Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 538: Linia 538:
Plik:Pogwizdów pomnik.jpg|<div style='text-align:justify;>Pogwizdów, pow. jaworski; pomnik 800-lecia wsi. Kamienny krzyż nawiązuje do jej cysterskiej przeszłości i do zwyczaju stawiania krzyży pokutnych w wyniku umów ugodowych</div>
Plik:Pogwizdów pomnik.jpg|<div style='text-align:justify;>Pogwizdów, pow. jaworski; pomnik 800-lecia wsi. Kamienny krzyż nawiązuje do jej cysterskiej przeszłości i do zwyczaju stawiania krzyży pokutnych w wyniku umów ugodowych</div>
Plik:Bukowiec.jpg|Bukowiec, pow. karkonoski; kamień z rytem krzyża
Plik:Bukowiec.jpg|Bukowiec, pow. karkonoski; kamień z rytem krzyża
Plik:Spalona.jpg|Spalona, pow. legnicki; krzyż kamienny w szczycie kościoła
Plik:Studnica krzyż z 1855.jpg|[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki; krzyż pamiątkowy z 1855 r.]]  
Plik:Studnica krzyż z 1855.jpg|[[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, pow. legnicki; krzyż pamiątkowy z 1855 r.]]  
Plik:Dłużec.jpg|Dłużec, pow. lwówecki; słupek graniczny
Plik:Dłużec.jpg|Dłużec, pow. lwówecki; słupek graniczny
Linia 577: Linia 578:
Plik:Heckenbach cmentarz b.jpg|Heckenbach, Nadrenia-Palatynat
Plik:Heckenbach cmentarz b.jpg|Heckenbach, Nadrenia-Palatynat
Plik:Neuenburg.jpg|alt=Krzyż kamienny|Neuenbürg koło Enz, Badenia-Wirtembergia
Plik:Neuenburg.jpg|alt=Krzyż kamienny|Neuenbürg koło Enz, Badenia-Wirtembergia
Plik:Reichholzheim.jpg|Reichholzheim, Badenia-Wirtembergia; 14 kamiennych krzyży w murze oporowym przy drodze i kapliczka z 1722 r.
Plik:Reichholzheim b.jpg|Reichholzheim, Badenia-Wirtembergia; 14 kamiennych krzyży w murze oporowym przy drodze i kapliczka z 1722 r.
Plik:Zavelstein krzyz przadki.jpg|Krzyż prządki; Zavelstein, Badenia-Wirtembergia
Plik:Zavelstein krzyz przadki.jpg|Krzyż prządki; Zavelstein, Badenia-Wirtembergia
Plik:Kentheim plyta nagrobna przadki.jpg|<div style='text-align:justify;>Płyta nagrobna prządki; Kentheim, Badenia-Wirtembergia</div>
Plik:Kentheim plyta nagrobna przadki.jpg|<div style='text-align:justify;>Płyta nagrobna prządki; Kentheim, Badenia-Wirtembergia</div>

Wersja z 16:07, 14 gru 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z kamieniarskiego ośrodka w Bruśnie, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okolicy Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często są to krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Galeria pokazuje krzyże ułożone powiatami, a w ich obrębie gminami

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.