Silesiacum - Ostatnie zmiany [pl]

Plik:Volkamer Totenschild.jpg

Michał Zalewski — Sun, 19 Apr 2026 09:03:26 GMT

← poprzednia wersja	Wersja z 11:03, 19 kwi 2026
Linia 1:	Linia 1:
		Tarcze trumienne Volkamerów. Norymberga. Kościół św. Wawrzyńca. Fot. 2026.

		{{LMZ}}


		[[Kategoria:Niemcy]]
		[[Kategoria:Średniowiecze]]
		[[Kategoria:Herby]]

Plik:Volkamer Totenschild.jpg

Michał Zalewski — Sun, 19 Apr 2026 09:01:18 GMT

Michał Zalewski przesłał Plik:Volkamer Totenschild.jpg

Nowa strona

Kapliczka Foyta

Michał Zalewski — Fri, 17 Apr 2026 14:46:41 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 16:46, 17 kwi 2026
(Nie pokazano 1 pośredniej wersji utworzonej przez tego samego użytkownika)
Linia 65:		Linia 65:
	Ograniczanie, a następnie zakaz pochówków nie oznaczały natychmiastowego zniknięcia śródmiejskich nekropolii z krajobrazu miasta. Ich likwidacja następowała stopniowo w ciągu kilkudziesięciu kolejnych lat. Teren cmentarza przy kościele św. Marii Magdaleny zaczęto porządkować w 1823 r.<ref name="Heinz-Dompnig-195">Markgraf, ''Heinz Dompnig'', s. 195.</ref><ref name="Weiss-685-686"/>. Zmiany te pokazują rysunki uczniów Carla Bacha (Galeria 2). Wśród nich prace H. Mützla pokazują przemianę otoczenia kościoła: w 1824 r. zachowuje ono jeszcze cechy dawnej przestrzeni przykościelnej (Galeria 2.2), natomiast w 1827 r. ma już formę uporządkowanego, otwartego placu otaczającego świątynię, pozbawionego elementów sepulkralnych i włączonego w układ komunikacyjny miasta (Galeria 2.5–2.6).		Ograniczanie, a następnie zakaz pochówków nie oznaczały natychmiastowego zniknięcia śródmiejskich nekropolii z krajobrazu miasta. Ich likwidacja następowała stopniowo w ciągu kilkudziesięciu kolejnych lat. Teren cmentarza przy kościele św. Marii Magdaleny zaczęto porządkować w 1823 r.<ref name="Heinz-Dompnig-195">Markgraf, ''Heinz Dompnig'', s. 195.</ref><ref name="Weiss-685-686"/>. Zmiany te pokazują rysunki uczniów Carla Bacha (Galeria 2). Wśród nich prace H. Mützla pokazują przemianę otoczenia kościoła: w 1824 r. zachowuje ono jeszcze cechy dawnej przestrzeni przykościelnej (Galeria 2.2), natomiast w 1827 r. ma już formę uporządkowanego, otwartego placu otaczającego świątynię, pozbawionego elementów sepulkralnych i włączonego w układ komunikacyjny miasta (Galeria 2.5–2.6).

