Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 260: Linia 260:
Plik:Bolesławice 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Bolesławice, pow. świdnicki, gm. Jaworzyna Śląska; krzyż kamienny z rytem miecza (po prawej na poprzednim zdjęciu)</div>
Plik:Bolesławice 2.jpg|<div style='text-align:justify;>Bolesławice, pow. świdnicki, gm. Jaworzyna Śląska; krzyż kamienny z rytem miecza (po prawej na poprzednim zdjęciu)</div>
Plik:Jaworzyna Śląska krzyż kamienny.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pojednania w Jaworzynie Śląskiej|Jaworzyna Śląska, pow. świdnicki; krzyż kamienny z rytem miecza, ma też wgłębienia w głowie i ramionach
Plik:Jaworzyna Śląska krzyż kamienny.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pojednania w Jaworzynie Śląskiej|Jaworzyna Śląska, pow. świdnicki; krzyż kamienny z rytem miecza, ma też wgłębienia w głowie i ramionach
Plik:Milikowice.jpg|Milikowice, pow. świdnicki, gm. Jaworzyna Śląska
Plik:Pasieczna krzyż kamienny.jpg|Pasieczna, pow. świdnicki, gm. Jaworzyna Śląska
Plik:Pasieczna krzyż kamienny.jpg|Pasieczna, pow. świdnicki, gm. Jaworzyna Śląska
Pastuchów 1.jpg|<div style='text-align:justify;>Pastuchów, pow. świdnicki, gm. Jaworzyna Śląska; kamienny krzyż z rytem korda, nieraz, zwłaszcza dawniej, odczytywanego jako miecz</div>
Pastuchów 1.jpg|<div style='text-align:justify;>Pastuchów, pow. świdnicki, gm. Jaworzyna Śląska; kamienny krzyż z rytem korda, nieraz, zwłaszcza dawniej, odczytywanego jako miecz</div>
Linia 296: Linia 297:
Plik:Miłochów.jpg|Miłochów, pow. świdnicki, gm. Świdnica
Plik:Miłochów.jpg|Miłochów, pow. świdnicki, gm. Świdnica
Plik:Modliszów k. kamienny.jpg|Modliszów, pow. świdnicki, gm. Świdnica; krzyż kapliczka; [[:Plik:Modliszów k. Kamienny ryt.png|ryt tasaka?]]
Plik:Modliszów k. kamienny.jpg|Modliszów, pow. świdnicki, gm. Świdnica; krzyż kapliczka; [[:Plik:Modliszów k. Kamienny ryt.png|ryt tasaka?]]
Plik:Mokrzeszów 1.jpg|Mokrzeszów, pow. świdnicki, gm. Świdnica
Plik:Pszenno mur.jpg|<div style='text-align:justify;>Pszenno, pow. świdnicki, gm. Świdnica. Mur cmentarza kościelnego. W tym miejscu wmurowanych jest 7, a być może nawet 8 kamiennych krzyży. Wszystkie są teraz poniżej poziomu gruntu, który mocno się podniósł. Następne zdjęcie pokazuje tych 7 krzyży w 1910 r.</div>   
Plik:Pszenno mur.jpg|<div style='text-align:justify;>Pszenno, pow. świdnicki, gm. Świdnica. Mur cmentarza kościelnego. W tym miejscu wmurowanych jest 7, a być może nawet 8 kamiennych krzyży. Wszystkie są teraz poniżej poziomu gruntu, który mocno się podniósł. Następne zdjęcie pokazuje tych 7 krzyży w 1910 r.</div>   
Plik:Pszenno Přikryl.jpg|<div style='text-align:justify;>Pszenno, pow. świdnicki, gm. Świdnica. Fot. z 1910 r. Siedem kamiennych krzyży z muru cmentarza kościelnego (patrz poprzednie zdjęcie). W 2008 r. zostały odkopane i zbadane, a następnie znowu zasypane.</div>  
Plik:Pszenno Přikryl.jpg|<div style='text-align:justify;>Pszenno, pow. świdnicki, gm. Świdnica. Fot. z 1910 r. Siedem kamiennych krzyży z muru cmentarza kościelnego (patrz poprzednie zdjęcie). W 2008 r. zostały odkopane i zbadane, a następnie znowu zasypane.</div>  
Linia 311: Linia 313:
Plik:Świdnica ul. Westerplatte.jpg|Świdnica ul. Westerplatte
Plik:Świdnica ul. Westerplatte.jpg|Świdnica ul. Westerplatte
Plik:Świdnica krzyże kamienne.jpg|Świdnica, przy drodze do Tomkowa; dwa kamienne krzyże
Plik:Świdnica krzyże kamienne.jpg|Świdnica, przy drodze do Tomkowa; dwa kamienne krzyże
Plik:Świebodzice.jpg|Świebodzice, pow. świdnicki
Plik:Ciernie 1.jpg|Świebodzice Ciernie, pow. świdnicki
Plik:Ciernie 2.jpg|Świebodzice Ciernie, pow. świdnicki
Plik:Ciernie 3.jpg|Świebodzice Ciernie, pow. świdnicki
Plik:Buków krzyż monolitowy.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pojednania w Bukowie|Buków, pow. świdnicki, gm. Żarów
Plik:Buków krzyż monolitowy.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pojednania w Bukowie|Buków, pow. świdnicki, gm. Żarów
Plik:Buków krzyż monolitowy c.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pokutny w Bukowie|Buków, pow. świdnicki, gm. Żarów
Plik:Buków krzyż monolitowy c.jpg|alt=kamienny krzyż określany jako krzyż pokutny w Bukowie|Buków, pow. świdnicki, gm. Żarów

Wersja z 23:25, 15 lis 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z Brusna, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okol. Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często to są krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Galeria pokazuje krzyże ułożone powiatami, a w ich obrębie gminami

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.