Gmerki mieszczan wrocławskich: Różnice pomiędzy wersjami

Z Silesiacum
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Nie podano opisu zmian
 
(Nie pokazano 24 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
Gmerk, Hausmarke
== Galeria gmerków ==
== Galeria gmerków ==
=== Średniowiecze ===
----
<gallery mode=packed heights=210px>
<gallery mode=packed heights=210px>
Plik:Beyer Schwarz 1360.jpg|<div style='text-align:justify;>Znak handlowy na suknie importowanym przez Petera  [[Herby_mieszczan#Beyer|Beyera]] i Petera [[Herby_mieszczan#Schwarz|Schwarza]] (ok. 1360); zob. [[Katastrofa morska w pobliżu Helsingborgu ok. 1360 roku]].</div>
Plik:Beyer Schwarz 1360.jpg|<div style='text-align:justify;>Znak handlowy na suknie importowanym przez Petera  [[Herby_mieszczan#Beyer|Beyera]] i Petera [[Herby_mieszczan#Schwarz|Schwarza]] (ok. 1360); zob. [[Katastrofa morska w pobliżu Helsingborgu ok. 1360 roku]].</div>
Plik:Banke gmerk, Stein.jpg|<div style='text-align:justify;>W 1423 r. Hans Banke, jako skarbnik miejski (Kämmerer, kamlarz), pieczętował się jeszcze gmerkiem (Hausmarke). Rodzina przyjęła później [[Herby_mieszczan#Banke|herb]].</div>
Plik:Bennewitz, Stein.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk na pieczęci (1423) Johannesa Benewicza seniora rady w 1423 r. Johannes Benewicz (Bennewitz) był bogatym kupcem; posiadał komorę w sukiennicach. Wieloletni rajca i ławnik. W latach 1421 1423 senior (starszy) rady i tym samym starosta [[księstwo wrocławskie|księstwa wrocławskiego]].</div>
Plik:Domnick.png|<div style='text-align:justify;>Znak użyty przez Dominika [[Herby_mieszczan#Dompnig|Dompniga]] w 1483 w prywatnym liście<ref>Według Hermanna Luchsa w ''Heraldik eine Hülfswissenschaft der Kunstgeschichte.'' w: Jahresbericht der höheren Töchterschule am Ritterplatz zu Breslau 1864. Breslau: 1864, s. 15 jest to znak użyty przez Dominika Dompniga (Dominicus Domnick) w prywatnym liście (skrypcie dłużnym). Autor listu stwierdza, że jest to jego "prawa pieczęć". List pochodzi z 1483 r. i był przechowywany w Elisabeth-Kirchen-Archiv Nr. 466. Luchs uważa, że  jest to starszy znak (gmerk, Hausmarke) Dompnigów, którego rodzina nadal nieraz używała obok swojego herbu. [[Herby_mieszczan#Dompnig|Herb w formie krokwi]] istniał jednak już co najmniej w początku XV w. Jest np. na zworniku sklepienia kaplicy Dompnigów w farze elżbietańskiej, a musiał tam powstać przed  1415 r., bo wtedy  patronat kaplicy przestał należeć do  Dompnigów. Według przekazów rodzina została uszlachcona w XIV w. przez Karola IV. Dominik (zm. 1526) jest  bratem straconego  seniora rady [[Kapliczka Foyta|Heinza]].</ref>.</div>
Plik:Izba Seniora Foyt.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk na  [[Herby wrocławskich rajców i ławników na sklepieniu Izby Seniora Rady w Ratuszu|sklepieniu Izby Seniora Rady]] (1484-1485) reprezentuje ławnika  [[Kapliczka Dompniga|Mathiasa Foyta]]</div>  
Plik:Izba Seniora Foyt.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk na  [[Herby wrocławskich rajców i ławników na sklepieniu Izby Seniora Rady w Ratuszu|sklepieniu Izby Seniora Rady]] (1484-1485) reprezentuje ławnika  [[Kapliczka Dompniga|Mathiasa Foyta]]</div>  
Plik:Foyt Kapliczka.jpg|alt=Gmerk Foyt|<div style='text-align:justify;>Gmerk [[Matthias Foyt|Matthiasa Foyta]] na kapliczce Foyta z 1491 r. błędnie nazywanej [[Kapliczka Dompniga|kapliczką Dompniga]]
Plik:Foyt Kapliczka.jpg|alt=Gmerk Foyt|<div style='text-align:justify;>Gmerk [[Matthias Foyt|Matthiasa Foyta]] na kapliczce Foyta z 1491 r. błędnie nazywanej [[Kapliczka Dompniga|kapliczką Dompniga]]
