Herby mieszczan: Różnice pomiędzy wersjami

Wersja z 00:39, 25 sty 2022

Herby wrocławskich rodzin mieszczańskich. W sensie ścisłym herby mieszczańskie (Bürgerliche Wappen) to herby mieszczan (obywateli miast), a więc rodzin nie posiadających szlachectwa. Jednak wiele rodzin mających obywatelstwo Wrocławia należało też do stanu szlacheckiego. Działo się tak gdy nabycie nieruchomości w mieście uzależnione było od ubiegania się i przyjęcia obywatelstwa miasta. Część szlacheckich rodzin przenosiła się do miasta całkowicie stając się realnymi mieszczanami wtapiając się w środowisko miasta. Również wiele rodzin wrocławskiego patrycjatu, czy to za zasługi czy też za pieniądze, uzyskiwało nobilitacje i herby^[1]. Pokazane są więc herby mieszczan wrocławskich zarówno w sensie herbów mieszczańskich sensu stricto jak i szlacheckie herby rodzin mających wrocławskie obywatelstwo. Są pewne różnice w wyglądzie herbów mieszczańskich w sensie ścisłym i herbów rodowych (szlacheckich) zwłaszcza w wersji pełnej. W herbie mieszczańskim stosowano herb turniejowy czyli zamknięty (bez przyłbicy) tzw. żabi pysk. Herb taki nie był też zwieńczany koroną rangową. Nie są to cechy bezwzględnie wymagane nawet w Niemczech, grze rodzaje herbów regulowały przepisy i z zdarzały się herby mieszczańskie herby nawet z koroną rangową.

Baumgarten

von Baumgarten, de Pomerio

Herb rodziny von Baumgarten (Stein^[2])

Braun

von Braun, Bruno von Oels, Brunonis, von Brun

Herb rodziny von Braun (Stein^[2])

Burg

von Burg, Borg, Bork

Herb rodziny von Burg (Stein^[2])

Cölln

von Cölln

Herb rodziny von Cölln (Stein^[2])

Dompnig

Dombnig, Dominici, Domnig

1. Herb rodziny Dompnig na zworniku sklepienia kaplicy Dompnigów (Trzech Króli) w kościele pw. św. Elżbiety we Wrocławiu
2. Dompnig na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485), reprezentuje Heinza Dompniga
3. Dompnig na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 2. od lewej

Eisenreich

Eysenreich

1. Eisenreich na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje Seniora Rady Lukasa Eisenreicha

Erfort

von Erfort

Herb rodziny Erfort (Stein^[2])

Foyt

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje ławnika Mathiasa Foyta

Görlitz

Herb rodziny Görlitz (Stein^[2])

Gremmel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Gremmela

Haunold

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Haunolda

Herdegen

Herdeni, Herdein, Herdan von Teichenau

Herb rodziny Herdegen (Stein^[2])

Heugel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje ławnika Laurenciusa Heugela

Hörnig

1. Na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 1,3,5 i 7

Jentsch

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Davida Jentscha

Krapff

Crapff, Crapp, Krapp, Krappe

Na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Krappe
Herb na epitafium Krapffów (Krappów) w farze elżbietańskiej pod postacią Hansa Krapffa starszego (pierwsza postać od lewej)

Krapff II

Crapff, Crapp, Krapp, Krappe

Herb na epitafium Krapffów (Krappów) w farze elżbietańskiej pod postacią Hansa Krapffa (druga postać od lewej).

Krebel

Crebel, Crebil, Krebil

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Petera Krebela
Herb na epitafium Hieronimusa Krebela, 1509
Herb na obrazie Petera Krebela jako starosty księstwa wrocławskiego (obraz I poł. XVII w.)

