Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 484: Linia 484:
Plik:Jasłówek.jpg|Jasłówek, pow. ząbkowicki, gm. Ziębice; kamienny krzyż z rytem krzyża
Plik:Jasłówek.jpg|Jasłówek, pow. ząbkowicki, gm. Ziębice; kamienny krzyż z rytem krzyża
Plik:Wigańcice.jpg|<div style='text-align:justify;>Wigańcice, pow. ząbkowicki, gm. Ziębice; kamienny (granitowy) krzyż przy murze cmentarza kościelnego kościoła św. Bartłomieja Apostoła</div>
Plik:Wigańcice.jpg|<div style='text-align:justify;>Wigańcice, pow. ząbkowicki, gm. Ziębice; kamienny (granitowy) krzyż przy murze cmentarza kościelnego kościoła św. Bartłomieja Apostoła</div>
Plik:Ochla k. kamienny.jpg|<div style='text-align:justify;>Zielona Góra Ochla; Krzyż wiązany jest bez podstaw z zabójstwem z 1604 r.  Adam von Unruh (był fundatorem pałacu w Ochli) zabił na  pastwisku owczarza Bartela Vettera. Stronniczość sędziego, dążącego do korzystnego dla zabójcy załatwienia sprawy  spowodowała, że wdowa, nie chcąc się zgodzić z propozycjami, w obawie o swoje życie schroniła się w Krośnie. Tu też ponownie zaczęła dochodzić swoich praw. Sprawa  ciągnęła się kilka lat. Wdowa zażądała jako zadośćuczynienie 2000 talarów. Otrzymała w końcu (w czterech ratach) tylko jeden tysiąc. Adam von Unruh, chcąc się uwolnić od dalszych świadczeń, opuścił Ochlę i wyjechał w nieznane. Do tego kroku miał go zmusić także fakt, iż gdy tylko znalazł się w pobliżu grobu zabitego owczarza, natychmiast grób zaczynał krwawić.</div> 
Plik:Ochla k. kamienny.jpg|<div style='text-align:justify;>Zielona Góra Ochla; Krzyż wiązany jest bez podstaw z zabójstwem z 1604 r.  "Adam von Unruh, właściciel Ochli, zabił na  pastwisku owczarza Bartela Vettera. Stronniczość sędziego, dążącego do korzystnego dla zabójcy załatwienia sprawy  spowodowała, że wdowa, nie chcąc się zgodzić z propozycjami, w obawie o swoje życie schroniła się w Krośnie. Tu też ponownie zaczęła dochodzić swoich praw. Sprawa  ciągnęła się kilka lat. Wdowa zażądała jako zadośćuczynienie 2000 talarów. Otrzymała w końcu (w czterech ratach) tylko jeden tysiąc. Adam von Unruh, chcąc się uwolnić od dalszych świadczeń, opuścił Ochlę i wyjechał w nieznane. Do tego kroku miał go zmusić także fakt, iż gdy tylko znalazł się w pobliżu grobu zabitego owczarza, natychmiast grób zaczynał krwawić."
Plik:Działoszyn 2.jpg|Działoszyn, pow. zgorzelecki, gm. Bogatynia
Plik:Działoszyn 2.jpg|Działoszyn, pow. zgorzelecki, gm. Bogatynia
Plik:Sieniawka.jpg|Sieniawka, pow. zgorzelecki, gm. Bogatynia; dwa kamienne krzyże wmurowane w ogrodzenie cmentarza kościelnego  
Plik:Sieniawka.jpg|Sieniawka, pow. zgorzelecki, gm. Bogatynia; dwa kamienne krzyże wmurowane w ogrodzenie cmentarza kościelnego  

Wersja z 12:30, 4 sty 2025

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z kamieniarskiego ośrodka w Bruśnie, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okolicy Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często są to krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Galeria pokazuje krzyże ułożone powiatami, a w ich obrębie gminami

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Płyty nagrobne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.