Plik:Holczel.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk [[Jan Holczel|Hansa Hölczela]] (zm. 1512) na tarczy.
Plik:Popplau Alexius 1429.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk na płycie nagrobnej Alexiusa Popplau zm. 1429; kościół świętych Piotra i Pawła w Legnicy</div>
Plik:Tauchen Jodokus.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk Hansa Popplau, jednego z witryków fary elżbietańskiej. To jeden z aniołów z tarczami  herbowymi fundatorów ([[Herby mieszczan#Scheuerlein|Scheuerlein]], Wrocław - św. Jan Chrzciciel, [[Herby mieszczan#Hörnig|Hörnig]] i [[Herby mieszczan#Popplau|Popplau]]).</div>
Plik:Popplau sklepienie pod emoprą.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk [[Herby mieszczan#Popplau|Popplau na sklepieniu pod emporą w [[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Sklepienie_pod_Chórem_Królewskim|zachodnim przęśle nawy głównej (XV w.)]] fary elżbietańskiej</div>
Plik:Tauchen gmerk.jpg|<div style='text-align:justify;>Sakramentarium Tauchena w farze elżbietańskiej; na tarczy z lewej znak identyfikowany z gmerkiem [[Jost Tauchen|Josta Tauchena]]<ref name="Gromadzki">Gromadzki Jan. ''Sakramentarium w kościele św. Wawrzyńca i św. Elżbiety we Wrocławiu. Historia i ikonografia.'' Roczniki Sztuki Śląskiej, XXIV, Wrocław 2016, s. 27-59.</ref>
</gallery>
=== Nowożytność ===
----
<gallery mode=packed heights=210px>
Plik:Althoff genannt Scholtz na plakiecie herbowej 1580.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk (herb?) [[Herby_mieszczan#Althoff|Georga von Althoff zwanego Scholtzem]] (1517-1604); plakieta pod [[Epitafium Krappów|epitafium Krappów]], ok. 1580</div>
Plik:Althoff genannt Scholtz na plakiecie herbowej 1580.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk (herb?) [[Herby_mieszczan#Althoff|Georga von Althoff zwanego Scholtzem]] (1517-1604); plakieta pod [[Epitafium Krappów|epitafium Krappów]], ok. 1580</div>
Plik:Beck Schellenberg.jpg|<div style='text-align:justify;>a. Beck(e) - gmerk w formie Schriftzeichen (znaki o charakterze pisma) <small>(Schellenberg 1938, tab. 36,93.)</small></div>
Plik:Beck Adam gmerk.jpg|<div style='text-align:justify;>b. Gmerk na [[Kościół_św._Barbary#Elewacja_wschodnia|epitafium Adama Becka]] (zm. 1623); elewacja wschodnia kościoła św. Barbary. Adam Beck posługiwał się gmerkiem o charakterze pisarskim (Schriftzeichen), mającym formę znaku przypominającego cyfrę 4, z wpisanymi w nią literami AB. Patrz też poprzednie zdjęcie.</div>
Plik:Hackner Christoph gmerk.jpg|Pieczęć architekta i budowniczego Christopha Hacknera (1663–1741) używana do 1705 r.; później stosował pieczęć z herbem (por. [[Herby mieszczan#Hackner|Herby mieszczan – Hackner]]).
Plik:George Wutge.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk sukiennika [[#Georg Wutge|Georga Wutge]] na [[Kościół_św._Barbary#Epitafium cechu sukienników|epitafium sukienników z 1713 r. i jego kopii]] (kościół św. Barbary)</div>
Plik:Huber Johann.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk sukiennika Johanna Hubera na [[Kościół_św._Barbary#Epitafium cechu sukienników|epitafium sukienników z 1713 r. i jego kopii]] (kościół św. Barbary)</div>
Plik:Schumann Johann.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk sukiennika Johanna Schumanna na [[Kościół_św._Barbary#Epitafium cechu sukienników|epitafium sukienników z 1713 r. i jego kopii]] (kościół św. Barbary)</div>
Plik:Epitafium sukienników N.N.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk N.N. sukiennika na [[Kościół_św._Barbary#Epitafium cechu sukienników|epitafium sukienników z 1713 r. i jego kopii]] (kościół św. Barbary)</div>