	Kapliczkę przesunięto wtedy o ok. 15 metrów na południe, bezpośrednio pod jeden z budynków parafialnych - Seniorwohnung<ref name="Luchs~~-Führer~~-1858~~-27-28~~">Luchs, ''Breslau. Ein Führer durch die Stadt für Einheimische und Fremde'', ~~Breslau~~ 1858, s. 27–28.</ref> (Senioratshauses <ref name="Heraldik~~-14-15~~"~~>Luchs, ''Heraldik eine Hülfswissenschaft der Kunstgeschichte'', s. 14–15.<~~/~~ref~~>, Die Wohnung des Subseniors <ref>Na rycinie H. H. Mützla z 1824 r. (Galeria 2.4) budynek opisano jako „Die Wohnung des Subseniors zu St. Maria Magdalena”.</ref>. Nie chodzi tu o plebanię (Domu Straubingera) wspomnianą wcześniej jako punkt orientacyjny lecz drugi budynek z wykuszem, powstały w tym samym czasie (data 1496 na wykuszu znajdującym się aktualnie w Muzeum Architektury we Wrocławiu -fot.). Ze względu na znajdujący się na wykuszu znak i inicjały JL nazwany "[[Herby_we_Wrocławiu#Johann_Langer\|Domem Langera]]". To mający prebendy w katedrze i kościele Marii Magdaleny duchowny, który przebudował ten budynek znajdujący się w południowo-wschodnim narożniku cmentarza zwrócony frontem do kościoła, a wschodnim bokiem do ulicy Łaciarskiej.		Kapliczkę przesunięto wtedy o ok. 20 metrów na południe, bezpośrednio pod jeden z budynków parafialnych - Seniorwohnung<ref name="Luchs-1858">Luchs, ''Breslau. Ein Führer durch die Stadt für Einheimische und Fremde'', 1858, s. 27–28.</ref> (Senioratshauses <ref name="Heraldik"/>, Die Wohnung des Subseniors <ref>Na rycinie H. H. Mützla z 1824 r. (Galeria 2.4) budynek opisano jako „Die Wohnung des Subseniors zu St. Maria Magdalena”.</ref>. Nie chodzi tu o plebanię (Domu Straubingera) wspomnianą wcześniej jako punkt orientacyjny lecz drugi budynek z wykuszem, powstały w tym samym czasie (data 1496 na wykuszu znajdującym się aktualnie w Muzeum Architektury we Wrocławiu -fot.). Ze względu na znajdujący się na wykuszu znak i inicjały JL nazwany "[[Herby_we_Wrocławiu#Johann_Langer\|Domem Langera]]". To mający prebendy w katedrze i kościele Marii Magdaleny duchowny, który przebudował ten budynek znajdujący się w południowo-wschodnim narożniku cmentarza zwrócony frontem do kościoła, a wschodnim bokiem do ulicy Łaciarskiej.

	Analiza wspomnianych rysunków uczniów Carla Bacha (Galeria 2) pozwala uchwycić ~~dosyć dokładnie~~ moment przeniesienia kapliczki i jej pierwotne i wtórne umiejscowienie, oczywiście przy założeniu, że opisy ~~dokonane~~ przez autorów prac, zwłaszcza ~~dotyczące dat~~, są prawidłowe. Heinrich Hillebrandt ~~pokazał kapliczkę~~ przy murze cmentarnym datując swoją pracę na rok 1823 (Galeria 2.1). Dwa rysunki Heinricha Mützla ~~opisane jako powstałem w~~ 1824 ~~roku~~ (Galeria 2.2 i 2.3) ~~pokazują kapliczkę~~ w ~~starym miejscy (pierwszy rysunek) i~~ już pod wykuszem domu subseniora (~~drugi rysunek~~). ~~Byłby to więc konkretny rok zmiany lokalizacji~~. ~~Potwierdzenie zmian to praca Mützla~~ z		Analiza wspomnianych rysunków uczniów Carla Bacha (Galeria 2) pozwala dość precyzyjnie uchwycić moment przeniesienia kapliczki oraz jej pierwotne i wtórne umiejscowienie, oczywiście przy założeniu, że opisy sporządzone przez autorów prac, zwłaszcza daty ich powstania, są prawidłowe. Heinrich Hillebrandt przedstawił obiekt jeszcze przy murze cmentarnym, datując swoją pracę na rok 1823 (Galeria 2.1). Dwa rysunki Heinricha Mützla oznaczone datą 1824 (Galeria 2.2 i 2.3) ukazują moment zmiany lokalizacji: na pierwszym kamienny słup znajduje się jeszcze w dawnym miejscu, na drugim widoczna jest już kapliczka ustawiona pod wykuszem domu subseniora. Rok 1824 można więc uznać za najbardziej prawdopodobny czas przeniesienia obiektu. Potwierdzeniem przeobrażeń są kolejne prace Mützla z 1827 r. (Galeria 2.5 i 2.6), przedstawiające południowo-wschodnią stronę kościoła już bez śladów dawnego cmentarza. Kolumna nie jest na nich widoczna, ponieważ rysunki nie obejmują północnej elewacji domu subseniora, ozdobionej wykuszem. Przekształcony charakter całej okolicy ukazuje natomiast litografia z połowy XIX w. autorstwa (…) (fot. …), na której w lewym dolnym rogu widoczny jest kamienny słup zwieńczony kostką dekorowaną płaskorzeźbami.

