Peter Eschenloer

Peter Eschenloer, Eschenloër (ur. ok. 1420 w Norymberdze, zm. 12 maja 1481 r. we Wrocławiu), pisarz miejski Wrocławia i dyplomata. Do historii przeszedł jako autor Kroniki Wrocławia (Historia Wratislavienis, Geschichte der Stadt Breslau) opisującej barwnie dzieje miasta w latach 1438-1471.

Syn norymberskiego kupca. Studiował od 1442 roku w Lipsku i uzyskał w semestrze letnim 1448 roku tytuł bakałarza, a w semestrze zimowym tytuł magistra. W międzyczasie studiował jeden semestr w 1447 roku w Erfurcie. W mowie końcowej rektora lipskiego uniwersytetu, obrazującej osiągnięcia studentów za pomocą instrumentów muzycznych, Eschenloer został wymieniony jako pierwszy i przyrównany do organów, co oznaczało, że był najlepszym absolwentem.

Od 1450 roku Peter Eschenloer był nauczycielem w szkole miejskiej w Görlitz, a ok. 1453 roku został jej rektorem. W tym czasie prawdopodobnie ożenił się. Miał syna Melchiora (zm. 1497). Żona zmarła przed wyjazdem Petera do Wrocławia, co nastąpiło w 1455 r. 17 maja tegoż roku został wprowadzony na urząd sekretarza miejskiego, który pełnił do śmierci. Jego kariera urzędnicza przypada na okres walki Wrocławia z narodowym husyckim królem Czech Jerzym z Podiebradów. Prowadził w zwiazku z tym ożywioną korespondencję dyplomatyczną, zwłaszcza z Kurią Rzymską. W 1461 roku poślubił Barbarę Freiberg, córkę "bogatego kramarza" Prokopa Freiberga. Bogaci kramarze (institores) to górna warstwa wrocławskiego pospólstwa. Posiadali kramy w murownycm (po 1373 r.) budynku na pólnoc od Sukiennicy nazywanym wlaśnie "Kramy Bogate". Handlowali towarami o wieskzej niż zwykli kramarze wartości, luksosuwymi i importowanymi. Były to przykładowo: sztaby żelaza o wadze mniejszej niż cetnar, kosy, ostrza oraz miedź, ołów, cynę, stal, ałun, kamień winny, weneckie mydło, olej drzewny, wosk, kminek, cukier, ryż, migdały, rodzynki, anyż, figi, pieprz, imbir, gałkę muszkatołową, goździki, cynamon, szafran. Bogaci kramarze stali w herarchii społecznej miasta niżej niż patrycjat, w kórego skałd wchdozili głownie sukiennicy, grosiści, kupcy dalekośiężni, ale byli jedna z tych grup pospólstwa, które mogły zasadać w radzie. Teść pisarza miejskiego był radnym w latach 1458, 1460 zasuiadajć na 7, jednym z dwóch przznaczonych dla reprezentantów cechów miejsc i ławnikiem w roku 1459 na 10, równeiż cechowum miejscu.

Z tego małżeństwa pochodziło ośmioro dzieci, z wyjątkiem Lucii i Albrechta urodzone przed 1475 rokiem

Najwazniejsze zasługi Petera Eschenloera

---

Peter Eschenloer (zm. 12 maja 1481) był wrocławskim kronikarzem i sekretarzem miejskim XV wieku. Pisał liczne pisma do książąt i papieży. Chociaż nie był prawnikiem, od początku urzędowania wywierał wpływ na kancelarię miejską. Był jednym z najbardziej wpływowych sekretarzy miejskich w drugiej połowie XV wieku. Jego główne dzieło "Historia miasta Wrocławia" jest według oceny mediewistki Gunhild Roth "najważniejszą i jednocześnie prawdopodobnie jedyną napisaną w języku narodowym śląską kroniką średniowiecza w ogóle".[1]

Sam Eschenloer jest "jednomyślnie uważany za najważniejszego średniowiecznego kronikarza Śląska".[2]

Pochodzenie.

