Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 145: Linia 145:
Plik:Mikołajowice 1b.jpg|<div style='text-align:justify;>Mikołajowice, pow. legnicki, gm. Legnickie Pole; trzon pierwszego krzyża</div>
Plik:Mikołajowice 1b.jpg|<div style='text-align:justify;>Mikołajowice, pow. legnicki, gm. Legnickie Pole; trzon pierwszego krzyża</div>
Plik:Mikołajowice 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Mikołajowice, pow. legnicki, gm. Legnickie Pole; drugi krzyż; trzon pod wmurowaną ukośnie głową, widoczny tylko częściowo</div>
Plik:Mikołajowice 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Mikołajowice, pow. legnicki, gm. Legnickie Pole; drugi krzyż; trzon pod wmurowaną ukośnie głową, widoczny tylko częściowo</div>
Plik:Studnica 2k.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; dwa kamienne krzyże w murze cmentarza kościelnego; 1 krzyż z rytem miecza, drugi z rytem kuszy</div>
Plik:Studnica krzyż 3.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; kamienny krzyż na prawo od 3 przypory od południa; ryt daty - 1844 (data wmurowania w mur?) oraz bardzo już słaby zarys rytu miecza</div>
Plik:Studnica krzyż 4.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; kamienny krzyż w murze cmentarza kościelnego od południa; ryt miecza</div>
Plik:Studnica krzyż 5.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; kamienny krzyż w murze cmentarza kościelnego od południa; ryt miecza</div>
Plik:Studnica krzyż 6.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; kamienny krzyż w murze cmentarza kościelnego od południa; ryt korda</div>
Plik:Studnica krzyż 7a.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; siódmy krzyż w murze cmentarza kościelnego odkryty w 2018 r.; zewnętrzna strona muru od południa, między 1 i 2 przyporą</div>
Plik:Studnica stopka.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; stopka zaginionego kamiennego krzyża z fragmentem niezidentyfikowanego rytu przy drodze do Legnicy </div>
Plik:Studnica stopka.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; stopka zaginionego kamiennego krzyża z fragmentem niezidentyfikowanego rytu przy drodze do Legnicy </div>
Plik:Studnica krzyż 7a.jpg|<div style='text-align:justify;>[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki, gm. Miłkowice]]; siódmy krzyż w murze cmentarza kościelnego odkryty w 2018 r.; zewnętrzna strona muru od południa, między 1 i 2 przyporą</div>
Plik:Golanka Dolna.jpg|<div style='text-align:justify;>Golanka Dolna, pow. legnicki, gm. Prochowice; krzyż wmurowany w przyporę kościoła; ryt określany jako pała ale możliwe też, że dmuchawa hutnika szkła</div>
Plik:Golanka Dolna.jpg|<div style='text-align:justify;>Golanka Dolna, pow. legnicki, gm. Prochowice; krzyż wmurowany w przyporę kościoła; ryt określany jako pała ale możliwe też, że dmuchawa hutnika szkła</div>
Plik:Prochowice.jpg|Prochowice, pow. legnicki
Plik:Prochowice.jpg|Prochowice, pow. legnicki

Wersja z 14:42, 7 gru 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z kamieniarskiego ośrodka w Bruśnie, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okolicy Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często są to krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Galeria pokazuje krzyże ułożone powiatami, a w ich obrębie gminami

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.