	Kolejna zmiana, choć w obrębie tego samego miejsca, nastąpiła w latach 60. XIX wieku. W związku z rozbiórką starego i budową nowego, bardziej okazałego budynku pomnik został czasowo zdemontowany. Fakt ten odnotował naoczny świadek, Hermann Luchs, pisząc w 1864 roku, że z powodu trwających prac budowlanych kolumna „musiała zostać usunięta” (entfernt werden müssen). Luchs stary budynek nazywa Seniorwohnung, a nowy Predigerhaus. Przez autorów z końca XIX w. nowy budynek określany jest mianem Pfarrhaus (Weiß, Grünhagen, Ballach). Po zakończeniu inwestycji kapliczka powróciła na narożnik nowego gmachu. To właśnie w tej lokalizacji – na tle neogotyckiej ceglanej fasady – została uwieczniona na licznych fotografiach z przełomu XIX i XX wieku, okresu międzywojennego, a także na powojennych zdjęciach z lat 60. XX wieku, trwale wpisując się w pejzaż Starego Miasta jako tzw. Dompnigsäule.		Kolejna zmiana, choć w obrębie tego samego miejsca, nastąpiła w latach 60. XIX wieku. W związku z rozbiórką starego i budową nowego, bardziej okazałego budynku pomnik został czasowo zdemontowany. Fakt ten odnotował naoczny świadek, Hermann Luchs, pisząc w 1864 roku, że z powodu trwających prac budowlanych kolumna „musiała zostać usunięta” (entfernt werden müssen), poprzedniego lata i wyrażą nadzieję, że po ukończeniu budowli wróci na swoje miejsce<ref name="Heraldik"/>. Luchs stary budynek nazywa Senioratshauses<ref name="Heraldik"/>, Seniorwohnung<ref name="Luchs-1858/>Luchs, a nowy Predigerhaus<ref name="Luchs-1884">Luchs, ''Breslau. Ein Führer durch die Stadt für Einheimische und Fremde'', 1884, s. 27–28.</ref>. Przez autorów z końca XIX w. nowy budynek określany jest mianem Pfarrhaus (Weiß, Grünhagen, Ballach). Po zakończeniu inwestycji kapliczka powróciła na narożnik nowego gmachu. To właśnie w tej lokalizacji – na tle neogotyckiej ceglanej fasady – została uwieczniona na licznych fotografiach z przełomu XIX i XX wieku, okresu międzywojennego, a także na powojennych zdjęciach z lat 60. XX wieku, trwale wpisując się w pejzaż Starego Miasta jako tzw. Dompnigsäule.

	Ostatni etap wędrówki zabytku nastąpił w czasach współczesnych i był podyktowany zniszczeniami II wojny światowej. W związku z wyburzeniem ruin narożnego domu parafialnego w 1970 roku kapliczkę zabezpieczono, przenosząc ją do wnętrza kościoła św. Marii Magdaleny (obecnie katedra Kościoła Polskokatolickiego). Od 1999 roku, po gruntownej konserwacji, eksponowana jest w Kaplicy Złotników (Wielkiej Kaplicy Jałmużniczej) przy ścianie zachodniej, gdzie chroniona jest przed czynnikami atmosferycznymi, choć pozostaje oderwana od swojego pierwotnego kontekstu przestrzennego.		Ostatni etap wędrówki zabytku nastąpił w czasach współczesnych i był podyktowany zniszczeniami II wojny światowej. W związku z wyburzeniem ruin narożnego domu parafialnego w 1970 roku kapliczkę zabezpieczono, przenosząc ją do wnętrza kościoła św. Marii Magdaleny (obecnie katedra Kościoła Polskokatolickiego). Od 1999 roku, po gruntownej konserwacji, eksponowana jest w Kaplicy Złotników (Wielkiej Kaplicy Jałmużniczej) przy ścianie zachodniej, gdzie chroniona jest przed czynnikami atmosferycznymi, choć pozostaje oderwana od swojego pierwotnego kontekstu przestrzennego.
Linia 202:		Linia 202:
	* Lorenz, Klemens. ''Bilder aus der Geschichte Breslaus''. Teil 2. Breslau 1936.		* Lorenz, Klemens. ''Bilder aus der Geschichte Breslaus''. Teil 2. Breslau 1936.
	* Luchs, Hermann. ''Breslau. Ein Führer durch die Stadt für Einheimische und Fremde.'' Breslau 1858.		* Luchs, Hermann. ''Breslau. Ein Führer durch die Stadt für Einheimische und Fremde.'' Breslau 1858.
			* Luchs, Hermann. ''Breslau. Ein Führer durch die Stadt für Einheimische und Fremde.'' Breslau 1884.
	* Luchs, Hermann. ''Die Denkmäler der St. Elisabeth-Kirche zu Breslau.'' Breslau 1860.		* Luchs, Hermann. ''Die Denkmäler der St. Elisabeth-Kirche zu Breslau.'' Breslau 1860.
	* Luchs, Hermann. ''Heraldik eine Hülfswissenschaft der Kunstgeschichte''. [w:] ''Jahresbericht der höheren Töchterschule am Ritterplatz zu Breslau 1864''. Breslau 1864.		* Luchs, Hermann. ''Heraldik eine Hülfswissenschaft der Kunstgeschichte''. [w:] ''Jahresbericht der höheren Töchterschule am Ritterplatz zu Breslau 1864''. Breslau 1864.

