapph, Krapphe

Na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Krappe starszego
Herb na epitafium Krapffów (Krappów) w farze elżbietańskiej pod postacią Hansa Krapffa starszego (pierwsza postać od lewej)
Krappe (Krapph) herb domowy (Schellenberg^[3])
Herb na epitafium Krapffów (Krappów) w farze elżbietańskiej pod postacią Hansa Krapffa młodszego (druga postać od lewej).
Herb mieszczański Krappe (Siebmacher, Blážek, 1890^[4])
Herb rodziny Krapff (Stein^[2])

Krebel

Crebel, Crebil, Krebil, Krebel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Petera Krebela
Herb na epitafium Hieronimusa Krebela, 1509
Herb na portrecie Petera Krebela jako starosty księstwa wrocławskiego (obraz I poł. XVII w.)
Herb wrocławskiej rodziny patrycjuszowskiej Krebel (Stein^[2])

Krickau

von Krickau, Crigk, Crikow, Krieg

Herb rodziny von Krickau (Stein^[2])

Lebe

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Mathiasa Lebe

Lemberg

Lewenberg

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Witche Lemberga
Herb rodziny Lemberg (Stein^[2])

Löwenberg

von Löwenberg

Herb rodziny Löwenberg (Stein^[2])

Maurer

Maurer, Mewerer, Maurerus

Herb mieszczański rodziny Maurer (Stein^[2])

Meisner

Meisner, Meissner, Meisener, Meißner, Meysener

Herb (Hausmarke - znak domu, gmerk) na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Hieronimusa Meisnera
Gmerk (Hausmarke) wrocławskiej rodziny mieszczańskiej Meissner (Stein^[2])
Późniejszy herb rodziny Meisner (Stein^[2])

Merboth

Merboth, Merbotho, von Merboth

Herb rodziny Merboth (Stein^[2])

Michelsdorf

von Michelsdorf, Michilstorff

Herb rodziny von Michelsdorf (Stein^[2])

Mollensdorf

von Mollensdorf, Molstorf, Möllendorff

Herb rodziny von Mollensdorf (Stein^[2])

Mühlheim

von Mühlheim, Mulheym, Molheim

Herb rodziny von Mühlheim (Stein^[2])

Münsterberg

von Münsterberg, Munstirberg, Monsterbergk

Herb rodziny Münsterberg (Stein^[2])

Oppeln

von Oppeln, Opoln, Opul

Herb rodziny von Oppeln (Stein^[2])

Pasterwitz

Pasteriz, von Pasterwitz

Herb rodziny Pasterwitz (Stein^[2])

Poppel

Poppel, von Popplau, Poppelau, Popplow

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Caspara Poppela
Herb rodziny Popplau (Stein^[2])

Preuße

Preuße (Preusse), Prewsse

Herb mieszczański rodziny Preuße (Stein^[2])

Promnitz

1. Promnitz na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 4. od lewej

Protschky

Protschky, Pratschke, Proczky, Pratzky

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Staschke Protschky'ego

Reichel

von Reichel, Reychell, Richil

Pierwotny herb (gmerk) mieszczański (Hausmarke, Hauszeichen, znak domu) rodziny Reichel na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu (1484-1485) reprezentuje ławnika Wenzela Reichela
Gmerk (Hausmarke) rodziny Reichel (Stein^[2])
Herb rodziny von Reichel (Stein^[2])

Reichenbach

von Reichenbach, Richinbach

Herb rodziny von Reichenbach (Stein^[2])

Rothe

Rothe, Rote, Roth

Herb rodziny Rothe (Stein^[2])

Rothe

von Rothe, Rote, Roth, Ruffus, von Rotenhan gen. Rothe

Herb rodziny von Rothe (Stein^[2])

Rulke

von Rulke, Rulconis, Ruelcke

Herb rodziny von Rulke (Stein^[2])

Sachse

Sachse, Saxo

Herb rodziny Sachse (Stein^[2])

Salmon

von Salomo, von Salmon

Herb rodziny Salmon (Stein^[2])

Saurman

Saurman, von Sauermann, Sawormann, von Sauerma, von Saurma

Saurman na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej
Herb rodziny von Sauermann (Stein^[2])

Schebitz

von Schebitz, Schewitz

Herb rodziny von Schebitz (Stein^[2])

