Herby mieszczan: Różnice pomiędzy wersjami

Wersja z 23:46, 28 sty 2022

Każda osoba, każda rodzina, każda grupa i społeczność mogła i może przyjąć herb według własnego uznania, z wyjątkiem herbów już istniejących, i używać go tak jak chce.

Herby wrocławskich mieszczan. W sensie ścisłym herb mieszczański (Bürgerliche Wappen) to herb mieszczanina (obywatela miasta), a więc osoby nieposiadającej szlachectwa. Jednak wiele rodzin mających obywatelstwo Wrocławia należało też do stanu szlacheckiego. Działo się tak, gdy nabycie nieruchomości w mieście uzależnione było od ubiegania się o jego obywatelstwo i przyjęcia go. Część szlacheckich rodzin przenosiła się do miasta całkowicie, stając się realnymi mieszczanami i wtapiając się w miejskie środwisko. Z drugiej strony wiele rodzin wrocławskiego patrycjatu, czy to za zasługi, czy też za pieniądze, uzyskiwało nobilitacje^[1]. Pokazane są więc herby mieszczan wrocławskich zarówno w sensie herbów mieszczańskich sensu stricto, jak i szlacheckie herby rodzin mających wrocławskie obywatelstwo. Są pewne różnice w wyglądzie herbów mieszczańskich w sensie ścisłym i herbów rodowych (szlacheckich), zwłaszcza w wersji pełnej. W herbie mieszczańskim stosowano hełm turniejowy, czyli zamknięty (bez przyłbicy) tzw. żabi pysk. Herb taki nie był też zwieńczany koroną rangową. Nie są to cechy bezwzględnie wymagane nawet w Niemczech, gdzie rodzaje herbów regulowały przepisy, i zdarzały się herby mieszczańskie nawet z koroną rangową.

Baumgarten

von Baumgarten, de Pomerio

Herb rodziny von Baumgarten (Stein^[2])

Braun

von Braun, Bruno von Oels, Brunonis, von Brun

Herb rodziny von Braun (Stein^[2])

Burg

von Burg, Borg, Bork

Herb rodziny von Burg (Stein^[2])

Cölln

von Cölln

Herb rodziny von Cölln (Stein^[2])

Dompnig

Dompnig, Dombnig, Dominici, Dominicus, Domnig

1. Herb rodziny Dompnig na zworniku sklepienia kaplicy Dompnigów (Trzech Króli) w kościele pw. św. Elżbiety we Wrocławiu
2. Dompnig na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485), reprezentuje Heinza Dompniga
3. Dompnig na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 2. od lewej
4. Herb rodziny Dompnig (Stein^[2])

Döring

von Döring, Dorynk, Thuringus

Herb rodziny von Döring (Stein^[2])

Eisenreich

Eysenreich

1. Eisenreich na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje Seniora Rady Lukasa Eisenreicha

Erfort

von Erfort

Herb rodziny Erfort (Stein^[2])

Foyt

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje ławnika Mathiasa Foyta

Görlitz

Herb rodziny Görlitz (Stein^[2])

Gremmel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Gremmela

Haunold

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Haunolda

Herdegen

Herdeni, Herdein, Herdan von Teichenau

Herb rodziny Herdegen (Stein^[2])

Heugel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje ławnika Laurenciusa Heugela

Hildebrand von Mylnow

Hildebrand von Mylnow, Hildebrandus, Hyltenbrandt

Herb rodziny Hildebrand von Mylnow (Stein^[2])

Hörnig

1. Na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 1,3,5 i 7

Jentsch

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Davida Jentscha

Kanth

von Kanth, Sechsbecher, Ganczke

Herb rodziny von Kanth (Stein^[2])

Krapff

Crapff, Crapp, Krapp, Krappe

Na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Krappe
Herb na epitafium Krapffów (Krappów) w farze elżbietańskiej pod postacią Hansa Krapffa starszego (pierwsza postać od lewej)

Krapff II

Crapff, Crapp, Krapp, Krappe

Herb na epitafium Krapffów (Krappów) w farze elżbietańskiej pod postacią Hansa Krapffa (druga postać od lewej).

Krebel

Crebel, Crebil, Krebil

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Petera Krebela
Herb na epitafium Hieronimusa Krebela, 1509
Herb na obrazie Petera Krebela jako starosty księstwa wrocławskiego (obraz I poł. XVII w.)

