Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 170: Linia 170:
Plik:Rudzica 2.jpg|[[Krzyż w murze cmentarza kościelnego w Rudzicy|Rudzica, pow. lubański, gm. Siekierczyn; krzyż w murze cmentarza kościelnego]]
Plik:Rudzica 2.jpg|[[Krzyż w murze cmentarza kościelnego w Rudzicy|Rudzica, pow. lubański, gm. Siekierczyn; krzyż w murze cmentarza kościelnego]]
Plik:Lubin k. kamienny.jpg|Lubin; krzyż kamienny przy drodze do Ścinawy; na głowie krzyża wgłębienie o średnicy 8 cm
Plik:Lubin k. kamienny.jpg|Lubin; krzyż kamienny przy drodze do Ścinawy; na głowie krzyża wgłębienie o średnicy 8 cm
Plik:Miłoradzice.jpg|Miłoradzice, pow. lubiński, gm. Lubin
Plik:Osiek k. kamienny.jpg|Osiek, pow. lubiński, gm. Lubin
Plik:Chobienia k. kamienny.jpg|<div style='text-align:justify;>Chobienia, pow. lubiński, gm. Rudna; kamienny krzyż  wmurowany w zwieńczeniu dawnej kaplicy cmentarnej</div>
Plik:Chobienia k. kamienny.jpg|<div style='text-align:justify;>Chobienia, pow. lubiński, gm. Rudna; kamienny krzyż  wmurowany w zwieńczeniu dawnej kaplicy cmentarnej</div>
Plik:Górzyn.jpg|Górzyn, pow. lubiński, gm. Rudna
Plik:Górzyn.jpg|Górzyn, pow. lubiński, gm. Rudna
Plik:Rudna.jpg|<div style='text-align:justify;>Rudna, pow. lubiński; kamienny krzyż wmurowany w 1519 r. w ścianę wieży kościoła - współcześnie cerkiew prawosławna</div>
Plik:Tymowa k1.jpg|<div style='text-align:justify;>Tymowa, pow. lubiński, gm. Ścinawa; dwa kamienne krzyże; krzyż z lewej ze słabo widocznym zarysem rytu miecza i wgłębieniem w głowie</div>
Plik:Tymowa k2.jpg|Tymowa, pow. lubiński, gm. Ścinawa; krzyż widoczny na poprzednim zdjęciu z prawej strony
Plik:Wielowieś.jpg|<div style='text-align:justify;>Wielowieś, pow. lubiński, gm. Ścinawa; piaskowcowy krzyż na cmentarzu kościelnym (przniesiony z Zaborowa); dolna aureola, ryt krzyżyka</div>
Plik:Wielowieś.jpg|<div style='text-align:justify;>Wielowieś, pow. lubiński, gm. Ścinawa; piaskowcowy krzyż na cmentarzu kościelnym (przniesiony z Zaborowa); dolna aureola, ryt krzyżyka</div>
Plik:Krzewie Wielkie.jpg|Krzewie Wielkie, pow. lwówecki, gm. Gryfów Śląski; dwa kamienne krzyże przy polnej drodze na północ od wsi
Plik:Krzewie Wielkie.jpg|<div style='text-align:justify;>Krzewie Wielkie, pow. lwówecki, gm. Gryfów Śląski; dwa kamienne krzyże przy polnej drodze na północ od wsi</div>
Plik:Lubomierz 1.jpg|<div style='text-align:justify;>Lubomierz, pow. lwówecki; jeden z 3 krzyży w południowej części muru cmentarnego; ryt włóczni</div>
Plik:Lubomierz 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Lubomierz, pow. lwówecki; jeden z 3 krzyży w południowej części muru cmentarnego; wizerunek korda</div>
Plik:Lubomierz 3.jpg|<div style='text-align:justify;>Lubomierz, pow. lwówecki; jeden z 3 krzyży w południowej części muru cmentarnego; wizerunek korda ew. sztyletu</div>
Plik:Lubomierz kk.jpg|<div style='text-align:justify;>Lubomierz, pow. lwówecki; dwa kamienne krzyże w murze cmentarza kościelnego od wschodu</div>
Plik:Lubomierz 4.jpg|<div style='text-align:justify;>Lubomierz, pow. lwówecki; kamienny krzyż  w murze cmentarza kościelnego od wschodu (z lewej strony na poprzednim zdjęciu)</div>
Plik:Lubomierz 5.jpg|<div style='text-align:justify;>Lubomierz, pow. lwówecki; kamienny krzyż  w murze cmentarza kościelnego od wschodu (z prawej strony na poprzednim zdjęciu); niezidentyfikowany ryt (miecz?)</div>
Plik:Oleszna Podgórska krzyż kamienny.jpg|Oleszna Podgórska, pow. lwówecki, gm. Lubomierz
Plik:Oleszna Podgórska krzyż kamienny.jpg|Oleszna Podgórska, pow. lwówecki, gm. Lubomierz
Plik:Pławna Dolna krzyż kamienny.jpg|<div style='text-align:justify;>Pławna Dolna, pow. lwówecki, gm. Lubomierz; przedwojenne podania łączą krzyż z zabójstwem księdza wracającego z kolędy albo z morderstwem służącej kantora w 1809 r.</div>
Plik:Pławna Dolna krzyż kamienny.jpg|<div style='text-align:justify;>Pławna Dolna, pow. lwówecki, gm. Lubomierz; przedwojenne podania łączą krzyż z zabójstwem księdza wracającego z kolędy albo z morderstwem służącej kantora w 1809 r.</div>

Wersja z 23:33, 8 gru 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z kamieniarskiego ośrodka w Bruśnie, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okolicy Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często są to krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Galeria pokazuje krzyże ułożone powiatami, a w ich obrębie gminami

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.