Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 439: Linia 439:
Plik:Rogów Sobócki k. kamienne.jpg|Rogów Sobócki, pow. wrocławski, gm. Sobótka; trzy kamienne krzyże w murze cmentarza kościelnego
Plik:Rogów Sobócki k. kamienne.jpg|Rogów Sobócki, pow. wrocławski, gm. Sobótka; trzy kamienne krzyże w murze cmentarza kościelnego
Plik:Rogów Sobócki k. kamienny.jpg|Rogów Sobócki, pow. wrocławski, gm. Sobótka; kamienny krzyż z dolną aureolą
Plik:Rogów Sobócki k. kamienny.jpg|Rogów Sobócki, pow. wrocławski, gm. Sobótka; kamienny krzyż z dolną aureolą
Plik:Sobótka Strzeblów.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pokutny lub krzyż pojednania w Sobótce|Sobótka Strzeblów, wrocławski  
Plik:Sobótka Proszkowice.jpg|<div style='text-align:justify;>Sobótka, pow. wrocławski; kamienny krzyż w lapidarium Muzeum Ślężańskiego [[Almanach#Proszkowice|przniesiony w 1961 r. z Proszkowic]]; [[krzyż teutoński]].</div>
Plik:Sobótka Strzeblów.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pokutny lub krzyż pojednania w Sobótce|Sobótka Strzeblów, pow. wrocławski; kamienny krzyż w formie [[krzyż teutoński|krzyża teutońskiego]] 
Plik:Stary Zamek.jpg|Stary Zamek, pow. wrocławski, gm. Sobótka; granitowy krzyż
Plik:Wojnarowice.jpg|Wojnarowice, pow. wrocławski, gm. Sobótka
Plik:Wojnarowice.jpg|Wojnarowice, pow. wrocławski, gm. Sobótka
Plik:Bogunów krzyż kamienny.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pojednania lub krzyż pokutny w Bogunowie|[[Kamienny krzyż monolitowy w Bogunowie powiat wrocławski|Bogunów, pow. wrocławski, gm. Żórawina]]  
Plik:Bogunów krzyż kamienny.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pojednania lub krzyż pokutny w Bogunowie|[[Kamienny krzyż monolitowy w Bogunowie powiat wrocławski|Bogunów, pow. wrocławski, gm. Żórawina]]  
Linia 445: Linia 447:
Plik:Nowojowice krzyż.jpg|alt=Nowojowice gm. Żórawina, krzyż określany błędnie jako krzyż pokutny lub krzyż pojednania|[[:Plik:Nowojowice 2022.jpg|Nowojowice, pow. wrocławski, gm. Żórawina]]
Plik:Nowojowice krzyż.jpg|alt=Nowojowice gm. Żórawina, krzyż określany błędnie jako krzyż pokutny lub krzyż pojednania|[[:Plik:Nowojowice 2022.jpg|Nowojowice, pow. wrocławski, gm. Żórawina]]
Plik:Przecławice krzyże kamienne.jpeg|[[Krzyże kamienne w Przecławicach|Przecławice, pow. wrocławski, gm. Żórawina]]
Plik:Przecławice krzyże kamienne.jpeg|[[Krzyże kamienne w Przecławicach|Przecławice, pow. wrocławski, gm. Żórawina]]
Plik:Węgry.jpg|<div style='text-align:justify;>Węgry, pow. wrocławski, gm. Żórawina;  trzy granitowe krzyże w zewnętrznej ścianie muru cmentarnego kościoła św. Jadwigi</div>
Plik:Węgry 1.jpg|<div style='text-align:justify;>Węgry, pow. wrocławski, gm. Żórawina; 1 krzyż w murze</div>
Plik:Węgry 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Węgry, pow. wrocławski, gm. Żórawina; 2 krzyż w murze</div>
Plik:Węgry 3.jpg|<div style='text-align:justify;>Węgry, pow. wrocławski, gm. Żórawina; 3 krzyż w murze; ryt krzyża joannickiego</div>
Plik:Węgry 4.jpg|Węgry, pow. wrocławski, gm. Żórawina; granitowy krzyż przy boisku szkolnym
Plik:Wilczków.jpg|<div style='text-align:justify;>Wilczków, pow. wrocławski, gm. Żórawina; dwa kamienne krzyże przed obronnym murem cmentarza kościelnego kościoła Wniebowzięcia NMP</div>
Plik:Wilczków.jpg|<div style='text-align:justify;>Wilczków, pow. wrocławski, gm. Żórawina; dwa kamienne krzyże przed obronnym murem cmentarza kościelnego kościoła Wniebowzięcia NMP</div>
Plik:Żórawina krzyż kamienny.jpg|alt=Krzyż pojednania w Żórawinie|[[Kamienny krzyż monolitowy w Żórawinie|Żórawina, pow. wrocławski
Plik:Żórawina krzyż kamienny.jpg|alt=Krzyż pojednania w Żórawinie|[[Kamienny krzyż monolitowy w Żórawinie|Żórawina, pow. wrocławski
Linia 493: Linia 500:
Plik:Modlikowice 1.jpg|Modlikowice, pow. złotoryjski, gm. Zagrodno; krzyż z rytem korda (ew. miecza)
Plik:Modlikowice 1.jpg|Modlikowice, pow. złotoryjski, gm. Zagrodno; krzyż z rytem korda (ew. miecza)
Plik:Modlikowice 2.jpg|Modlikowice, pow. złotoryjski, gm. Zagrodno; krzyż kamienny z rytem kuszy
Plik:Modlikowice 2.jpg|Modlikowice, pow. złotoryjski, gm. Zagrodno; krzyż kamienny z rytem kuszy
Plik:Uniejowice.jpg|<div style='text-align:justify;>Uniejowice, pow. złotoryjski, gm. Zagrodno; krzyż kamienny z rytem kuszy; otwory w ramionach i po bokach głowy</div>
Plik:Brennik monolit.jpg|alt=Krzyż pokutny w Brenniku|Brennik, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja
Plik:Brennik monolit.jpg|alt=Krzyż pokutny w Brenniku|Brennik, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja
Plik:Jerzmanice-Zdrój.jpg|Jerzmanice-Zdrój, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja; fragment kamiennego krzyża w murze, data 1763
Plik:Jerzmanice-Zdrój.jpg|Jerzmanice-Zdrój, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja; fragment kamiennego krzyża w murze, data 1763

Wersja z 14:48, 22 gru 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z kamieniarskiego ośrodka w Bruśnie, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okolicy Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często są to krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Galeria pokazuje krzyże ułożone powiatami, a w ich obrębie gminami

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Płyty nagrobne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.