Lebe

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Mathiasa Lebe

Lemberg

Lewenberg

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Witche Lemberga
Herb rodziny Lemberg (Stein^[2])

Löwenberg

von Löwenberg

Herb rodziny Löwenberg (Stein^[2])

Meisner

Meisener, Meißner

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Hieronimusa Meisnera

Mollensdorf

von Mollensdorf, Molstorf, Möllendorff

Herb rodziny von Mollensdorf (Stein^[2])

Mühlheim

von Mühlheim, Mulheym, Molheim

Herb rodziny von Mühlheim (Stein^[2])

Pasterwitz

Pasteriz, von Pasterwitz

Herb rodziny Pasterwitz w Stein (Stein^[2])

Poppel

Poppelau, Popplau

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Caspara Poppela

Promnitz

1. Promnitz na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 4. od lewej

Protschky

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Staschke Protschky'ego

Reichel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Wenzela Reichela.

Salmon

von Salomo, von Salmon

Herb rodziny Salmon (Stein^[2])

Saurman

1. Saurman na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej

Schweidnitz

von Schweidnitz, Swidenicz

Herb rodziny von Schweidnitz (Stein^[2])

Senitz

von Senitz, Senicz

Herb rodziny von Senitz (Stein^[2])

Stillevogt

Stillevoit, Stillvogt, von Waldau

Herb w Stein, Der Rat und die Ratsgeschlechter ...^[2]

Znaczący ród w początkach Wrocławia jako miasta powstającego na prawie niemieckim i kształtowania się jego samorządowego zarządu (XIII, XIV) w. Jego protoplasta Godinus był pierwszym "burmistrzem" wrocławskich niemieckich osadników już w 1214, a Heinrich zasadźcą podczas lokacji miasta w 1242 r. i został wójtem. Jeden z wrocławskich Stillevogtów (Gedko) był też zasadźcą Krakowa (1257) i jego wójtem. Samo nazwisko jest właściwie przydomkiem związanym z tymi zdarzeniami. Stillevogt oznacza zastępcę wójta (dialekt średnio-górno-niemiecki^[3]. Kojeni Stillvogtowie w II poł. XIII i XIV w. zasiadali często w Radzie i ławie Wrocławia. Jeszcze w XIII w. jeden z synów wójta Heinricha, również Heinrich był właścicielem Waldau w regionie Brzegu. Ta gałąź rodziny pod nazwą von Waldau istniała do 1841 r. mając posiadłości głównie w okolicach Brzegu i Ząbkowic Śląskich.

Stosch

Stosh

1. Stosch na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 6. od lewej

Strachwitz

von Strachwitz

Herb rodziny Strachwitz (Stein^[2])

Thiele

Herb rodziny Thiele (Stein^[2])

Tinczmann

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) radnego reprezentuje Nicolausa Tinczmanna

Yban

Iban

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) radnego reprezentuje Andreasa Ybana

Zacharias

von Zacharias, von Sachenkirch

Herb rodziny Zacharias (Stein^[2])

Zindel

von Zindel, von Zindal, Zindalski, Cyndato

Herb rodziny von Zindel (Stein^[2])

Przypisy

↑ Należy mieć na uwadze, że Wrocław był miastem faktycznie niemieckim. Mieszkała w nim trudna do określania ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs nie mający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głownie pospólstwo czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (Adelsverlust). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby mieszczańskie jak szlacheckie. Mamy do czynienia również z niemieckim prawem stanowym (Wrocław był praktycznie przez cały czas od ukształtowania się stanów do ich zniesienia w państwach niemieckich), w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce lecz składał się z wielu warstw.
↑ ^2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 ^2,12 ^2,13 ^2,14 ^2,15 ^2,16 ^2,17 ^2,18 ^2,19 Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: Holzner-Verlag, 1963.
↑ Gedko Stilvogt w Polski Słownik Biograficzny, t. 7. 1948

Literatura

Dworzaczek Włodzimierz. Przenikanie szlachty do stanu mieszczańskiego w Wielkopolsce w XVII i XVIII w. Przegląd Historyczny 1956, 47/4, s. 656-684.
Wrocław Bibliografia

[1] Należy mieć na uwadze, że Wrocław był miastem faktycznie niemieckim. Mieszkała w nim trudna do określania ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs nie mający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głownie pospólstwo czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (Adelsverlust). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby mieszczańskie jak szlacheckie. Mamy do czynienia również z niemieckim prawem stanowym (Wrocław był praktycznie przez cały czas od ukształtowania się stanów do ich zniesienia w państwach niemieckich), w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce lecz składał się z wielu warstw.

