Nowa Wieś Kącka - krzyże kamienne: Różnice pomiędzy wersjami
Nie podano opisu zmian |
mNie podano opisu zmian |
||
| Linia 7: | Linia 7: | ||
'''Nowa Wieś Kącka''' (niem. ''Neudorf bei Kanth'') gmina Kąty Wrocławskie, [[Krzyże kamienne w powiecie wrocławskim|powiat wrocławski]]. | '''Nowa Wieś Kącka''' (niem. ''Neudorf bei Kanth'') gmina Kąty Wrocławskie, [[Krzyże kamienne w powiecie wrocławskim|powiat wrocławski]]. | ||
Historycznie z wsią związane są trzy znane kamienne średniowieczne krzyże. O jednym wspomina Hans Lutsch w wydanym w 1889 r. spisie zabytków rejencji wrocławskiej podając, że kamienny krzyż znajduje się przed wsią od strony Kątów Wrocławskich<ref name="HL">Hans Lutsch, ''Die Kunstdenkmäler der Landkreise des Reg.-Bezirks Breslau'', Breslau 1889, s. 475</ref>. Badacz zabytków dawnego prawa na Dolnym Śląsku Max Hellmich w swoim zestawieniu z 1923 r. wymienia w ''Neudorf kreis Neumarkt'' (Nowa Wieś powiat średzki) trzy krzyże. 1. przy wjeździe do wsi od wschodu, 2. przy mostku nad rowem drogi Kąty Wrocławskie - Kilianów, 3. zaginiony już w jego czasach, który miał stać przy drodze do Kątów <ref name="MH">Max Hellmich, ''Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes in Schlesien. Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtsstische, Liegnitz 1923, s. 29(28)</ref>. Autor zamieszcza również rysunki dwóch zachowanych krzyży (tablica 3 rys. 11 i 12). Dokładnie takie same informacje, nie wspominając jednak o zaginionym krzyżu, | Historycznie z wsią związane są trzy znane kamienne średniowieczne krzyże. O jednym wspomina Hans Lutsch w wydanym w 1889 r. spisie zabytków rejencji wrocławskiej, podając, że kamienny krzyż znajduje się przed wsią od strony Kątów Wrocławskich<ref name="HL">Hans Lutsch, ''Die Kunstdenkmäler der Landkreise des Reg.-Bezirks Breslau'', Breslau 1889, s. 475</ref>. Badacz zabytków dawnego prawa na Dolnym Śląsku Max Hellmich w swoim zestawieniu z 1923 r. wymienia w ''Neudorf kreis Neumarkt'' (Nowa Wieś powiat średzki) trzy krzyże. 1. przy wjeździe do wsi od wschodu, 2. przy mostku nad rowem drogi Kąty Wrocławskie - Kilianów, 3. zaginiony już w jego czasach, który miał stać przy drodze do Kątów <ref name="MH">Max Hellmich, ''Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes in Schlesien. Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtsstische, Liegnitz 1923, s. 29(28)</ref>. Autor zamieszcza również rysunki dwóch zachowanych krzyży (tablica 3 rys. 11 i 12). Dokładnie takie same informacje, nie wspominając jednak o zaginionym krzyżu, podają nauczyciel gimnazjum ze Środy Śląskiej Zmarzly w artykule w kalendarzu powiatowym na rok 1931<ref name="DZ">Dr Zmarzly, ''Steinkreuze im Kreise Neumarkt'' Kreiskalender für den Kreis Neumarkt 1931</ref> oraz Kurt Degen w zestawieniu zabytków powiatu wrocławskiego (w 1932 r. zmieniły się granice powiatów i Kąty z okolicami znalazły się w powiecie wrocławskim), opartym na inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937, z tym że Degen podaje też informację o zaginionym krzyżu<ref name="KD">Kurt Degen, ''Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau'', Frankfurt, Weidlich, 1965 s. 194</ref>. Krzyż opisany w tych trzech publikacjach jako stojący przy drodze Kąty Wrocławskie - Kilianów znajduje się poza, nawet bardzo szeroko rozumianym, obrębem wsi i jego lokalizacja podawana jest najczęściej jako [[Kilianów]], a w rzeczywistości znajduje się on na terenie administracyjnym miasta [[Kąty Wrocławskie - krzyże kamienne|Kąty Wrocławskie]]. | ||
== Zachowany krzyż == | == Zachowany krzyż == | ||
