Herby mieszczan: Różnice pomiędzy wersjami

Wersja z 17:25, 25 sty 2022

Herby wrocławskich rodzin mieszczańskich. W sensie ścisłym herby mieszczańskie (Bürgerliche Wappen) to herby mieszczan (obywateli miast), a więc rodzin nieposiadających szlachectwa. Jednak wiele rodzin mających obywatelstwo Wrocławia należało też do stanu szlacheckiego. Działo się tak, gdy nabycie nieruchomości w mieście uzależnione było od ubiegania się o obywatelstwo miasta i przyjęcia go. Część szlacheckich rodzin przenosiła się do miasta całkowicie, stając się realnymi mieszczanami i wtapiając się w środowisko miasta. Również wiele rodzin wrocławskiego patrycjatu, czy to za zasługi, czy też za pieniądze, uzyskiwało nobilitacje i herby^[1]. Pokazane są więc herby mieszczan wrocławskich zarówno w sensie herbów mieszczańskich sensu stricto, jak i szlacheckie herby rodzin mających wrocławskie obywatelstwo. Są pewne różnice w wyglądzie herbów mieszczańskich w sensie ścisłym i herbów rodowych (szlacheckich), zwłaszcza w wersji pełnej. W herbie mieszczańskim stosowano herb turniejowy, czyli zamknięty (bez przyłbicy) tzw. żabi pysk. Herb taki nie był też zwieńczany koroną rangową. Nie są to cechy bezwzględnie wymagane nawet w Niemczech, gdzie rodzaje herbów regulowały przepisy, i zdarzały się herby mieszczańskie nawet z koroną rangową.

Baumgarten

von Baumgarten, de Pomerio

Herb rodziny von Baumgarten (Stein^[2])

Braun

von Braun, Bruno von Oels, Brunonis, von Brun

Herb rodziny von Braun (Stein^[2])

Burg

von Burg, Borg, Bork

Herb rodziny von Burg (Stein^[2])

Cölln

von Cölln

Herb rodziny von Cölln (Stein^[2])

Dompnig

Dompnig, Dombnig, Dominici, Dominicus, Domnig

1. Herb rodziny Dompnig na zworniku sklepienia kaplicy Dompnigów (Trzech Króli) w kościele pw. św. Elżbiety we Wrocławiu
2. Dompnig na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485), reprezentuje Heinza Dompniga
3. Dompnig na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 2. od lewej
4. Herb rodziny Dompnig (Stein^[2])

Eisenreich

Eysenreich

1. Eisenreich na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje Seniora Rady Lukasa Eisenreicha

Erfort

von Erfort

Herb rodziny Erfort (Stein^[2])

Foyt

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje ławnika Mathiasa Foyta

Görlitz

Herb rodziny Görlitz (Stein^[2])

Gremmel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Gremmela

Haunold

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Haunolda

Herdegen

Herdeni, Herdein, Herdan von Teichenau

Herb rodziny Herdegen (Stein^[2])

Heugel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje ławnika Laurenciusa Heugela

Hildebrand von Mylnow

Hildebrand von Mylnow, Hildebrandus, Hyltenbrandt

Herb rodziny Hildebrand von Mylnow (Stein^[2])

Hörnig

1. Na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 1,3,5 i 7

Jentsch

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Davida Jentscha

Krapff

Crapff, Crapp, Krapp, Krappe

Na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) reprezentuje radnego Hansa Krappe
Herb na epitafium Krapffów (Krappów) w farze elżbietańskiej pod postacią Hansa Krapffa starszego (pierwsza postać od lewej)

Krapff II

Crapff, Crapp, Krapp, Krappe

Herb na epitafium Krapffów (Krappów) w farze elżbietańskiej pod postacią Hansa Krapffa (druga postać od lewej).

Krebel

Crebel, Crebil, Krebil

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Petera Krebela
Herb na epitafium Hieronimusa Krebela, 1509
Herb na obrazie Petera Krebela jako starosty księstwa wrocławskiego (obraz I poł. XVII w.)

Lebe

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Mathiasa Lebe

Lemberg

Lewenberg

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Witche Lemberga
Herb rodziny Lemberg (Stein^[2])

Löwenberg

von Löwenberg

Herb rodziny Löwenberg (Stein^[2])

Meisner

Meisener, Meißner

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Hieronimusa Meisnera

Mollensdorf

von Mollensdorf, Molstorf, Möllendorff

Herb rodziny von Mollensdorf (Stein^[2])

Mühlheim

von Mühlheim, Mulheym, Molheim

Herb rodziny von Mühlheim (Stein^[2])

Münsterberg

von Münsterberg, Munstirberg, Monsterbergk

Herb rodziny Münsterberg (Stein^[2])

Pasterwitz

Pasteriz, von Pasterwitz

Herb rodziny Pasterwitz (Stein^[2])

Poppel

Poppelau, Popplau

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący ławnika Caspara Poppela

Promnitz

1. Promnitz na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 4. od lewej

Protschky

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu ( 1484-1485) reprezentujący rajcę Staschke Protschky'ego

Reichel

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu (1484-1485) reprezentujący ławnika Wenzela Reichela.