Plik:Hermann David.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk sukiennika Davida Hermanna na [[Kościół_św._Barbary#Epitafium cechu sukienników|epitafium sukienników z 1713 r. i jego kopii]] (kościół św. Barbary)</div>
Plik:Strauss Johann.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk sukiennika Johanna Straussa na [[Kościół_św._Barbary#Epitafium cechu sukienników|epitafium sukienników z 1713 r. i jego kopii]] (kościół św. Barbary)</div>
</gallery>
== Gmerki niezidentyfikowane ==
<gallery mode=packed heights=210px>
Plik:N.N. sklepienie pod emporą.jpg|<div style='text-align:justify;>Gmerk na sklepieniu pod emporą w zachodnim przęśle nawy głównej (XV w.) fary elżbietańskiej</div>
Plik:N.N. 1507.jpg|Herb wrocławskiego mieszczanina o inicjałach W. H. (patrz obok)
Plik:Epitafium W. H.jpg|Plac Dominikański. Fot. prawdopodobnie I poł. lat 20. XX w. Na prawo od wejścia do kościoła św. Wojciecha epitafium z 1507 r. mieszczanina o inicjałach W. H. Elementy tego epitafium: św. Anna Samotrzecia i zmarły jako orant w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Gmerk w tarczy herbowej był na zaginionej konsoli pod św. Anną.
Plik:NN Rynek 3.jpg|<div style='text-align:justify;>Niezidentyfikowany gmerk (Hausmarke) na portalu kamienicy Rynek 3</div>
Plik:NN Rynek 3.jpg|<div style='text-align:justify;>Niezidentyfikowany gmerk (Hausmarke) na portalu kamienicy Rynek 3</div>
Plik:George Wutge.jpg|Gmerk sukiennika Georga Wutge na epitafium sukienników z 1713 r. i jego kopii (kościół św. Barbary)
</gallery>
</gallery>
== Biogramy ==
=== Georg Wutge ===
Georg Wutge (oboczności nazwiska: Wuttke, Wutke, Wuttky) był wrocławskim sukiennikiem (Tuchmacher), żyjącym w II połowie XVIII wieku. Rodzina pochodziła z księstwa legnickiego. Pradziadek Georga, Jakob (ur. ok. 1540, zm. przed 1604), był właścicielem dziedzicznej karczmy (Erbkretschmer – dziedziczne prawo karczemne przypisane do konkretnej nieruchomości) w Zamienicach koło Chojnowa. Jego syn, Georg (ur. w Zamienicach w 1575 r., zm. we Wrocławiu 1 marca 1639 r.), przeniósł się do Wrocławia. Tutaj w 1603 r. zmarła jego pierwsza żona, Barbara nieznanego nazwiska, z którą miał dwóch synów: Hansa - karczmarza, króla kurkowego w 1639 r. i Matthiasa; nie można wykluczyć, że dzieci było więcej, jednak źródła potwierdzają jedynie tych dwóch jako dorosłych.
Kolejne małżeństwa były już wrocławskie i  związane z karierą zawodową charakterystyczną dla przedstawicieli rzemiosł, którzy osiągnęli sukces. Otóż przybysz z księstwa legnickiego został mistrzem piekarskim, a drogą do tego, oprócz czeladnikowania w tym fachu,  był ożenek Kathariną Mittmann (ur. we Wrocławiu w 1585 r., zm. tamże w 1613 r.), córką Paula Mittmana (1553 - 14 XII 1604), posiadającego wrocławskie prawa miejskie od 1581 r. mistrza piekarskiego i starszego cechu piekarzy. Ślub odbył się  28 IX 1604 r. w kościele św. Marii Magdaleny, tej z dwóch miejskich far, która wówczas przypisana była bardziej wrocławskiemu pospólstwu. To w niej były kaplice cechów rzemieślniczych, m.in. od I ćwierci XV w., piekarzy. Nie wiadomo na jakim etapie kariery zawodowej był wówczas Georg dziadek i kiedy nabył wrocławskie prawa miejskie. Z trwającego dziewięć lat małżeństwa dorosłości dożyło trzech synów. Melchior (1605-1635), handlarz bydłem i starszy cechu rzeźników, w 1634 r. był ławnikiem. Jakob (1606-1657) był kupcem, a Christoph (1607-1683) przeniósł się do księstwa oleśnickiego, gdzie nabył m.in. Neuhof (Nowy Dówr koło Sycowa?), a 10 VIII 1678 został wyniesiony przez  cesarza Leopold I do czeskiego stanu szlacheckiego. 