Dyskusja:Oswald Straubinger

Michał Zalewski — Fri, 17 Apr 2026 13:42:43 GMT

Do bibliografii

Oswald Straubinger

Michał Zalewski — Fri, 17 Apr 2026 13:40:30 GMT

Dom Straubingera

← poprzednia wersja		Wersja z 15:40, 17 kwi 2026
Linia 12:		Linia 12:
	== Dom Straubingera ==		== Dom Straubingera ==
	[[Plik:Straubingera dom 1824.jpg\|thumb\|right\|2. Fragment fasady domu Oswalda Straubingera. Rysunek Henryk Mützel, 1824 r.]]		[[Plik:Straubingera dom 1824.jpg\|thumb\|right\|2. Fragment fasady domu Oswalda Straubingera. Rysunek Henryk Mützel, 1824 r.]]
	Dom parafialny, "dom z wykuszem" proboszcza Straubingera przy ul. Łaciarskiej (dziś 8) (''Altbussergasse, Altbesserer, Altbüßer Strasse''), został rozebrany pod koniec XIX w. (w 1877 roku). Elementy (fot.) zostały przekazane do Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności (w jego ówczesnej strukturze organizacyjnej), a teraz są w Muzeum Architektury we Wrocławiu). Widzimy go na rycinach Henryka Mützela z lat 20. XIX w. (fot. ) i rycinie z II poł. XIX w. (fot.), czyli po barokowych ingerencjach, ale widać jego gotycki charakter. Budynek w tym kształcie powstał w 1495 r. Ta data widoczna jest na inskrypcji znajdującej się na zachowanej płycinie z wykusza (fot. 3 i 7). Problemy budziło odczytanie ostatniej cyfry. W literaturze niemieckiej podawano rok 1494 i długo tak też w polskiej, np. u Bogusława Czechowicza w ''Atlasie Architektury Wrocławia'' z 1999 (s. 35). W 2003 r. pojawiła się również koncepcja, że to 1497 (Guldan-Klamecka, Ziomecka 2003, 72). Profesor Czechowicz zrewidował swoje twierdzenie i zobaczył miast czwórki piątkę (''Encyklopedia Wrocławia'' 2006, ''Między katedrą a ratuszem'' 2008, s. 279). Wrocławskie Muzeum Architektury, w którym płyta jest wystawiana, konsekwentnie nadal twierdzi, że data to 1494 (etykieta przy eksponowanych płycinach z wykusza). Do 1495 ostatecznie przekonuje inny napis związany z tą samą osobą - na epitafium Oswalda Straubingera. Zaginęła płyta z inskrypcją, ale jest jej zdjęcie. Jest tam data śmierci 1517, która jest bezdyskusyjna. I piątka jest w stylu tej z płyty na wykuszu (fot. ). Taką piątkę pokazują też odrysy dat z inskrypcji wykonane przez Hermanna Luchsa (fot.). Dom został wtedy zbudowany od nowa lub gruntownie przebudowany. Była to trójkondygnacyjna budowla ustawiona kalenicowo względem ulicy. Bardzo charakterystycznym elementem jest pięcioboczny wykusz wsparty na schodkowych podporach, którego nikłe pozostałości można zobaczyć w Muzeum Architektury we Wrocławiu (fot. 2 i 5). W tym samym czasie przebudowywano i budowano więcej domów w tym miejscu. Na rogu dzisiejszych ul. Łaciarskiej i ul. Świętej Marii Magdaleny powstał inny dom parafialny (dom seniora), który też miał wykusz z datą 1496 (fot 5.). Budynek rozebrano w 1864 r., ale wykusz zachował się i jest w Muzeum Architektury (fot. 6). To budynek, przy którym stała długo, a potem przy jego następcy do 1970 r., [[kapliczka Foyta]], błędnie do niedawna uznawana za kapliczkę Dompniga. Obok powstał jeszcze jeden dom z wykuszem - niewielki, należący do jednego z altarystów fary. Wykusze nie cieszyły się powodzeniem w późnośredniowiecznej architekturze Wrocławia (oprócz tych trzech znane są z ikonografii jeszcze 2 czy 3), dlatego to ich "nagromadzenie" w połączeniu z małymi domkami altarystów zajmującymi przestrzeń między ul. Łaciarską, a Szewską (''Schuhbrücke'') (wyobrażenie daje pozostałość po grupie domów altarystów przy farze elżbietańskiej - kamieniczki Jaś i Małgosia) oraz południową fasadą kościoła św. Marii Magdaleny czyniło z okolicy niezwykle malowniczy zakątek. Prawdopodobne jest, że wykusze na wspomnianych domach pojawiły się w związku z bawarskim pochodzeniem proboszcza Straubingera. W tym kraju występowały w miejskich kamienicach bardzo często. We Wrocławiu nie przyjęły się jednak, a w 1623 r. miejskie przepisy budowlane zakazały wręcz ich stosowania. Po zburzeniu opactwa norbertanów w Ołbinie (1529) niektóre detale architektoniczne zostały wbudowane w miejskie budowle. W 1546 r. portal z opactwa umieszczono w południowej elewacji kościoła św. Marii Magdaleny, gdzie znajduje się do dziś, a segmenty archiwolt portalowych w opisywany budynek probostwa, od wschodniej strony. Po rozebraniu budynku trafiły one w 1879 r. do Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności, a w 1947 r. do Muzeum Państwowego we Wrocławiu (obecne Muzeum Narodowe). Od 1966 r. prezentowane są w Muzeum Architektury (fot. 3, 7, 9).		