Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 6: Linia 6:
Plik:Bytom k. kamienny.jpg|Bytom Łagiewniki; kamienny krzyż, będący w ludowej tradycji związany z misją Cyryla i Metodego  
Plik:Bytom k. kamienny.jpg|Bytom Łagiewniki; kamienny krzyż, będący w ludowej tradycji związany z misją Cyryla i Metodego  
Plik:Strzyżowice krzyż kamienny.jpg|Strzyżowice, pow. będziński, gm. Psary
Plik:Strzyżowice krzyż kamienny.jpg|Strzyżowice, pow. będziński, gm. Psary
Plik:Bolesławiec krzyż kamienny.jpg|Bolesławiec; kamienny krzyż z rytem miecza w lapidarium
Plik:Ocice 1.jpg|<div style='text-align:justify;>Ocice, pow. bolesławiecki, gm. Bolesławiec; kamienny krzyż z rytem kuszy (ryt słabo widoczny, zarośnięty częściowo mchem)</div>
Plik:Ocice 2.jpg|Ocice, pow. bolesławiecki, gm. Bolesławiec
Plik:Czerna.jpg|<div style='text-align:justify;>Czerna, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec; według legendy zanotowanej w latach 30. XX w. krzyż został postawiony na pamiątkę wprowadzenia chrześcijaństwa, kiedy to odprawiono w tym miejscu ostatni obrzęd  ku czci Czarnoboga, polegający na wzajemnym przepijaniu do siebie alkoholu z jednej czary.</div>   
Plik:Czerna.jpg|<div style='text-align:justify;>Czerna, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec; według legendy zanotowanej w latach 30. XX w. krzyż został postawiony na pamiątkę wprowadzenia chrześcijaństwa, kiedy to odprawiono w tym miejscu ostatni obrzęd  ku czci Czarnoboga, polegający na wzajemnym przepijaniu do siebie alkoholu z jednej czary.</div>   
Plik:Gościszów k. kamienny.jpg|Gościszów, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec
Plik:Gościszów k. kamienny.jpg|Gościszów, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec
Plik:Gościszów k. kamienny 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Gościszów, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec; kamienny krzyż z rytem korda</div>
Plik:Gościszów k. kamienny 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Gościszów, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec; kamienny krzyż z rytem korda</div>
Plik:Wykroty.jpg|Wykroty, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec
Plik:Wykroty.jpg|Wykroty, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec
Plik:Zabłocie.jpg|Zabłocie, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec
Plik:Ławszowa.jpg|Ławszowa, pow. bolesławiecki, gm. Osiecznica; krzyż kamienny w murze byłego cmentarza
Plik:Ławszowa.jpg|Ławszowa, pow. bolesławiecki, gm. Osiecznica; krzyż kamienny w murze byłego cmentarza
Plik:Raciborowice Górne k. kamienny.jpg|Raciborowice Górne, pow. bolesławiecki, gm. Warta Bolesławiecka
Plik:Raciborowice Górne k. kamienny.jpg|Raciborowice Górne, pow. bolesławiecki, gm. Warta Bolesławiecka
Linia 386: Linia 390:
Plik:Jerzmanice-Zdrój.jpg|Jerzmanice-Zdrój, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja; fragment kamiennego krzyża w murze, data 1763
Plik:Jerzmanice-Zdrój.jpg|Jerzmanice-Zdrój, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja; fragment kamiennego krzyża w murze, data 1763
Plik:Wilków k. kamienny.jpg|Wilków, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja; krzyż kamienny z rytem miecza
Plik:Wilków k. kamienny.jpg|Wilków, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja; krzyż kamienny z rytem miecza
Plik:Prusice k. kamienny.jpg|Prusice, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja
Plik:Rokitnica k. kamienny.jpg|Rokitnica, pow. złotoryjski, gm. Złotoryja; kamienny krzyż z trudnym do zidentyfikowania rytem (miecz?)
Plik:Złotoryja krzyż kamienny.jpg|Złotoryja; krzyż kamienny; ryt miecza?
Plik:Złotoryja krzyż kamienny.jpg|Złotoryja; krzyż kamienny; ryt miecza?
Plik:Nowoszów.jpg|<div style='text-align:justify;>Nowoszów, pow. żagański, gm. Iłowa; krzyż w głębokim lesie; według wątpliwego przekazu upamiętnia śmierć niejakiego  Samuela Weise lub Wenzela, który miał w tym miejsca zginąć 16 listopada 1768 r. (ryt S V 1768 16 Novemb.); opowiadana była też legenda o czarowniku, który chciał w tym miejscu zwołać wszystkie żmije z całej puszczy i zaczarować je, lecz popełnił jakiś błąd w sztuce i te go zagryzły.</div>
Plik:Nowoszów.jpg|<div style='text-align:justify;>Nowoszów, pow. żagański, gm. Iłowa; krzyż w głębokim lesie; według wątpliwego przekazu upamiętnia śmierć niejakiego  Samuela Weise lub Wenzela, który miał w tym miejsca zginąć 16 listopada 1768 r. (ryt S V 1768 16 Novemb.); opowiadana była też legenda o czarowniku, który chciał w tym miejscu zwołać wszystkie żmije z całej puszczy i zaczarować je, lecz popełnił jakiś błąd w sztuce i te go zagryzły.</div>

Wersja z 23:54, 19 paź 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z Brusna, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okol. Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często to są krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.