Kamienne krzyże: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 323: Linia 323:
Plik:Zagórze Śląskie krzyż kamienny.jpg|alt=krzyż pokutny w Zagórzu|<div style='text-align:justify;>[[Krzyż pokutny (pojednania) w Stanowicach koło Strzegomia|Zagórze Śląskie, pow. wałbrzyski, gm. Walim]]; kamienny krzyż ze Stanowic w pow. świdnickim</div>
Plik:Zagórze Śląskie krzyż kamienny.jpg|alt=krzyż pokutny w Zagórzu|<div style='text-align:justify;>[[Krzyż pokutny (pojednania) w Stanowicach koło Strzegomia|Zagórze Śląskie, pow. wałbrzyski, gm. Walim]]; kamienny krzyż ze Stanowic w pow. świdnickim</div>
Plik:Zagórze Śląskie krzyż kamienny 2.jpg|alt=krzyż pokutny w Zagórzu|<div style='text-align:justify;>Zagórze Śląskie, pow. wałbrzyski, gm. Walim; kamienny krzyż z Żerkowa w pow. wołowskim</div>
Plik:Zagórze Śląskie krzyż kamienny 2.jpg|alt=krzyż pokutny w Zagórzu|<div style='text-align:justify;>Zagórze Śląskie, pow. wałbrzyski, gm. Walim; kamienny krzyż z Żerkowa w pow. wołowskim</div>
Plik:Lubiechów 1.jpg|Wałbrzych Lubiechów; piaskowcowy krzyż z aureolą
Plik:Zagórze Śląskie 3.jpg|Zagórze Śląskie, pow. wałbrzyski, gm. Walim; granitowy krzyż bez jednego ramienia
Plik:Lubiechów 2.jpg|alt=krzyż pojedannia|<div style='text-align:justify;>Wałbrzych Lubiechów; krzyż ze zlepieńca; według legendy (Kutzer 1910) w miejscu tym został zabity pan młody, ew. panna młoda z służącą, które przybyły ze Świdnicy</div>
Plik:Wałbrzych Gaj.jpg|Wałbrzych gaj; częściowo wyrzeźbiony krzyż w głazie ze zlepieńca
Plik:Lubiechów 1.jpg|Wałbrzych Lubiechów
Plik:Lubiechów 2.jpg|alt=krzyż pojednania|<div style='text-align:justify;>Wałbrzych Lubiechów; krzyż ze zlepieńca; według legendy (Kutzer 1910) w miejscu tym został zabity pan młody, ew. panna młoda z służącą, które przybyły ze Świdnicy</div>
Plik:Wałbrzych Nowy Poniatów.jpg|Wałbrzych Nowy Poniatów; krzyż z gnejsu
Plik:Łaziska k. kamienny.jpg|Łaziska, pow. wodzisławski, gm. Godów
Plik:Łaziska k. kamienny.jpg|Łaziska, pow. wodzisławski, gm. Godów
Plik:Rydułtowy.jpg|Rydułtowy, pow. wodzisławski; kamienny krzyż o dwóch poprzecznych ramionach (krzyż patriarchalny)
Plik:Rydułtowy.jpg|Rydułtowy, pow. wodzisławski; kamienny krzyż o dwóch poprzecznych ramionach (krzyż patriarchalny)

Wersja z 23:22, 29 paź 2024

Na terenie Polski jest ok. 600 kamiennych krzyży wykonanych z jednego bloku kamienia (krzyże monolitowe). Większość z nich odnajdujemy na Śląsku (łącznie z Łużycami). Związane jest to z dostępnością surowca, i co za tym szło, relatywnie powszechną umiejętnością jego obróbki. Takie krzyże sięgają tam prawdopodobnie XIV wieku, ale ze względu na prostotę ich wykonania w większości przypadków nie da się określić czasu powstania. Można je uznać za twórczość ludową, a ta nie charakteryzuje się stylem pozwalającym odróżnić epoki. Bardzo prawdopodobne, że zdarzały się na Śląsku nawet w wieku XIX (Starowice). O "ludowej ponadczasowości" świadczą osiemnasto- i dziwiętnastowieczne krzyże z Brusna, nieróżniące się wyglądem od najstarszych krzyży śląskich. Można je odnaleźć w dużej liczbie na starych, często opuszczonych, cmentarzach unickich i prawosławnych oraz cerkwiskach w północo-wschodniej części woj. podkarpackiego i południowo-wschodniej lubelskiego. Pojedyncze monolitowe krzyże spotyka się na Podlasiu (kilka w okol. Białej Podlaskiej i jeden w pow. sokólskim). Co do tych krążą różne legendy o przedwieczności, nawet pogańskiej, ale często to są krzyże nowożytne z zapomnianych cmentarzy czy mogił. Kamienne krzyże dotknęła "mania pokutności". Można doszukiwać się jakiegoś odsetka krzyży pokutnych wśród kamiennych krzyży na terenach poniemieckich, ale bez sensu jest nazywanie tak wszystkich śląskich kamiennych krzyży. Całkowitą aberracją było, a "pokutuje" nawet do dziś, nazywanie pokutnymi krzyży we wschodniej Polsce[1].

Kamienne krzyże w województwach śląskich

Krzyże zaginione

Kamienne krzyże w Polsce poza Śląskiem

Inne

Przykładowe poza Polską

Kamienne krzyże w Niemczech, Czechach czy Polsce uważane są za tzw. krzyże pokutne, czy też krzyże pojednania. Właściwie określenia krzyż kamienny i krzyż pokutny (krzyż pojednania) stały się w całkowicie nieuprawniony sposób synonimami.

Przypisy

  1. ↑ Skrajną niekompetencją i wręcz brakiem sensu grzeszą np. niektóre wpisy w rejestrach zabytków. Przykładowo: "Pratulin: cmentarz unicki, z krzyżem pokutnym, 1 poł. XIX, nr rej.: A/762 z 14.05.1998". Chodzi tu o krzyż kamienny na grobie męczenników unickich zastrzelonych w 1874 r. przez wojsko rosyjskie.
  2. ↑ Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien, Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur, Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.