Dom parafialny, "dom z wykuszem" proboszcza Straubingera przy ul. Łaciarskiej (dziś 8) (''Altbussergasse, Altbesserer, Altbüßer Strasse''), został rozebrany pod koniec XIX w. (w 1877 roku). Elementy (fot.) zostały przekazane do Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności (w jego ówczesnej strukturze organizacyjnej), a teraz są w Muzeum Architektury we Wrocławiu). Widzimy go na rycinach Henryka Mützela z lat 20. XIX w. (fot. ) i rycinie z II poł. XIX w. (fot.), czyli po barokowych ingerencjach, ale widać jego gotycki charakter. Budynek w tym kształcie powstał w 1495 r. Ta data widoczna jest na inskrypcji znajdującej się na zachowanej płycinie z wykusza (fot. 3 i 7). Problemy budziło odczytanie ostatniej cyfry. W literaturze niemieckiej podawano rok 1494 i długo tak też w polskiej, np. u Bogusława Czechowicza w ''Atlasie Architektury Wrocławia'' z 1999 (s. 35). W 2003 r. pojawiła się również koncepcja, że to 1497 (Guldan-Klamecka, Ziomecka 2003, 72). Profesor Czechowicz zrewidował swoje twierdzenie i zobaczył miast czwórki piątkę (''Encyklopedia Wrocławia'' 2006, ''Między katedrą a ratuszem'' 2008, s. 279). Wrocławskie Muzeum Architektury, w którym płyta jest wystawiana, konsekwentnie nadal twierdzi, że data to 1494 (etykieta przy eksponowanych płycinach z wykusza). Do 1495 ostatecznie przekonuje inny napis związany z tą samą osobą - na epitafium Oswalda Straubingera. Zaginęła płyta z inskrypcją, ale jest jej zdjęcie. Jest tam data śmierci 1517, która jest bezdyskusyjna. I piątka jest w stylu tej z płyty na wykuszu (fot. ). Taką piątkę pokazują też odrysy dat z inskrypcji wykonane przez Hermanna Luchsa (fot.). Dom został wtedy zbudowany od nowa lub gruntownie przebudowany. Była to trójkondygnacyjna budowla ustawiona kalenicowo względem ulicy. Bardzo charakterystycznym elementem jest pięcioboczny wykusz wsparty na schodkowych podporach, którego nikłe pozostałości można zobaczyć w Muzeum Architektury we Wrocławiu (fot. 2 i 5). W tym samym czasie przebudowywano i budowano więcej domów w tym miejscu. Na rogu dzisiejszych ul. Łaciarskiej i ul. Świętej Marii Magdaleny powstał inny dom parafialny (dom seniora), który też miał wykusz z datą 1496 (fot 5.). Budynek rozebrano w 1864 r., ale wykusz zachował się i jest w Muzeum Architektury (fot. 6). To budynek, przy którym stała długo, a potem przy jego następcy do 1970 r., [[kapliczka Foyta]], błędnie do niedawna uznawana za kapliczkę Dompniga. Obok powstał jeszcze jeden dom z wykuszem - niewielki, należący do jednego z altarystów fary. Wykusze nie cieszyły się powodzeniem w późnośredniowiecznej architekturze Wrocławia (oprócz tych trzech znane są z ikonografii jeszcze 2 czy 3), dlatego to ich "nagromadzenie" w połączeniu z małymi domkami altarystów zajmującymi przestrzeń między ul. Łaciarską, a Szewską (''Schuhbrücke'') (wyobrażenie daje pozostałość po grupie domów altarystów przy farze elżbietańskiej - kamieniczki Jaś i Małgosia) oraz południową fasadą kościoła św. Marii Magdaleny czyniło z okolicy niezwykle malowniczy zakątek. Prawdopodobne jest, że wykusze na wspomnianych domach pojawiły się w związku z bawarskim pochodzeniem proboszcza Straubingera. W tym kraju występowały w miejskich kamienicach bardzo często. We Wrocławiu nie przyjęły się jednak, a w 1623 r. miejskie przepisy budowlane zakazały wręcz ich stosowania. Po zburzeniu opactwa norbertanów w Ołbinie (1529) niektóre detale architektoniczne zostały wbudowane w miejskie budowle. W 1546 r. portal z opactwa umieszczono w południowej elewacji kościoła św. Marii Magdaleny, gdzie znajduje się do dziś, a segmenty archiwolt portalowych w opisywany budynek probostwa, od wschodniej strony. Po rozebraniu budynku w 1877 r. trafiły one w 1879 r. do Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności, a w 1947 r. do Muzeum Państwowego we Wrocławiu (obecne Muzeum Narodowe). Od 1966 r. prezentowane są w Muzeum Architektury (fot. 3, 7, 9).