Lebe

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Mathiasa Lebe

Lemberg

Lewenberg

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Witche Lemberga
Herb rodziny Lemberg (Stein^[2])

Löwenberg

von Löwenberg

Herb rodziny Löwenberg (Stein^[2])

Meisner

Meisener, Meißner

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Hieronimusa Meisnera

Merboth

Merboth, Merbotho, von Merboth

Herb rodziny Merboth (Stein^[2])

Mollensdorf

von Mollensdorf, Molstorf, Möllendorff

Herb rodziny von Mollensdorf (Stein^[2])

Mühlheim

von Mühlheim, Mulheym, Molheim

Herb rodziny von Mühlheim (Stein^[2])

Münsterberg

von Münsterberg, Munstirberg, Monsterbergk

Herb rodziny Münsterberg (Stein^[2])

Oppeln

von Oppeln, Opoln, Opul

Herb rodziny von Oppeln (Stein^[2])

Pasterwitz

Pasteriz, von Pasterwitz

Herb rodziny Pasterwitz (Stein^[2])

Poppel

Poppelau, Popplau

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Caspara Poppela

Promnitz

1. Promnitz na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 4. od lewej

Protschky

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Staschke Protschky'ego

Reichel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu (1484-1485) reprezentujący ławnika Wenzela Reichela.

Reichenbach

von Reichenbach, Richinbach

Herb rodziny von Reichenbach (Stein^[2])

Rothe

von Rothe, Rote, Roth, Ruffus, von Rotenhan gen. Rothe

Herb rodziny von Rothe (Stein^[2])

Rulke

von Rulke, Rulconis, Ruelcke

Herb rodziny von Rulke (Stein^[2])

Sachse

Sachse, Saxo

Herb rodziny Sachse (Stein^[2])

Salmon

von Salomo, von Salmon

Herb rodziny Salmon (Stein^[2])

Saurman

1. Saurman na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej

Schwarz

von Schwarz, Schwartz, zwany Niger

Herb rodziny von Schwarz (Stein^[2])

Schweidnitz

von Schweidnitz, Swidenicz

Herb rodziny von Schweidnitz (Stein^[2])

Senitz

von Senitz, Senicz

Herb rodziny von Senitz (Stein^[2])

Sitten

Sitten, von Sittin, Setten, Siczhen, de Zitschen

Herb rodziny Sitten (Stein^[2])

Steinkeller

von Steinkeller, Steynkelir

Herb rodziny von Steinkeller (Stein^[2])

Stengel

Stengel, Stengil

Herb rodziny Stengel (Stein^[2])

Stillevogt

Stillevoit, Stillvogt, von Waldau

Herb w Stein, Der Rat und die Ratsgeschlechter ...^[2]

Znaczący ród w początkach Wrocławia jako miasta powstającego na prawie niemieckim i kształtowania się jego samorządowego zarządu (XIII, XIV) w. Jego protoplasta Godinus był pierwszym "burmistrzem" wrocławskich niemieckich osadników już w 1214, a Heinrich zasadźcą podczas lokacji miasta w 1242 r. i został wójtem. Jeden z wrocławskich Stillevogtów (Gedko) był też zasadźcą Krakowa (1257) i jego wójtem. Samo nazwisko jest właściwie przydomkiem związanym z tymi zdarzeniami. Stillevogt oznacza zastępcę wójta (dialekt średnio-górno-niemiecki^[3]. Kojeni Stillvogtowie w II poł. XIII i XIV w. zasiadali często w Radzie i ławie Wrocławia. Jeszcze w XIII w. jeden z synów wójta Heinricha, również Heinrich był właścicielem Waldau w regionie Brzegu. Ta gałąź rodziny pod nazwą von Waldau istniała do 1841 r., mając posiadłości głównie w okolicach Brzegu i Ząbkowic Śląskich.

Stosch

Stosh

1. Stosch na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 6. od lewej

Strachwitz

von Strachwitz

Herb rodziny Strachwitz (Stein^[2])

Sydenberg

Sydenberg, von Seidenberg, Zydinberg.

