Almanach

Almanach

Zobacz też: Almanach śląski, Wrocławski almanach

Emanuel de Witte; wnętrza kościołów w Amsterdamie

• 

  Oude Kerk w Amsterdamie

• 

  Nieuwe Kerk w Amsterdamie

Kościoły były do przełomu XVIII/XIX w. cmentarzami. W Polsce posadzki będące jednocześnie płytami nagrobnymi zachowały się w kościołach Gdańska. We Wrocławiu usunięto je w XIX w. i stały się między innymi płytami chodnikowymi (przy Marii Magdalenie czy katedrze). Obrazy Emanuela de Witte z 2 poł. lat 60. XVII w. dają wyobrażenie o ówczesnych funkcjach kościołów. Nas, przyzwyczajonych do tego, że kościół to miejsce tylko kultu a cmentarz – zadumy i pamięci o zmarłych, prawdopodobnie to zaskakuje. A tu - toczy się życie, jak gdyby nigdy nic. Ludzie przechadzają się, rozmawiają, kobieta sprzedaje swoje wyroby i karmi dziecko, psy wałęsają się swobodnie, załatwiając potrzeby fizjologiczne. Na pierwszym planie widać odsuniętą płytę, pod którą grabarz, który być może gdzieś na boku się posila, przygotowuje miejsce pod świeży pochówek (szczątki starego walają się obok). W Nieuwe Kerk widzimy scenę składnia zmarłego do grobu. Życie i śmierć w swojej pełni. Śmierć częścią życia. Dziś nas to dziwi, bo ją z życia wypchnęliśmy. Nie ma. Ludzie znikają niepostrzeżenie z domów na osiedlach, z bloków, z kamienic. Znikają wstydliwie. Umierają nie wiadomo gdzie i kiedy. Najchętniej oddani do szpitala, aby odchodzili w beznadziei urzędowej samotności. Bardziej nas martwią kamienie nagrobkowe z nieistniejących grobów. Również te kompletnie bezwartościowe, nadające się tylko do utylizacji. W wieku, w którym religią jest utylizacja, recykling modlitwą. PS To Oude Kerk w Amsterdamie, w De Wallen, największej dzielnicy czerwonych latarni. Można dwie ciekawostki za jednym zamachem.

Herb Pragi w XV wieku

• 

  Praga Stare Miasto; herb miasta na Domu Kupca Kříže (Dům kramáře Kříže) będącego od 1458 roku częścią kompleksu Starego Ratusza; wygląd po udostojnieniu przez cesarza Fryderyka III w 1475 r.

My, Fryderyk z Bożej łaski cesarz rzymski, po wszystkie czasy pomnożyciel cesarstwa, król Węgier, Dalmacji, Chorwacji itd., książę Austrii, Styrii, Karyntii i Krainy, pan na Marchii Wendejskiej i w Pordenone, hrabia Habsburga, Tyrolu, Pfirt i Kyburga, margrabia Burgau oraz landgraf w Alzacji, wyznajemy i czynimy jawnie wiadomym niniejszym listem wszystkim tym, którzy go zobaczą albo usłyszą czytanym, że chociaż z cesarskiej łaskawości i wrodzonej dobroci zawsze jesteśmy skłonni udzielać naszej cesarskiej łaski wszystkim i każdemu z naszych oraz Rzeszy poddanych i wiernych, to jednak tym, których znajdujemy codziennie pilnie i gorliwie służących nam i Rzeszy, tym bardziej pragniemy okazywać naszą cesarską łaskę i wolności jako nagrodę za ich służby.

A ponieważ czcigodni i roztropni, nam i Rzeszy szczególnie mili i wierni burmistrzowie, rajcy oraz ogół mieszczan Starego Miasta w Pradze oraz ich poprzednicy używali dotąd i nosili niżej opisany herb i klejnoty, mianowicie: tarczę czerwoną, przez środek której w poprzek biegną srebrne blanki, w których stoją trzy srebrne wieże, a pod blankami otwarta srebrna brama, ozdobiona ciboriami oraz srebrną kratą — jako dotychczasowy herb wspomnianego Starego Miasta Pragi — przeto wymienieni burmistrzowie, rajcy i ogół mieszczan tejże Pragi za pośrednictwem swego godnego i znakomitego poselstwa pokornie nas wezwali i prosili, abyśmy jako cesarz rzymski raczyli z osobnej naszej cesarskiej łaski i dobroci ów herb ich miasta ozdobić, ulepszyć, odnowić i nowymi naszymi darami oraz łaskami opatrzyć ku pożytkowi ich oraz wszystkich ich następców i dziedziców, burmistrzów, rajców i mieszczan Starego Miasta Pragi.