Krzyż jest mocno uszkodzony. Jedno z bocznych ramion (lewe?) zachowane w stanie szczątkowym. Trudno określić pierwotną wysokość krzyża. Już według pomiaru podanego przez Maxa Hellmicha (1923) długość zachowanych ramion bocznych i pionowych była praktycznie równa. Aktualnie (2012) krzyż jest niższy o 11 cm (nie wiadomo na ile jest zagłębiony) i węższy o 6 cm. Z układu ramion można zaryzykować twierdzenie, że był to krzyż w formie [[krzyż łaciński|łacińskiej]]. Od 2005 r. do 2012 r. krzyż przechylił się mocno do przodu i w kierunku lepiej zachowanego bocznego ramienia. Wymaga ponownego ustawienia. Jak przy większości tego typu krzyży znajduje się upraszczająca temat kamiennych krzyży i w gruncie rzeczy często dezinformująca tabliczka z informacją, że jest to [[krzyż pokutny]]. Za ''Katalogiem Zabytków Sztuki'' w Polsce można stwierdzić, że jest to średniowieczny krzyż kamienny<ref name="KZS">''Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice'', Warszawa 1991, s. 72</ref>. Przyczyna ustawienia krzyża jest nieznana. | Krzyż jest mocno uszkodzony. Jedno z bocznych ramion (lewe?) zachowane w stanie szczątkowym. Trudno określić pierwotną wysokość krzyża. Już według pomiaru podanego przez Maxa Hellmicha (1923) długość zachowanych ramion bocznych i pionowych była praktycznie równa. Aktualnie (2012) krzyż jest niższy o 11 cm (nie wiadomo, na ile jest zagłębiony) i węższy o 6 cm. Z układu ramion można zaryzykować twierdzenie, że był to krzyż w formie [[krzyż łaciński|łacińskiej]]. Od 2005 r. do 2012 r. krzyż przechylił się mocno do przodu i w kierunku lepiej zachowanego bocznego ramienia. Wymaga ponownego ustawienia. Jak przy większości tego typu krzyży, znajduje się upraszczająca temat kamiennych krzyży i w gruncie rzeczy często dezinformująca tabliczka z informacją, że jest to [[krzyż pokutny]]. Za ''Katalogiem Zabytków Sztuki'' w Polsce można stwierdzić, że jest to średniowieczny krzyż kamienny<ref name="KZS">''Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice'', Warszawa 1991, s. 72</ref>. Przyczyna ustawienia krzyża jest nieznana. | ||
=== Położenie === | === Położenie === | ||
Krzyż stoi na początku wsi od strony | Krzyż stoi na początku wsi od strony Kątów Wrocławskich, po lewej stronie głównej drogi przy skrzyżowaniu z gruntową drogą do Kilianowa (za skrzyżowaniem). Po drugiej stronie drogi do Kilianowa znajduje się pomnik mieszkańców poległych w I wojnie światowej. Z informacji zawartych w opracowaniach Maxa Hellmicha, Zmarzlego i Kurta Degena wynika, że w okresie międzywojennym znajdował się w tym samym miejscu<ref name="MH"/><ref name="DZ"/><ref name="KD"/>. | ||
Współrzędne - N: 51° 1' 22" E: 16° 44' 11", [http://goo.gl/maps/ngKuK lokalizacja na mapie] | Współrzędne - N: 51° 1' 22" E: 16° 44' 11", [http://goo.gl/maps/ngKuK lokalizacja na mapie] | ||
| Linia 57: | Linia 57: | ||
== Zaginiony krzyż == | == Zaginiony krzyż == | ||
Według informacji zawartych w książkach Maxa Hellmicha i Kurta Degena przy drodze ze wsi do Kątów Wrocławskich znajdował się, zaginiony już w ich czasach krzyż kamienny<ref name="MH"/><ref name="KD"/>. Żaden z autorów nie podaje bliższych informacji ani o lokalizacji ani o czasie jego zaginięcia. | Według informacji zawartych w książkach Maxa Hellmicha i Kurta Degena przy drodze ze wsi do Kątów Wrocławskich znajdował się, zaginiony już w ich czasach krzyż kamienny<ref name="MH"/><ref name="KD"/>. Żaden z autorów nie podaje bliższych informacji ani o lokalizacji, ani o czasie jego zaginięcia. | ||