Twierdzenie w starszej literaturze fachowej o urodzeniu w latach 20. XV wieku i imigracji z ojcem z Norymbergi do Görlitz nie jest udowodnione. Wskazówkami na to są liczni norymberscy kowale i handlarze żelazem w XV wieku o nazwisku Eschenloer, pobyt Eschenloera w Norymberdze w 1462 roku w ramach podróży służbowej oraz szwagierka Petera Eschenloera z Norymbergi o imieniu "Barb Eschenlaerin",[3] z którą korespondował listownie w 1470 roku.

Jego brat Heinrich jest udokumentowany w Görlitz od 1471 roku i był sędzią.

Eschenloer studiował od lata 1442 roku w Lipsku i uzyskał w semestrze letnim 1448 roku tytuł bakałarza, a w semestrze zimowym tytuł magistra. W tym czasie studiował jeden semestr w 1447 roku w Erfurcie. W typowej mowie końcowej, prawdopodobnie rektora lipskiego, ten zobrazował osiągnięcia studentów za pomocą instrumentów muzycznych. Eschenloer został wymieniony jako pierwszy i porównany do organów, co oznacza, że był najlepszym absolwentem.

Jego działalność dydaktyczna około 1450 roku i rektorat około 1453 roku w Görlitz nie są udokumentowane, podobnie jak jego pochodzenie, ale wydają się być pewne dla Gunhild Roth, autorki jego biografii. Jednakże w Görlitz był żonaty z Knowffmüller, z której małżeństwa pochodził syn Eschenloera, Melchior. Melchior (zm. 1497) podążył za swoim ojcem, który wyemigrował do Wrocławia, do tego miasta i został sekretarzem kancelarii polskiego króla Władysława. Johannes Frauenburg w liście do Eschenloera wymienił jego pasierba Mathiasa Behlera i szczegółowo podkreślił urodę narzeczonej Eschenloera. Zanim Eschenloer wyemigrował do Wrocławia, zmarła jego żona.

We Wrocławiu 17 maja 1455 roku został wprowadzony na urząd sekretarza miejskiego. W 1461 roku poślubił Barbarę Freiberg, córkę kupca i radnego Prokopa Freiberga. Z tego małżeństwa pochodziło ośmioro dzieci, z wyjątkiem Lucii i Albrechta urodzone przed 1475 rokiem:

• Clara (wyszła za mąż za Georga Emmericha)
• Barbara (wyszła za mąż w 1486 roku za Johanna Zacharie)
• Anthonius (ożenił się w 1496 roku z wdową po Frauenburgu)
• Barnabas
• Walpurga
• Lucia
• Albrecht (ur. 13 maja 1479 we Wrocławiu)
• Dorothee

Gunhild Roth oceniła Eschenloera na podstawie studiów nad jego pismami jako "utalentowanego narratora, lojalnego pracownika Rady, zaangażowanego nowego obywatela".[4] Ubolewała nad brakiem do dziś analizy jego pism według współczesnych standardów.

---

Eschenloër: Peter E., urodzony w Norymberdze prawdopodobnie po 1420 roku, przenosi się z ojcem do Görlitz, studiuje i uzyskuje tytuł magistra, zostaje w 1453 roku rektorem szkoły w Görlitz, a w 1455 roku sekretarzem miejskim we Wrocławiu, na którym to stanowisku umiera 12 maja 1481 roku. Jego działalność urzędnicza przypada na okres wielkiej walki tego miasta z królem czeskim Jerzym z Podiebradów, dlatego musiał prowadzić bardzo ożywioną korespondencję dyplomatyczną, zwłaszcza z Kurią. Jego główne znaczenie wynika z jego działalności pisarskiej. W 1464 roku na zlecenie Rady przetłumaczył dzieło Eneasza Sylwiusza Piccolominiego "De Bohemorum origine ac gestis historia", a w 1456 roku "Gesta dei per Francos" Roberta Mnicha. W nawiązaniu do Eneasza Sylwiusza rozpoczął w 1463 roku swoją "Historia Wratislaviensis et que post mortem regis Ladislai sub electo Georgio de Podiebrad Bohemorum rege illi acciderant prospera et adversa", która w latach 1438-1458 jest głównie streszczeniem z Eneasza Sylwiusza, przedstawia szczegółowo wydarzenia z lat 1458-1460 w powiązaniu ze sobą, a od 1463 roku jest kontynuowana jednocześnie z wydarzeniami, po części jako dziennik, po części jako zbiór dokumentów. Została wydana w 1872 roku jako tom VII "Scriptores rerum Silesiacarum" przez H. Markgrafa. Prawdopodobnie dopiero pod koniec życia podjął się jej niemieckiego opracowania, które jest kontynuowane do 1479 roku [349] i w żywym języku próbuje bardziej spójnego, pragmatycznego przedstawienia, ale właśnie dlatego i ze względu na swoją tendencję do trzymania lustra przed współobywatelami, traci na dokładności i rzetelności. Wydanie, które J. G. Kunisch przygotował w 1827 i 28 roku w 2 tomach pod tytułem: "Geschichten der Stadt Breslau 1449-1479", jest bardzo niedoskonałe. Ani niemieckie, ani łacińskie opracowanie nie może być nazwane kroniką wrocławską w ścisłym tego słowa znaczeniu, Eschenloër jest raczej najważniejszym źródłem do historii króla Jerzego z Podiebradów, zwłaszcza dla jego stosunków z Kurią i wszystkimi wrogimi mu mocarstwami w jego królestwie i poza nim, a także dla jego upadku, wprawdzie jest wrogiem króla, ale uczciwym i kierującym się dążeniem do mówienia prawdy w swoim rozumieniu. Tekst niemiecki opowiada również o walce między Władysławem a Maciejem o koronę czeską.

