Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 458: Linia 458:
Plik:Żerniki Wrocław krzyż kamienny 2012.jpg|alt=Krzyż pokutny, Wrocław Żerniki|[[Kamienny krzyż na Żernikach we Wrocławiu|Wrocław Żerniki]]  
Plik:Żerniki Wrocław krzyż kamienny 2012.jpg|alt=Krzyż pokutny, Wrocław Żerniki|[[Kamienny krzyż na Żernikach we Wrocławiu|Wrocław Żerniki]]  
Plik:Karncza Góra.jpg|alt=Krzyże pojednania Karncza Góra|Wrocław Karncza Góra
Plik:Karncza Góra.jpg|alt=Krzyże pojednania Karncza Góra|Wrocław Karncza Góra
Plik:Kandlewo.jpg|<div style='text-align:justify;>Kandlewo, pow. wschowski, gm. Wschowa; przedwojenna tradycja łączyła krzyż z pobytem na Śląsku wojsk szwedzkich (wojna trzydziestoletnia, lub III wojna północna) - krzyż miał upamiętniać śmierć zabitego w pojedynku przez kolegę szwedzkiego oficera.</div>
Plik:Konradowo 1.jpg|Konradowo, pow. wschowski, gm. Wschowa; obydwa kamienne krzyże w Konradowie łączy jedna legenda
Plik:Konradowo 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Konradowo, pow. wschowski, gm. Wschowa. W czasach napoleońskich (1813) dwaj rosyjscy oficerowie pojedynkowali się  na kusze. Jeden strzelał z wieży kościelnej,  drugi z wiejskiej drogi. Obaj polegli, a krzyże mają, być tego pamiątką.</div>
Plik:Brzeźnica k. kamienny 1.jpg|<div style='text-align:justify;>Brzeźnica, pow. ząbkowicki, gm. Bardo; krzyż z czerwonego piaskowca wmurowany od zewnątrz w ogrodzenie cmentarza  kościelnego kościoła św. Mikołaja</div>
Plik:Brzeźnica k. kamienny 1.jpg|<div style='text-align:justify;>Brzeźnica, pow. ząbkowicki, gm. Bardo; krzyż z czerwonego piaskowca wmurowany od zewnątrz w ogrodzenie cmentarza  kościelnego kościoła św. Mikołaja</div>
Plik:Brzeźnica k. kamienny 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Brzeźnica, pow. ząbkowicki, gm. Bardo; krzyż z czerwonego piaskowca wmurowany od zewnątrz w ogrodzenie cmentarza  kościelnego kościoła św. Mikołaja</div>
Plik:Brzeźnica k. kamienny 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Brzeźnica, pow. ząbkowicki, gm. Bardo; krzyż z czerwonego piaskowca wmurowany od zewnątrz w ogrodzenie cmentarza  kościelnego kościoła św. Mikołaja</div>
Linia 517: Linia 520:
Plik:Stara Kopernia 1.jpg|Stara Kopernia, pow. żagański, gm. Żagań
Plik:Stara Kopernia 1.jpg|Stara Kopernia, pow. żagański, gm. Żagań
Plik:Stara Kopernia 2.jpg|Stara Kopernia, pow. żagański, gm. Żagań
Plik:Stara Kopernia 2.jpg|Stara Kopernia, pow. żagański, gm. Żagań
Plik:Stary Żagań.jpg|Stary Żagań, pow. Żagański, gm. Żagań; cztery kamienne krzyże w murze cmentarza kościelnego
Plik:Stary Żagań.jpg|<div style='text-align:justify;>Stary Żagań, pow. żagański, gm. Żagań; cztery kamienne krzyże w murze cmentarza kościelnego</div>
Plik:Stary Żagań 1.jpg|<div style='text-align:justify;>Stary Żagań, pow. żagański, gm. Żagań; dwa pierwsze od lewej z czterech krzyży w murze cmentarza kościelnego</div>
Plik:Stary Żagań 2.jpg<div style='text-align:justify;>|Stary Żagań, pow. żagański, gm. Żagań; kolejne dwa z czterech krzyży w murze cmentarza kościelnego</div>
Plik:Żagań kamienny krzyż.jpg|Żagań; kamienny krzyż w murze przy ul. Cmentarnej
Plik:Żagań kamienny krzyż.jpg|Żagań; kamienny krzyż w murze przy ul. Cmentarnej
Plik:Koło.jpg|Koło, pow. żarski, gm. Brody; granitowy krzyż z rytami miecza z obu stron
Plik:Koło.jpg|Koło, pow. żarski, gm. Brody; granitowy krzyż z rytami miecza z obu stron

Wersja z 23:56, 29 gru 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z kamieniarskiego ośrodka w Bruśnie, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okolicy Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często są to krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Galeria pokazuje krzyże ułożone powiatami, a w ich obrębie gminami

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Płyty nagrobne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.