Herb rodziny Sydenberg (Stein^[2])

Thiele

Herb rodziny Thiele (Stein^[2])

Tinczmann

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) radnego reprezentuje Nicolausa Tinczmanna

Wazenrode

von Wazenrode, Goblo

Herb rodziny von Wazenrode (Stein^[2])

Yban

Iban

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) radnego reprezentuje Andreasa Ybana

Zacharias

von Zacharias, von Sachenkirch

Herb rodziny Zacharias (Stein^[2])

Zindel

von Zindel, von Zindal, Zindalski, Cyndato

Herb rodziny von Zindel (Stein^[2])

Przypisy

↑ Należy mieć na uwadze, że Wrocław był od lokacji po połowie XIII w. miastem faktycznie niemieckim zarówno pod względem językowym jak i niedługo potem przynależności państwowej. Mieszkała w nim trudna do określenia ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs niemający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głównie pospólstwo, czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (Adelsverlust). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat, czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby szlacheckie. Mamy więc do czynienia z niemieckim prawem stanowym, w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce, lecz składał się z wielu warstw.
↑ ^2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 ^2,12 ^2,13 ^2,14 ^2,15 ^2,16 ^2,17 ^2,18 ^2,19 ^2,20 ^2,21 ^2,22 ^2,23 ^2,24 ^2,25 ^2,26 ^2,27 ^2,28 ^2,29 ^2,30 ^2,31 ^2,32 ^2,33 ^2,34 ^2,35 ^2,36 Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: Holzner-Verlag, 1963.
↑ Gedko Stilvogt w Polski Słownik Biograficzny, t. 7. 1948

Literatura

Dworzaczek Włodzimierz. Przenikanie szlachty do stanu mieszczańskiego w Wielkopolsce w XVII i XVIII w. Przegląd Historyczny 1956, 47/4, s. 656-684.
Wrocław Bibliografia

[1] Należy mieć na uwadze, że Wrocław był od lokacji po połowie XIII w. miastem faktycznie niemieckim zarówno pod względem językowym jak i niedługo potem przynależności państwowej. Mieszkała w nim trudna do określenia ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs niemający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głównie pospólstwo, czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (Adelsverlust). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat, czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby szlacheckie. Mamy więc do czynienia z niemieckim prawem stanowym, w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce, lecz składał się z wielu warstw.

[Stein-2] 2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 ^2,12 ^2,13 ^2,14 ^2,15 ^2,16 ^2,17 ^2,18 ^2,19 ^2,20 ^2,21 ^2,22 ^2,23 ^2,24 ^2,25 ^2,26 ^2,27 ^2,28 ^2,29 ^2,30 ^2,31 ^2,32 ^2,33 ^2,34 ^2,35 ^2,36 Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: Holzner-Verlag, 1963.

[3] Gedko Stilvogt w Polski Słownik Biograficzny, t. 7. 1948

[1]

[2]

[3]

@@ Linia 37: / Linia 37: @@
 Plik:Dompnig herb epitafium.jpg|3. Dompnig na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 2. od lewej
 Plik:Dompnig, Stein.jpg|alt=Herb domowy Dompnig|4. Herb rodziny Dompnig (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Döring ==
+von Döring, Dorynk, Thuringus
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Döring, Stein.jpg|alt=Herb domowy rodziny Dorynk|Herb rodziny von Döring (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 171: / Linia 177: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Münsterberg, Stein.jpg|Gmerk domowy, Wrocław|Herb rodziny Münsterberg (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Oppeln ==
+von Oppeln, Opoln, Opul
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Oppeln, Stein.jpg|Gmerk, Wrocław|Herb rodziny von Oppeln (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 210: / Linia 222: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Rothe, Stein.jpg|alt=Hauszeichen Rothe, Wrocław Reichenbach|Herb rodziny von Rothe (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Rulke ==
+von Rulke, Rulconis, Ruelcke
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Rulke, Stein.jpg|alt=Hauszeichen Rulke, Breslau|Herb rodziny von Rulke (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 227: / Linia 245: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Saurman herb epitafium 1553.jpg|alt=Herb rodziny Saurmanów|1. Saurman na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej
+</gallery>
+== Schwarz ==
+von Schwarz, Schwartz, zwany Niger
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Schwarz, Stein.jpg|alt=Hausmarke, Breslau|Herb rodziny von Schwarz (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 245: / Linia 269: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Sitten, Stein.jpg|alt=Herb mieszczan Sitten|Herb rodziny Sitten (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Steinkeller ==
+von Steinkeller, Steynkelir
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Steinkeller, Stein.jpg|alt=Herb mieszczański we Wrocławiu|Herb rodziny von Steinkeller (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Stengel ==
+Stengel, Stengil
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Stengel, Stein.jpg|alt=Herb mieszczański Stengel, gmerk |Herb rodziny Stengel (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>