	== Epitafium ==		== Epitafium ==

Tarcza trumienna

Anna Kowalczewska — Wed, 15 Apr 2026 04:52:06 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 06:52, 15 kwi 2026
Linia 5:		Linia 5:
	W późnym gotyku i w renesansie tarcza miała najczęściej formę płaskiej drewnianej płyty o kształcie okrągłym, wielobocznym lub prostokątnym. W okresie baroku forma ta uległa dalszemu wzbogaceniu – coraz większe znaczenie zyskiwała dekoracyjna oprawa z ornamentem zwijanym (rollwerk), wstęgami oraz figurami alegorycznymi. Inskrypcję umieszczano wówczas w wydzielonym polu owalnym lub prostokątnym, wpisanym w bogato zdobioną kompozycję.		W późnym gotyku i w renesansie tarcza miała najczęściej formę płaskiej drewnianej płyty o kształcie okrągłym, wielobocznym lub prostokątnym. W okresie baroku forma ta uległa dalszemu wzbogaceniu – coraz większe znaczenie zyskiwała dekoracyjna oprawa z ornamentem zwijanym (rollwerk), wstęgami oraz figurami alegorycznymi. Inskrypcję umieszczano wówczas w wydzielonym polu owalnym lub prostokątnym, wpisanym w bogato zdobioną kompozycję.