[Stein-2] 2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 ^2,12 ^2,13 ^2,14 ^2,15 ^2,16 ^2,17 ^2,18 ^2,19 Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: Holzner-Verlag, 1963.

[3] Gedko Stilvogt w Polski Słownik Biograficzny, t. 7. 1948

[1]

[2]

[3]

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 __TOC__
 </div>
 '''Herby wrocławskich rodzin mieszczańskich.''' W sensie ścisłym herby mieszczańskie (''Bürgerliche Wappen'') to herby mieszczan (obywateli miast), a więc rodzin nie posiadających szlachectwa. Jednak wiele rodzin mających obywatelstwo Wrocławia należało też do stanu szlacheckiego. Działo się tak gdy nabycie nieruchomości w mieście uzależnione było od ubiegania się i przyjęcia obywatelstwa miasta. Część szlacheckich rodzin przenosiła się do miasta całkowicie stając się realnymi mieszczanami wtapiając się w środowisko miasta. Również wiele rodzin wrocławskiego patrycjatu, czy to za zasługi czy też za pieniądze, uzyskiwało nobilitacje i herby<ref>Należy mieć na uwadze, że  Wrocław był miastem faktycznie niemieckim. Mieszkała w nim trudna do określania ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs nie mający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głownie pospólstwo czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (''Adelsverlust''). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby mieszczańskie jak szlacheckie. Mamy do czynienia również z niemieckim prawem stanowym (Wrocław był praktycznie przez cały czas od ukształtowania się stanów do ich zniesienia w państwach niemieckich), w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce lecz składał się z wielu warstw.</ref>. Pokazane są więc herby mieszczan wrocławskich zarówno w sensie herbów mieszczańskich ''sensu stricto'' jak i szlacheckie herby rodzin mających wrocławskie obywatelstwo. Są pewne różnice w wyglądzie herbów mieszczańskich w sensie ścisłym i herbów rodowych (szlacheckich) zwłaszcza w wersji pełnej. W herbie mieszczańskim stosowano herb turniejowy czyli zamknięty (bez przyłbicy) tzw. żabi pysk. Herb taki nie był też zwieńczany koroną rangową. Nie są to cechy bezwzględnie wymagane nawet w Niemczech, grze rodzaje herbów regulowały przepisy i z zdarzały się herby mieszczańskie herby nawet z koroną rangową.
+== Baumgarten ==
+von Baumgarten, de Pomerio
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Baumgarten, Stein.jpg|alt=Herb mieszczański Baumgarten|Herb rodziny von Baumgarten (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
 == Braun ==
-Von Braun, Bruno von Oels, Brunonis, von Brun
+von Braun, Bruno von Oels, Brunonis, von Brun
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Braun, Stein.jpg|Herb von Braun w Stein, Der Rat und die Ratsgeschlechter ...<ref name="Stein"/>
+Plik:Braun, Stein.jpg|Herb rodziny von Braun (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Burg ==
+von Burg, Borg, Bork
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Burg, Stein.jpg|alt=Herb domowy Burg|Herb rodziny von Burg (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 13: / Linia 25: @@
 von Cölln
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Cölln, Stein.jpg|Herb rodziny von Görlitz<ref name="Stein"/>
+Plik:Cölln, Stein.jpg|Herb rodziny von Cölln (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 33: / Linia 45: @@
 von Erfort
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Erfort, Stein.jpg|Herb rodziny Erfort<ref name="Stein"/>
+Plik:Erfort, Stein.jpg|Herb rodziny Erfort (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 43: / Linia 55: @@
 == Görlitz ==
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Görlitz, Stein.jpg|Herb rodziny  Görlitz<ref name="Stein"/>
+Plik:Görlitz, Stein.jpg|Herb rodziny  Görlitz (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 59: / Linia 71: @@
 Herdeni, Herdein, Herdan von Teichenau
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Heredegen, Stein.jpg|Herb w Stein, Der Rat und die Ratsgeschlechter ...<ref name="Stein"/>