Reichenbach

von Reichenbach, Richinbach

Herb rodziny von Reichenbach (Stein^[2])

Sachse

Sachse, Saxo

Herb rodziny Sachse (Stein^[2])

Salmon

von Salomo, von Salmon

Herb rodziny Salmon (Stein^[2])

Saurman

1. Saurman na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej

Schweidnitz

von Schweidnitz, Swidenicz

Herb rodziny von Schweidnitz (Stein^[2])

Senitz

von Senitz, Senicz

Herb rodziny von Senitz (Stein^[2])

Sitten

Sitten, von Sittin, Setten, Siczhen, de Zitschen

Herb rodziny Sitten (Stein^[2])

Stillevogt

Stillevoit, Stillvogt, von Waldau

Herb w Stein, Der Rat und die Ratsgeschlechter ...^[2]

Znaczący ród w początkach Wrocławia jako miasta powstającego na prawie niemieckim i kształtowania się jego samorządowego zarządu (XIII, XIV) w. Jego protoplasta Godinus był pierwszym "burmistrzem" wrocławskich niemieckich osadników już w 1214, a Heinrich zasadźcą podczas lokacji miasta w 1242 r. i został wójtem. Jeden z wrocławskich Stillevogtów (Gedko) był też zasadźcą Krakowa (1257) i jego wójtem. Samo nazwisko jest właściwie przydomkiem związanym z tymi zdarzeniami. Stillevogt oznacza zastępcę wójta (dialekt średnio-górno-niemiecki^[3]. Kojeni Stillvogtowie w II poł. XIII i XIV w. zasiadali często w Radzie i ławie Wrocławia. Jeszcze w XIII w. jeden z synów wójta Heinricha, również Heinrich był właścicielem Waldau w regionie Brzegu. Ta gałąź rodziny pod nazwą von Waldau istniała do 1841 r., mając posiadłości głównie w okolicach Brzegu i Ząbkowic Śląskich.

Stosch

Stosh

1. Stosch na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety; 6. od lewej

Strachwitz

von Strachwitz

Herb rodziny Strachwitz (Stein^[2])

Thiele

Herb rodziny Thiele (Stein^[2])

Tinczmann

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) radnego reprezentuje Nicolausa Tinczmanna

Yban

Iban

Herb na sklepieniu Izby Seniora Rady (1484-1485) radnego reprezentuje Andreasa Ybana

Zacharias

von Zacharias, von Sachenkirch

Herb rodziny Zacharias (Stein^[2])

Zindel

von Zindel, von Zindal, Zindalski, Cyndato

Herb rodziny von Zindel (Stein^[2])

Przypisy

↑ Należy mieć na uwadze, że Wrocław był miastem faktycznie niemieckim. Mieszkała w nim trudna do określenia ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs niemający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głównie pospólstwo, czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (Adelsverlust). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat, czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby mieszczańskie jak i szlacheckie. Mamy do czynienia również z niemieckim prawem stanowym (Wrocław był praktycznie przez cały czas od ukształtowania się stanów do ich zniesienia w państwach niemieckich), w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce, lecz składał się z wielu warstw.
↑ ^2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 ^2,12 ^2,13 ^2,14 ^2,15 ^2,16 ^2,17 ^2,18 ^2,19 ^2,20 ^2,21 ^2,22 ^2,23 ^2,24 ^2,25 Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: Holzner-Verlag, 1963.
↑ Gedko Stilvogt w Polski Słownik Biograficzny, t. 7. 1948

Literatura

Dworzaczek Włodzimierz. Przenikanie szlachty do stanu mieszczańskiego w Wielkopolsce w XVII i XVIII w. Przegląd Historyczny 1956, 47/4, s. 656-684.
Wrocław Bibliografia

[1] Należy mieć na uwadze, że Wrocław był miastem faktycznie niemieckim. Mieszkała w nim trudna do określenia ilościowego grupa ludności polskiej. Był to jednak plebs niemający w ogóle praw miejskich, a wśród mieszczan Polacy stanowili głównie pospólstwo, czyli warstwę rzemieślników, drobnych kupców, kramarzy. Zajmowanie się niektórymi z tych zajęć groziło utratą szlachectwa (Adelsverlust). Władze miejskie zdominowane były przez praktycznie jednolicie niemiecki patrycjat, czyli warstwę najbogatszą, a więc wielcy kupcy (hurtowi, międzynarodowi), najbogatsi rzemieślnicy, bankierzy, właściciele gruntów miejskich. I to niemieckiego patrycjatu dotyczą herby mieszczańskie jak i szlacheckie. Mamy do czynienia również z niemieckim prawem stanowym (Wrocław był praktycznie przez cały czas od ukształtowania się stanów do ich zniesienia w państwach niemieckich), w którym stan szlachecki nie był jednolity jak w Polsce, lecz składał się z wielu warstw.