Trudno określić, o którym z krzyży pisze Hans Lutsch<ref name="HL"/>. Zachowany do dziś krzyż opisany jako nr 1 przez Hellmicha i Degena znajduje się według ich opisu na wyjeździe ze wsi w kierunku wschodnim. Jest to kierunek na Kąty Wrocławskie. Opis Lutscha pasuje więc właściwie i do tego krzyża i do opisanego w dwóch późniejszych publikacjach jako zaginiony | Trudno określić, o którym z krzyży pisze Hans Lutsch<ref name="HL"/>. Zachowany do dziś krzyż opisany jako nr 1 przez Hellmicha i Degena znajduje się według ich opisu na wyjeździe ze wsi w kierunku wschodnim. Jest to kierunek na Kąty Wrocławskie. Opis Lutscha pasuje więc właściwie i do tego krzyża, i do opisanego w dwóch późniejszych publikacjach jako zaginiony krzyża mającego znajdować się przy drodze do Kątów. Poza tym spis zabytków Lutscha z 1889 r. jest co do kamiennych krzyży bardzo niepełny. Informacja o krzyżu w Nowej Wsi nie pozwala na żadne wnioskowanie co do tego, czy zaginiony krzyż w czasie sporządzania spisu wydanego w 1889 r. jeszcze istniał, gdyż odnosi się albo do niego, albo do zachowanego krzyża opisanego wyżej. | ||
{{Przypisy}} | {{Przypisy}} | ||
Wersja z 19:19, 21 kwi 2021
Nowa Wieś Kącka (niem. Neudorf bei Kanth) gmina Kąty Wrocławskie, powiat wrocławski.
Historycznie z wsią związane są trzy znane kamienne średniowieczne krzyże. O jednym wspomina Hans Lutsch w wydanym w 1889 r. spisie zabytków rejencji wrocławskiej, podając, że kamienny krzyż znajduje się przed wsią od strony Kątów Wrocławskich[1]. Badacz zabytków dawnego prawa na Dolnym Śląsku Max Hellmich w swoim zestawieniu z 1923 r. wymienia w Neudorf kreis Neumarkt (Nowa Wieś powiat średzki) trzy krzyże. 1. przy wjeździe do wsi od wschodu, 2. przy mostku nad rowem drogi Kąty Wrocławskie - Kilianów, 3. zaginiony już w jego czasach, który miał stać przy drodze do Kątów [2]. Autor zamieszcza również rysunki dwóch zachowanych krzyży (tablica 3 rys. 11 i 12). Dokładnie takie same informacje, nie wspominając jednak o zaginionym krzyżu, podają nauczyciel gimnazjum ze Środy Śląskiej Zmarzly w artykule w kalendarzu powiatowym na rok 1931[3] oraz Kurt Degen w zestawieniu zabytków powiatu wrocławskiego (w 1932 r. zmieniły się granice powiatów i Kąty z okolicami znalazły się w powiecie wrocławskim), opartym na inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937, z tym że Degen podaje też informację o zaginionym krzyżu[4]. Krzyż opisany w tych trzech publikacjach jako stojący przy drodze Kąty Wrocławskie - Kilianów znajduje się poza, nawet bardzo szeroko rozumianym, obrębem wsi i jego lokalizacja podawana jest najczęściej jako Kilianów, a w rzeczywistości znajduje się on na terenie administracyjnym miasta Kąty Wrocławskie.
Zachowany krzyż
Krzyż jest mocno uszkodzony. Jedno z bocznych ramion (lewe?) zachowane w stanie szczątkowym. Trudno określić pierwotną wysokość krzyża. Już według pomiaru podanego przez Maxa Hellmicha (1923) długość zachowanych ramion bocznych i pionowych była praktycznie równa. Aktualnie (2012) krzyż jest niższy o 11 cm (nie wiadomo, na ile jest zagłębiony) i węższy o 6 cm. Z układu ramion można zaryzykować twierdzenie, że był to krzyż w formie łacińskiej. Od 2005 r. do 2012 r. krzyż przechylił się mocno do przodu i w kierunku lepiej zachowanego bocznego ramienia. Wymaga ponownego ustawienia. Jak przy większości tego typu krzyży, znajduje się upraszczająca temat kamiennych krzyży i w gruncie rzeczy często dezinformująca tabliczka z informacją, że jest to krzyż pokutny. Za Katalogiem Zabytków Sztuki w Polsce można stwierdzić, że jest to średniowieczny krzyż kamienny[5]. Przyczyna ustawienia krzyża jest nieznana.