	Pierwotnie prawo do umieszczenia tarczy herbowej przysługiwało, podobnie jak pochówki w ~~ksocilele~~, szlachcie oraz członkom zakonów rycerskich. Zwyczaj ten przejął także patrycjat miejski. Sporadycznie na tarczy męża pojawiał się również herb jego żony jako herb towarzyszący. Wykonanie tarczy z herbem wiązało się z wysokimi kosztami, obejmującymi wynagrodzenie dla malarzy i snycerzy oraz darowiznę na rzecz kościoła, dlatego nie każdy uprawniony mógł sobie na niego pozwolić.		Pierwotnie prawo do umieszczenia tarczy herbowej przysługiwało, podobnie jak pochówki w kościele, szlachcie oraz członkom zakonów rycerskich. Zwyczaj ten przejął także patrycjat miejski. Sporadycznie na tarczy męża pojawiał się również herb jego żony jako herb towarzyszący. Wykonanie tarczy z herbem wiązało się z wysokimi kosztami, obejmującymi wynagrodzenie dla malarzy i snycerzy oraz darowiznę na rzecz kościoła, dlatego nie każdy uprawniony mógł sobie na niego pozwolić.

	Z przekazów ikonograficznych i zachowanych zabytków wynika, że podczas ceremonii pogrzebowych tarcze herbowe bywały często mocowane bezpośrednio do trumny. Świadczą o tym zachowane otwory montażowe rozmieszczone na obwodzie wielu przykładów. Trumny pokrywano zazwyczaj czarną, rzadziej fioletową materią. Możliwe, że tkanina zasłaniała partie brzegowe tarczy, pozostawiając widoczny jedynie herb. Tłumaczyłoby to nieregularne, czasem asymetryczne kształty niektórych starannie wykonanych egzemplarzy, których obrzeża nie były przeznaczone do ekspozycji. Nie był to jednak jedyny sposób użycia – tarcze mogły być również niesione w kondukcie pogrzebowym jako znak godności zmarłego.		Z przekazów ikonograficznych i zachowanych zabytków wynika, że podczas ceremonii pogrzebowych tarcze herbowe bywały często mocowane bezpośrednio do trumny. Świadczą o tym zachowane otwory montażowe rozmieszczone na obwodzie wielu przykładów. Trumny pokrywano zazwyczaj czarną, rzadziej fioletową materią. Możliwe, że tkanina zasłaniała partie brzegowe tarczy, pozostawiając widoczny jedynie herb. Tłumaczyłoby to nieregularne, czasem asymetryczne kształty niektórych starannie wykonanych egzemplarzy, których obrzeża nie były przeznaczone do ekspozycji. Nie był to jednak jedyny sposób użycia – tarcze mogły być również niesione w kondukcie pogrzebowym jako znak godności zmarłego.

	Największą popularność herbowe tarcze ~~pogrzbowe~~ osiągnęły w XVI wieku, po czym w ciągu następnych dwóch stuleci stopniowo wychodziły z użycia.		Największą popularność herbowe tarcze pogrzebowe osiągnęły w XVI wieku, po czym w ciągu następnych dwóch stuleci stopniowo wychodziły z użycia.

	Totenschild stanowi ważne źródło do badań nad heraldyką, kulturą pamięci i obyczajowością funeralną późnego średniowiecza oraz epoki nowożytnej, dokumentując zarówno formy reprezentacji społecznej, jak i przemiany artystyczne w sztuce sepulkralnej.		Totenschild stanowi ważne źródło do badań nad heraldyką, kulturą pamięci i obyczajowością funeralną późnego średniowiecza oraz epoki nowożytnej, dokumentując zarówno formy reprezentacji społecznej, jak i przemiany artystyczne w sztuce sepulkralnej.