Scheuerlein

Scheuerlein, Schewirlin, Scheurl von Defersdorf

Herb mieszczański rodziny Scheuerlein z Wrocławia (Stein^[2])

Scholz

Scholz von Rosentahl, Scholz, Schultis

Herb rodziny Scholz von Rosentahl (Stein^[2])

Schwarz

von Schwarz, Schwartz, zwany Niger

Herb rodziny von Schwarz (Stein^[2])

Schweidnitz

von Schweidnitz, Swidenicz

Herb rodziny von Schweidnitz (Stein^[2])

Schwobisdorf

von Schwobisdorf, Schwobisdrorff, Swobsdorff, Schwosdorf

Herb rodziny von Schwobisdor (Stein^[2])

Senitz

von Senitz, Senicz

Herb rodziny von Senitz (Stein^[2])

Sitten

Sitten, von Sittin, Setten, Siczhen, de Zitschen

Herb rodziny Sitten (Stein^[2])

Skal

von Skal, Scal

Herb wrocławskiej rodziny von Skal (Stein^[2])

Skopp

von Skopp, Scoppo, Schkop, Schkopp

Herb rodziny von Skopp (Stein^[2])

Steinkeller

von Steinkeller, Steynkelir

Herb rodziny von Steinkeller (Stein^[2])

Stengel

Stengel, Stengil

Herb rodziny Stengel (Stein^[2])

Stillevogt

Stillevoit, Stillvogt, von Waldau

Herb w Stein, Der Rat und die Ratsgeschlechter ...^[2]

Znaczący ród w początkach Wrocławia jako miasta powstającego na prawie niemieckim i kształtowania się jego samorządowego zarządu (XIII, XIV) w. Jego protoplasta Godinus był pierwszym "burmistrzem" wrocławskich niemieckich osadników już w 1214, a Heinrich zasadźcą podczas lokacji miasta w 1242 r. i został wójtem. Jeden z wrocławskich Stillevogtów (Gedko) był też zasadźcą Krakowa (1257) i jego wójtem. Samo nazwisko jest właściwie przydomkiem związanym z tymi zdarzeniami. Stillevogt oznacza zastępcę wójta (dialekt średnio-górno-niemiecki^[5]. Kojeni Stillvogtowie w II poł. XIII i XIV w. zasiadali często w Radzie i ławie Wrocławia. Jeszcze w XIII w. jeden z synów wójta Heinricha, również Heinrich był właścicielem Waldau w regionie Brzegu. Ta gałąź rodziny pod nazwą von Waldau istniała do 1841 r., mając posiadłości głównie w okolicach Brzegu i Ząbkowic Śląskich.

Stolz

von Stolz, Stolcz

Herb rodziny von Stolz (Stein^[2])

Stosch

Stosh

Stosch na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 6. od lewej

Strachwitz

von Strachwitz

Herb rodziny von Strachwitz (Stein^[2])

Stronchen

von Stronchen, Stränchin, Strönichen

Herb rodziny von Stronchen (Stein^[2])

Sydenberg

Sydenberg, von Seidenberg, Zydinberg.

Herb rodziny Sydenberg (Stein^[2])

Thiele

Herb rodziny Thiele (Stein^[2])

Tinczmann

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) radnego reprezentuje Nicolausa Tinczmanna

Ungeraten

Ungeraten, Ungerathen, Ungerotin

Herb mieszczański wrocławskiej rodziny Ungeraten (Stein^[2])

Uthmann von Rathen

Herb rodziny Uthmann von Rathen (Stein^[2])

Themmritz

Themmritz, von Temritz

Herb rodziny Themmritz (Stein^[2])

Wazenrode

von Wazenrode, Goblo

Herb rodziny von Wazenrode (Stein^[2])

Willusch

Willusch, Willichius

Herb rodziny Willusch (Stein^[2])

Yban

Iban

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) radnego reprezentuje Andreasa Ybana

Zacharias

von Zacharias, von Sachenkirch

Herb rodziny Zacharias (Stein^[2])

Zindel

von Zindel, von Zindal, Zindalski, Cyndato

Herb rodziny von Zindel (Stein^[2])