[Stein-2] 2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 ^2,12 ^2,13 ^2,14 ^2,15 ^2,16 ^2,17 ^2,18 ^2,19 ^2,20 ^2,21 ^2,22 ^2,23 ^2,24 ^2,25 Stein Rudolf. Der Rat und die Ratsgeschlechter des alten Breslau. Würzburg: Holzner-Verlag, 1963.

[3] Gedko Stilvogt w Polski Słownik Biograficzny, t. 7. 1948

[1]

[2]

[3]

@@ Linia 29: / Linia 29: @@
 == Dompnig ==
-Dombnig, Dominici, Domnig
+Dompnig, Dombnig, Dominici, Dominicus, Domnig
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Dompnig herb kaplica.jpg|alt=herb rodziny Dompnigów|1. Herb rodziny [[Kapliczka Dompniga|Dompnig]] na zworniku sklepienia kaplicy Dompnigów (Trzech Króli) w kościele pw. św. Elżbiety we Wrocławiu
 Plik:Izba Seniora Dompnig.jpg|2. [[Herby wrocławskich rajców i ławników na sklepieniu Izby Seniora Rady w Ratuszu|Dompnig na sklepieniu Izby Seniora Rady]] (1484-1485), reprezentuje [[Kapliczka Dompniga|Heinza Dompniga]]
 Plik:Dompnig herb epitafium.jpg|3. Dompnig na epitafium Hernigów (1533), druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, od strony ul. św. Elżbiety: 2. od lewej
+Plik:Dompnig, Stein.jpg|alt=Herb domowy Dompnig|4. Herb rodziny Dompnig (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 77: / Linia 78: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Izba Seniora 4S.jpg|Herb na  [[Herby wrocławskich rajców i ławników na sklepieniu Izby Seniora Rady w Ratuszu|sklepieniu Izby Seniora Rady]] (1484-1485) reprezentuje ławnika  Laurenciusa Heugela
+</gallery>
+== Hildebrand von Mylnow ==
+Hildebrand von Mylnow, Hildebrandus, Hyltenbrandt
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Hildebrand, Stein.jpg|alt=Herb mieszczan we Wrcoławiu|Herb rodziny Hildebrand von Mylnow (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 144: / Linia 151: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Mühlheim, Stein.jpg|Herb rodziny von Mühlheim (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Münsterberg ==
+von Münsterberg, Munstirberg, Monsterbergk
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Münsterberg, Stein.jpg|Gmerk domowy, Wrocław|Herb rodziny Münsterberg (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 149: / Linia 162: @@
 Pasteriz, von Pasterwitz
 <gallery mode=packed heights=230px>
-Plik:Pasterwitz, Stein.jpg|Hausmarke in Bresalu|Herb rodziny Pasterwitz w Stein (Stein<ref name="Stein"/>)
+Plik:Pasterwitz, Stein.jpg|Hausmarke in Bresalu|Herb rodziny Pasterwitz (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 171: / Linia 184: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Izba Seniora 4N.jpg|Herb mieszczański, Wrocław|Herb na [[Herby wrocławskich rajców i ławników na sklepieniu Izby Seniora Rady w Ratuszu|sklepieniu Izby Seniora Rady we wrocławskim Ratuszu]] (1484-1485) reprezentujący ławnika Wenzela Reichela.
+</gallery>
+== Reichenbach ==
+von Reichenbach, Richinbach
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Reichenbach, Stein.jpg|alt=Herb mieszczański, Wrocław Reichenbach|Herb rodziny von Reichenbach (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Sachse ==
+Sachse, Saxo
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Sachse, Stein.jpg|alt=Gmerk mieszczański rodziny Sachse, Wrocław|Herb rodziny Sachse (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>
@@ Linia 194: / Linia 219: @@
 <gallery mode=packed heights=230px>
 Plik:Senitz, Stein.jpg|alt=Herb mieszczański, Wrocław|Herb rodziny von Senitz (Stein<ref name="Stein"/>)
+</gallery>
+== Sitten ==
+Sitten, von Sittin, Setten, Siczhen, de Zitschen
+<gallery mode=packed heights=230px>
+Plik:Sitten, Stein.jpg|alt=Herb mieszczan Sitten|Herb rodziny Sitten (Stein<ref name="Stein"/>)
 </gallery>