Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
mNie podano opisu zmian
Linia 10: Linia 10:
Plik:Wykroty.jpg|Wykroty, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec
Plik:Wykroty.jpg|Wykroty, pow. bolesławiecki, gm. Nowogrodziec
Plik:Ławszowa.jpg|Ławszowa, pow. bolesławiecki, gm. Osiecznica; krzyż w murze byłego cmentarza
Plik:Ławszowa.jpg|Ławszowa, pow. bolesławiecki, gm. Osiecznica; krzyż w murze byłego cmentarza
Plik:Małujowice.jpg|<div style='text-align:justify;>Małujowice, pow. brzeski gm. Brzeg; krzyż przy murze cmentarza kościelnego przy zamurowanej bramce; legenda: Wiejska dziewczyna zdradziła ukochanego i wybrała innego. Na jej ślubie zdradzony kochanek, w szale zazdrości, zabił ją widłami. Po tej krwawej zbrodni zamurowano bramkę, przy której to się stało, i boczne drzwi kościoła. W wapieniu pozostały wyryte widły.</div>
Plik:Małujowice.jpg|<div style='text-align:justify;>Małujowice, pow. brzeski, gm. Brzeg; krzyż przy murze cmentarza kościelnego przy zamurowanej bramce; legenda: Wiejska dziewczyna zdradziła ukochanego i wybrała innego. Na jej ślubie zdradzony kochanek, w szale zazdrości, zabił ją widłami. Po tej krwawej zbrodni zamurowano bramkę, przy której to się stało, i boczne drzwi kościoła. W wapieniu pozostały wyryte widły.</div>
Plik:Kolnica.jpg|Kolnica, pow. brzeski, gm. Grodków; kamienny krzyż na cmentarzu kościelnym
Plik:Kolnica.jpg|Kolnica, pow. brzeski, gm. Grodków; kamienny krzyż na cmentarzu kościelnym
Plik:Gałążczyce.jpg|<div style='text-align:justify;>Gałążczyce, pow. brzeski gm. Grodków. Legenda zanotowana w latach 30. XX w.: 200 lat temu podobno w tym miejscu pan młody zamordował swoją narzeczoną (opowiedział nauczyciel Zimmermann)</div>
Plik:Gałążczyce.jpg|<div style='text-align:justify;>Gałążczyce, pow. brzeski gm. Grodków. Legenda zanotowana w latach 30. XX w.: 200 lat temu podobno w tym miejscu pan młody zamordował swoją narzeczoną (opowiedział nauczyciel Zimmermann)</div>
Linia 76: Linia 76:
Plik:Kłodzko krzyż kamienny muzeum.jpg|alt=Krzyż pojednania w Kłodzku|Kłodzko; pochodzący z Szalejowa krzyż kamienny w lapidarium Muzeum  
Plik:Kłodzko krzyż kamienny muzeum.jpg|alt=Krzyż pojednania w Kłodzku|Kłodzko; pochodzący z Szalejowa krzyż kamienny w lapidarium Muzeum  
Plik:Korytów k. kamienny.jpg|Korytów, pow. kłodzki, gm. Kłodzko
Plik:Korytów k. kamienny.jpg|Korytów, pow. kłodzki, gm. Kłodzko
Plik:Szalejów Dolny szwedzki krzyż.jpg|Krzyż pokutny w Szalejowie Dolnym|<div style='text-align:justify;>[[Szalejów Dolny]], pow. kłodzki, gm. Kłodzko; "szwedzki krzyż" być może związany jest z ofiarami wojny trzydziestoletniej,  a konkretniej z  1645 r.</div>   
Plik:Szalejów Dolny szwedzki krzyż.jpg|Krzyż pokutny w Szalejowie Dolnym|<div style='text-align:justify;>[[Szalejów Dolny]], pow. kłodzki, gm. Kłodzko; "szwedzki krzyż", być może związany jest z ofiarami wojny trzydziestoletniej,  a konkretniej z  1645 r.</div>   
Plik:Czerwieńczyce krzyż kamienny b.jpg|alt=Krzyż pokutny, Czerwieńczyce|<div style='text-align:justify;>[[Kamienny krzyż w Czerwieńczycach|Czerwieńczyce]], pow. kłodzki, gm. Nowa Ruda; krzyż upamiętniający śmierć 115 mieszkańców wsi w 1646 r. podczas wojny trzydziestoletniej</div>  
Plik:Czerwieńczyce krzyż kamienny b.jpg|alt=Krzyż pokutny, Czerwieńczyce|<div style='text-align:justify;>[[Kamienny krzyż w Czerwieńczycach|Czerwieńczyce]], pow. kłodzki, gm. Nowa Ruda; krzyż upamiętniający śmierć 115 mieszkańców wsi w 1646 r. podczas wojny trzydziestoletniej</div>  
Plik:Dzikowiec krzyż kamienny.jpg|alt=Krzyż pokutny, Dzikowiec|Dzikowiec, pow. kłodzki, gm. Nowa Ruda
Plik:Dzikowiec krzyż kamienny.jpg|alt=Krzyż pokutny, Dzikowiec|Dzikowiec, pow. kłodzki, gm. Nowa Ruda

Wersja z 19:21, 17 sie 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z Brusna, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okol. Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często to są krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.