Rozważywszy i uwzględniwszy tak wierne, ochocze i niestrudzone służby, które oni nam i Rzeszy często i wielokrotnie, a szczególnie nam, z narażeniem znacznego mienia i życia, gdy byliśmy oblegani i zamknięci przez naszych nieprzyjaciół w naszej twierdzy w Wiedniu, mężnie i wiernie świadczyli, a które także w przyszłych czasach czynić mogą i powinni, przeto z rozważnym umysłem, dobrą radą i pełną świadomością postanowiliśmy tymże burmistrzom, rajcom i ogółowi mieszczan Starego Miasta Pragi oraz wszystkim ich następcom i dziedzicom na wieczne czasy ich herb miejski i klejnoty, z niżej opisanymi ozdobami i ulepszeniami, mianowicie: tarczę czerwoną, przez której środek w poprzek biegną srebrne blanki, w których stoją trzy złote wieże, a pod blankami otwarta złota brama, także ozdobiona ciboriami i złotą kratą, oraz na tarczy hełm ozdobiony złotymi, czerwonymi i białymi labrami, na nim złota korona cesarska pomiędzy dwoma białymi lwami z podniesionymi podwójnymi ogonami, trzymającymi ową koronę cesarską – jak to wspomniane herby i klejnoty są wymalowane i właściwie barwami przedstawione pośrodku niniejszego naszego cesarskiego listu – jako cesarz rzymski łaskawie ozdobiliśmy, ulepszyliśmy i na nowo z osobnej naszej cesarskiej łaski nadaliśmy i darowaliśmy, i niniejszym je ozdabiamy, ulepszamy, nadajemy i dajemy z pełni rzymsko-cesarskiej władzy i z pełnej świadomości mocą niniejszego listu...

W 1475 roku cesarz Fryderyk III wystawił przywilej, w którym dokonał udostojnienia (podniesienia) herbu Starego Miasta Pragi. Akt ten był oficjalnym wyrazem uznania dla zasług miasta oraz jego lojalności wobec cesarza i Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Dokument, sporządzony w obozie wojskowym pod Neuss, stanowił bezpośrednie potwierdzenie szczególnej roli Pragi w strukturach Imperium oraz wdzięczności władcy za wsparcie udzielone mu w kluczowych momentach panowania.

Głównym celem cesarskiego dyplomu była nobilitacja symboliki miejskiej poprzez zmianę barw oraz dodanie nowych elementów zaszczytnych. Przed rokiem 1475 herb Pragi charakteryzował się przewagą srebra (bieli). Cesarska reforma wprowadziła następujące modyfikacje:

• Zmiana tynktury: Wszystkie dotychczasowe srebrne elementy tarczy – mury obronne, trzy wieże oraz otwarta brama z opuszczoną kratą – zostały zastąpione złotem.
• Wprowadzenie klejnotu: Nad tarczą herbową umieszczono hełm rycerski z labrami.
• Dodanie symboli cesarskich: Najważniejszym elementem stała się korona cesarska umieszczona nad hełmem.
• Trzymacze heraldyczne: Koronę podtrzymują dwa białe, wspięte lwy czeskie o podwójnych ogonach, co podkreślało rangę Pragi jako stolicy królestwa.

Podejmowanie decyzji o wyglądzie herbu czeskiego miasta przez cesarza wynikało ze skomplikowanej struktury prawnej ówczesnej Europy. Choć Czechy posiadały własnego króla, pozostawały integralną częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jako cesarz, Fryderyk III dysponował prawem fons honorum (źródło honoru), które pozwalało mu na nadawanie przywilejów heraldycznych o randze ogólnoimperialnej. Wprowadzenie do herbu miejskiego insygniów cesarskich było gestem, którego uprawnienia wykraczały poza kompetencje samego króla Czech i wymagały sankcji najwyższego zwierzchnika Rzeszy.

W tym okresie król Władysław II Jagiellończyk dążył do stabilizacji kraju, czego wyrazem było uroczyste potwierdzenie wszelkich dotychczasowych wolności, praw i przywilejów miast praskich (dokument z 1476 roku). Ważnym elementem tego ładu było zachowanie Kompaktatów Bazylejskich, gwarantujących pokój religijny. Sytuacja polityczna była determinowana przez rywalizację z Maciejem Korwinem, który władając znaczną częścią ziem "pobocznych" Korony Czeskiej (Morawami, Śląskiem i Łużycami), uzyskał od Władysława Jagiellończyka uznanie swojego tytułu króla Czech. Prowadziło to do unikalnej sytuacji dwuwładzy, w której dwaj monarchowie wzajemnie uznawali swoje tytuły królewskie, dzieląc panowanie nad poszczególnymi częściami państwa. W tym kontekście zbliżenie Jagiellończyka z cesarzem Fryderykiem III sprzyjało legitymizacji władzy Władysława i wzmacniało jego pozycję dyplomatyczną. Wyrazem zgodnej współpracy i uznania hierarchii wewnątrz Imperium była akceptacja przez króla cesarskich zmian w herbie Starego Miasta, dokonana 18 kwietnia 1477 roku.

Austro-Węgry

• 

  Grupy etniczne Austro-Węgier w 1910 r.

Grupy etniczne Austro-Węgier na początku XX wieku. Narodowości w monarchii habsburskiej (pocz. XX wieku).

Galeria

• 

  Średniowieczne kamienne trumny; Muzeum Bedford

• 

  Cyfry arabskie w średniowieczu

• 
  Korona baronowska (Freiherra) w starym typie, z pięcioma kamieniami szlachetnymi, w porównaniu z koroną nad herbem małżeńskim na pomniku św. Jana Nepomucena w Ratowicach pow. wrocławski