Przypisy

↑ Należy mieć na uwadze, że Wrocław był od lokacji po połowie XIII w. miastem faktycznie niemieckim zarówno pod względem językowym jak i niedługo potem przynależności państwowej. Mieszkała w nim trudna do określenia ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs niemający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głównie pospólstwo, czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (Adelsverlust). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat, czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby szlacheckie. Mamy więc do czynienia z niemieckim prawem stanowym, w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce, lecz składał się z wielu warstw.
↑ ^2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 ^2,12 ^2,13 ^2,14 ^2,15 ^2,16 ^2,17 ^2,18 ^2,19 ^2,20 ^2,21 ^2,22 ^2,23 ^2,24 ^2,25 ^2,26 ^2,27 ^2,28 ^2,29 ^2,30 ^2,31 ^2,32 ^2,33 ^2,34 ^2,35 ^2,36 ^2,37 ^2,38 ^2,39 ^2,40 ^2,41 ^2,42 ^2,43 ^2,44 ^2,45 ^2,46 ^2,47 ^2,48 ^2,49 ^2,50 ^2,51 ^2,52 ^2,53 ^2,54 ^2,55 ^2,56 ^2,57 ^2,58 ^2,59 ^2,60 ^2,61 ^2,62 ^2,63 ^2,64 ^2,65 ^2,66 ^2,67 ^2,68 ^2,69 ^2,70 ^2,71 ^2,72 ^2,73 ^2,74 ^2,75 ^2,76 ^2,77 ^2,78 ^2,79 ^2,80 ^2,81 ^2,82 ^2,83 ^2,84 ^2,85 ^2,86 Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: Holzner-Verlag, 1963.
↑ Alfred Schellenberg. Schlesisches Wappenbuch Bd 1. Görlitz: 1938.
↑ Johann Siebmacher. Der abgestorbene Adel der Preussischen Provinz Schlesien. Zweiter Theil. oprac. Konrad Blážek. Nürnberg: 1890.
↑ Gedko Stilvogt w Polski Słownik Biograficzny, t. 7. 1948

Literatura

Dworzaczek Włodzimierz. Przenikanie szlachty do stanu mieszczańskiego w Wielkopolsce w XVII i XVIII w. Przegląd Historyczny 1956, 47/4, s. 656-684.
Wrocław Bibliografia

[1] Należy mieć na uwadze, że Wrocław był od lokacji po połowie XIII w. miastem faktycznie niemieckim zarówno pod względem językowym jak i niedługo potem przynależności państwowej. Mieszkała w nim trudna do określenia ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs niemający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głównie pospólstwo, czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (Adelsverlust). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat, czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby szlacheckie. Mamy więc do czynienia z niemieckim prawem stanowym, w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce, lecz składał się z wielu warstw.

[Stein-2] 2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 ^2,12 ^2,13 ^2,14 ^2,15 ^2,16 ^2,17 ^2,18 ^2,19 ^2,20 ^2,21 ^2,22 ^2,23 ^2,24 ^2,25 ^2,26 ^2,27 ^2,28 ^2,29 ^2,30 ^2,31 ^2,32 ^2,33 ^2,34 ^2,35 ^2,36 ^2,37 ^2,38 ^2,39 ^2,40 ^2,41 ^2,42 ^2,43 ^2,44 ^2,45 ^2,46 ^2,47 ^2,48 ^2,49 ^2,50 ^2,51 ^2,52 ^2,53 ^2,54 ^2,55 ^2,56 ^2,57 ^2,58 ^2,59 ^2,60 ^2,61 ^2,62 ^2,63 ^2,64 ^2,65 ^2,66 ^2,67 ^2,68 ^2,69 ^2,70 ^2,71 ^2,72 ^2,73 ^2,74 ^2,75 ^2,76 ^2,77 ^2,78 ^2,79 ^2,80 ^2,81 ^2,82 ^2,83 ^2,84 ^2,85 ^2,86 Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: Holzner-Verlag, 1963.

[Schellenberg-3] Alfred Schellenberg. Schlesisches Wappenbuch Bd 1. Görlitz: 1938.

[Blazek_1890-4] Johann Siebmacher. Der abgestorbene Adel der Preussischen Provinz Schlesien. Zweiter Theil. oprac. Konrad Blážek. Nürnberg: 1890.

[5] Gedko Stilvogt w Polski Słownik Biograficzny, t. 7. 1948

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]