{{Przypisy}}
[[Kategoria:Wrocław]]
[[Kategoria:Wrocław]]
[[Kategoria:Herby mieszczan wrocławskich]]
[[Kategoria:Herby mieszczan wrocławskich]]
[[Kategoria:Gmerki mieszczan wrocławskich]]
[[Kategoria:Gmerki mieszczan wrocławskich]]

Aktualna wersja na dzień 19:43, 3 kwi 2026

Galeria gmerków

Średniowiecze

Nowożytność

Gmerki niezidentyfikowane

  • Gmerk na sklepieniu pod emporą w zachodnim przęśle nawy głównej (XV w.) fary elżbietańskiej
    Gmerk na sklepieniu pod emporą w zachodnim przęśle nawy głównej (XV w.) fary elżbietańskiej
  • Herb wrocławskiego mieszczanina o inicjałach W. H. (patrz obok)

    Herb wrocławskiego mieszczanina o inicjałach W. H. (patrz obok)

  • Plac Dominikański. Fot. prawdopodobnie I poł. lat 20. XX w. Na prawo od wejścia do kościoła św. Wojciecha epitafium z 1507 r. mieszczanina o inicjałach W. H. Elementy tego epitafium: św. Anna Samotrzecia i zmarły jako orant w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Gmerk w tarczy herbowej był na zaginionej konsoli pod św. Anną.

    Plac Dominikański. Fot. prawdopodobnie I poł. lat 20. XX w. Na prawo od wejścia do kościoła św. Wojciecha epitafium z 1507 r. mieszczanina o inicjałach W. H. Elementy tego epitafium: św. Anna Samotrzecia i zmarły jako orant w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Gmerk w tarczy herbowej był na zaginionej konsoli pod św. Anną.

  • Niezidentyfikowany gmerk (Hausmarke) na portalu kamienicy Rynek 3
    Niezidentyfikowany gmerk (Hausmarke) na portalu kamienicy Rynek 3

Przypisy

  1. ↑ Według Hermanna Luchsa w Heraldik eine Hülfswissenschaft der Kunstgeschichte. w: Jahresbericht der höheren Töchterschule am Ritterplatz zu Breslau 1864. Breslau: 1864, s. 15 jest to znak użyty przez Dominika Dompniga (Dominicus Domnick) w prywatnym liście (skrypcie dłużnym). Autor listu stwierdza, że jest to jego "prawa pieczęć". List pochodzi z 1483 r. i był przechowywany w Elisabeth-Kirchen-Archiv Nr. 466. Luchs uważa, że jest to starszy znak (gmerk, Hausmarke) Dompnigów, którego rodzina nadal nieraz używała obok swojego herbu. Herb w formie krokwi istniał jednak już co najmniej w początku XV w. Jest np. na zworniku sklepienia kaplicy Dompnigów w farze elżbietańskiej, a musiał tam powstać przed 1415 r., bo wtedy patronat kaplicy przestał należeć do Dompnigów. Według przekazów rodzina została uszlachcona w XIV w. przez Karola IV. Dominik (zm. 1526) jest bratem straconego seniora rady Heinza.
  2. ↑ Gromadzki Jan. Sakramentarium w kościele św. Wawrzyńca i św. Elżbiety we Wrocławiu. Historia i ikonografia. Roczniki Sztuki Śląskiej, XXIV, Wrocław 2016, s. 27-59.
Źródło: „https://silesiacum.pl/w/index.php?title=Gmerki_mieszczan_wrocławskich&oldid=28198”