+Plik:Heredegen, Stein.jpg|Herb rodziny Herdegen (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 107: / Linia 119: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Izba Seniora 3NE.jpg|Herb na [[Herby wrocławskich rajców i ławników na sklepieniu Izby Seniora Rady w Ratuszu|sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu]] ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Witche Lemberga
-Plik:Lemberg, Stein.jpg|Herb rodziny Lemberg<ref name="Stein"/>
+Plik:Lemberg, Stein.jpg|Herb rodziny Lemberg (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 113: / Linia 125: @@
 von Löwenberg
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Löwenberg, Stein.jpg|Hofzeichen, Breslau|Herb rodziny Löwenberg<ref name="Stein"/>
+Plik:Löwenberg, Stein.jpg|Hofzeichen, Breslau|Herb rodziny Löwenberg (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 120: / Linia 132: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Izba Seniora 4W.jpg|Hauszeichen, Breslau|Herb na [[Herby wrocławskich rajców i ławników na sklepieniu Izby Seniora Rady w Ratuszu|sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu]] ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Hieronimusa Meisnera
+</gallery>
+== Mollensdorf ==
+von Mollensdorf, Molstorf, Möllendorff
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Mollensdorf, Stein.jpg|Herb rodziny von Mollensdorf (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Mühlheim ==
+von Mühlheim, Mulheym, Molheim
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Mühlheim, Stein.jpg|Herb rodziny von Mühlheim (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 125: / Linia 149: @@
 Pasteriz, von Pasterwitz
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Pasterwitz, Stein.jpg|Hausmarke in Bresalu|Herb rodziny Pasterwitz w Stein<ref name="Stein"/>
+Plik:Pasterwitz, Stein.jpg|Hausmarke in Bresalu|Herb rodziny Pasterwitz w Stein (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 152: / Linia 176: @@
 von Salomo, von Salmon
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Salmon, Stein.jpg|alt=Gmerk mieszczański, Wrocław|Herb rodzinySalmon<ref name="Stein"/>
+Plik:Salmon, Stein.jpg|alt=Gmerk mieszczański, Wrocław|Herb rodziny Salmon (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 158: / Linia 182: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Saurman herb epitafium 1553.jpg|alt=Herb rodziny Saurmanów|1. Saurman na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej
+</gallery>
+== Schweidnitz ==
+von Schweidnitz, Swidenicz
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Schweidnitz, Stein.jpg|Herb rodziny von Schweidnitz (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Senitz ==
+von Senitz, Senicz
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Senitz, Stein.jpg|alt=Herb mieszczański, Wrocław|Herb rodziny von Senitz (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 176: / Linia 212: @@
 von Strachwitz
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Strachwitz.jpg|alt=Herb mieszczan wrocławskich|Herb rodziny Strachwitz<ref name="Stein"/>
+Plik:Strachwitz.jpg|alt=Herb mieszczan wrocławskich|Herb rodziny Strachwitz (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
 == Thiele ==
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Thiele, Stein.jpg|Herb rodziny Thiele<ref name="Stein"/>
+Plik:Thiele, Stein.jpg|Herb rodziny Thiele (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 196: / Linia 232: @@
 == Zacharias ==
-von Sachenkirch
+von Zacharias, von Sachenkirch
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Zacharias Sachenkirch, Stein.jpg|alt=Herby wrocławskich mieszczan||Herb rodziny Zacharias (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Zindel ==
+von Zindel, von Zindal, Zindalski, Cyndato
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Zacharias Sachenkirch, Stein.jpg|Herby wrocławskich mieszczan||Herb rodziny Zacharias<ref name="Stein"/>
+Plik:Zindel, Stein.jpg|alt=Herb wrocławskich mieszczan Zindel|Herb rodziny von Zindel (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>