---

Znaczenie Petera Eschenloëra jako historyka było wprawdzie doceniane we Wrocławiu, ale zawsze pozostawał on w cieniu późniejszych historyków i breslaulogów, takich jak Karl Adolf Menzel czy Adolph Weiß.

Niemniej Eschenloer był prawdopodobnie jednym z pierwszych znaczących historyków, któremu należy się wielka zasługa za rozbudzenie zainteresowania historią Wrocławia wśród szerokich warstw ludności.

O jego życiu i działalności nie wiemy zbyt wiele. Był rodowitym Norymberczykiem, który przybył na Śląsk około 1440 roku i już jako rektor szkoły miejskiej w Görlitz zwrócił na siebie uwagę. Posiadał znakomite wykształcenie i zaczął intensywnie zajmować się historią Śląska. Jego solidna wiedza najwyraźniej umożliwiła mu objęcie urzędu sekretarza miejskiego Wrocławia, który zaproponowano mu w 1455 roku. Tutaj napisał dwutomowe dzieło historyczne "Historia Wratislaviensis", barwnie napisaną historię miasta, w której poświęcił się szczególnie osobie znienawidzonego króla husyckiego, Jerzego z Podiebradów (zob. hasło). Dzieło Eschenloëra rozpoczyna się 14 lat przed objęciem rządów przez młodego króla Władysława Pogrobowca (zob. hasło) w 1440 roku i kończy się na roku 1479.

Godne uwagi jest to, że dalekowzroczny sekretarz miejski Wrocławia w żadnym wypadku nie chciał pogodzić się z silną przewagą tak wielu zakonów żebraczych we Wrocławiu. Pisze o tym: „Miasto jest również zbyt biedne i zbyt małe, aby utrzymać tak wiele zakonów żebraczych, kościołów i szpitali”.

Ponadto wielokrotnie napomina władze Wrocławia i jego mieszkańców, aby powstrzymywali się od wszystkiego, co mogłoby doprowadzić do wciągnięcia ich w konflikty zbrojne, które mogą przynieść miastu i jego mieszkańcom tylko nieszczęście.

"Historia miasta Wrocławia Petera Eschenloëra lub Pamiętniki jego czasów od roku 1440 do 1479" ukazała się w niemieckim tłumaczeniu po raz pierwszy w 1827/28 roku we Wrocławiu, wydana przez J.G. Kunischa. Wielu późniejszych breslaulogów i historyków korzystało z zapisków Eschenloëra i do dziś jego dzieło historyczne ma pewne znaczenie. Eschenloër może nie być tak bardzo znaczący jako historyk, ale o wiele bardziej jako źródło informacji o późnośredniowiecznym Wrocławiu. Peter Eschenloër mieszkał przy ulicy Mäntlergasse, tam też zmarł 12 maja 1481 roku. Jego dom już dawno nie istnieje. Jednak miasto Wrocław pamiętało o nim i nazwało małą ulicę w dzielnicy Michaelisviertel imieniem tego znaczącego sekretarza miejskiego.