Położenie
Krzyż stoi na początku wsi od strony Kątów Wrocławskich, po lewej stronie głównej drogi przy skrzyżowaniu z gruntową drogą do Kilianowa (za skrzyżowaniem). Po drugiej stronie drogi do Kilianowa znajduje się pomnik mieszkańców poległych w I wojnie światowej. Z informacji zawartych w opracowaniach Maxa Hellmicha, Zmarzlego i Kurta Degena wynika, że w okresie międzywojennym znajdował się w tym samym miejscu[2][3][4].
Współrzędne - N: 51° 1' 22" E: 16° 44' 11", lokalizacja na mapie
Dane
| Nr | Materiał | Forma | Inskrypcja | Wiek | |
|---|---|---|---|---|---|
| granitowy | łaciński | nie ma | in situ? | średniowiecze |
| Wymiary (cm) | Wysokość | Szerokość | Grubość |
|---|---|---|---|
| 1923[2] | 86 | 85 | 25 |
| 1936/1937[4] | 79 | 85 | |
| 2012[6] | 75 | 79 | 25 |
Zaginiony krzyż
Według informacji zawartych w książkach Maxa Hellmicha i Kurta Degena przy drodze ze wsi do Kątów Wrocławskich znajdował się, zaginiony już w ich czasach krzyż kamienny[2][4]. Żaden z autorów nie podaje bliższych informacji ani o lokalizacji, ani o czasie jego zaginięcia.
Trudno określić, o którym z krzyży pisze Hans Lutsch[1]. Zachowany do dziś krzyż opisany jako nr 1 przez Hellmicha i Degena znajduje się według ich opisu na wyjeździe ze wsi w kierunku wschodnim. Jest to kierunek na Kąty Wrocławskie. Opis Lutscha pasuje więc właściwie i do tego krzyża, i do opisanego w dwóch późniejszych publikacjach jako zaginiony krzyża mającego znajdować się przy drodze do Kątów. Poza tym spis zabytków Lutscha z 1889 r. jest co do kamiennych krzyży bardzo niepełny. Informacja o krzyżu w Nowej Wsi nie pozwala na żadne wnioskowanie co do tego, czy zaginiony krzyż w czasie sporządzania spisu wydanego w 1889 r. jeszcze istniał, gdyż odnosi się albo do niego, albo do zachowanego krzyża opisanego wyżej.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Hans Lutsch, Die Kunstdenkmäler der Landkreise des Reg.-Bezirks Breslau, Breslau 1889, s. 475
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Max Hellmich, Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes in Schlesien. Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtsstische, Liegnitz 1923, s. 29(28)
- ↑ 3,0 3,1 Dr Zmarzly, Steinkreuze im Kreise Neumarkt Kreiskalender für den Kreis Neumarkt 1931
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Kurt Degen, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt, Weidlich, 1965 s. 194
- ↑ Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, Warszawa 1991, s. 72
- ↑ Pomiar własny
Bibliografia
- Hans Lutsch, Die Kunstdenkmäler der Landkreise des Reg.-Bezirks Breslau, Breslau 1889, s. 475, cytat: Steinkreuz vor dem Dorfe in Richtung auf Canth
- Max Hellmich, Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes in Schlesien: Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtstische, Liegnitz 1923, s. 29(28), cytat: 1. am östlichen Dorfeingange - 86:85:25, 2. Steg über den Straßengraben Kanth-Landau - 189:47:18, 3. verschwunden; am Wege nach Kanth
- Dr Zmarzly, Steinkreuze im Kreise Neumarkt Kreiskalender für den Kreis Neumarkt 1931, cytat: 18 und 19) in Neudorf am östlichen Dorfausgang und am Steg über den Straßengraben Kanth–Landau.
- Kurt Degen, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt, Weidlich, 1965 s. 194, cytat: 1. Sühnekreuz. Am östl. Dorfeingang, an der Hauptstraße. H 0,79 m, B 0,85 m. Granit. Der eine Kreuzarm beschädikt. 2. Sühnekreuz. Am Steg über den Straßengraben Kanth-Landau. H 1,89 m, B 0,47 m. Granit. 3. Ein weiteres, jetzt verschwundenes Sühnekreuz stand am Wege nach Kanth. (zestawienie dotyczy inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937)
- Józef Milka, Kamienne pomniki średniowiecznego prawa, Wrocław 1979 (w zestawieniu)
- Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, Warszawa 1991, s. 72 (inwentaryzacja przeprowadzana w latach 1977-1980)