Kamienny krzyż w Parku Szczytnickim we Wrocławiu

Michał Zalewski — Tue, 14 Apr 2026 14:38:13 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 16:38, 14 kwi 2026
(Nie pokazano 2 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 3:		Linia 3:
	Koło drewnianego kościoła pw. św. Jana Nepomucena w '''Parku Szczytnickim we Wrocławiu''', przeniesionego na Wystawę Stulecia z Kędzierzyna, stoi kamienny (granitowy) krzyż, przeniesiony tu pod koniec lat 70. XX w. z Muchoboru Wielkiego (fot. 1, 2, 4). Wymiary: 118×56×10 cm, długość całkowita 187 cm. Brak jednego ramienia. Krzyż ustawiony jest tylną, nieobrobioną stroną ku frontowi.		Koło drewnianego kościoła pw. św. Jana Nepomucena w '''Parku Szczytnickim we Wrocławiu''', przeniesionego na Wystawę Stulecia z Kędzierzyna, stoi kamienny (granitowy) krzyż, przeniesiony tu pod koniec lat 70. XX w. z Muchoboru Wielkiego (fot. 1, 2, 4). Wymiary: 118×56×10 cm, długość całkowita 187 cm. Brak jednego ramienia. Krzyż ustawiony jest tylną, nieobrobioną stroną ku frontowi.

	W ''Groß Mochbern'' stały niegdyś obok siebie trzy kamienne monolitowe krzyże. '''Według najpopularniejszego przekazu''' krzyże upamiętniały miejsce spotkania trzech władców 16 listopada 1474 r.: króla Polski Kazimierza IV Jagiellończyka, jego syna króla Czech Władysława II Jagiellończyka i króla Węgier Macieja Korwina <ref name="Markgraf">Hermann Markgraf, ''Die Steinkreuze bei Groß-Mochbern,'' Schlesischen Zeitung vom 6. Juni 1880.</ref><ref name="Markgraf Geschichte">Hermann Markgraf, ''Geschichte Breslaus in kurzer Uebersicht,'' Breslau 1913, s. 19.</ref>. Adolf Weiß w swojej historii Wrocławia z 1888 roku wspomina już tylko o dwóch krzyżach<ref>''Miejsce, gdzie to spotkanie monarchów miało się odbyć 15 listopada 1474 r. — wzgórze na otwartym polu koło wsi Mochbor (Groß Mochbern, dziś Muchobór Wielki), w połowie drogi między wojskami nieprzyjacielskimi a miastem — było jeszcze do niedawna oznaczone dwoma potężnymi kamiennymi krzyżami'' <small>(Weiß F.G. Adolf, Chronik der Stadt Breslau von der ältesten bis zur neuesten Zeit, Breslau: 1888, s. 642).</small></ref>.		W ''Groß Mochbern'' (Muchobór Wielki) stały niegdyś obok siebie trzy kamienne monolitowe krzyże. '''Według najpopularniejszego przekazu''' krzyże upamiętniały miejsce spotkania trzech władców 16 listopada 1474 r.: króla Polski Kazimierza IV Jagiellończyka, jego syna króla Czech Władysława II Jagiellończyka i króla Węgier Macieja Korwina <ref name="Markgraf">Hermann Markgraf, ''Die Steinkreuze bei Groß-Mochbern,'' Schlesischen Zeitung vom 6. Juni 1880.</ref><ref name="Markgraf Geschichte">Hermann Markgraf, ''Geschichte Breslaus in kurzer Uebersicht,'' Breslau 1913, s. 19.</ref>. Adolf Weiß w swojej historii Wrocławia z 1888 roku wspomina już tylko o dwóch krzyżach<ref>''Miejsce, gdzie to spotkanie monarchów miało się odbyć 15 listopada 1474 r. — wzgórze na otwartym polu koło wsi Mochbor (Groß Mochbern, dziś Muchobór Wielki), w połowie drogi między wojskami nieprzyjacielskimi a miastem — było jeszcze do niedawna oznaczone dwoma potężnymi kamiennymi krzyżami'' <small>(Weiß F.G. Adolf, Chronik der Stadt Breslau von der ältesten bis zur neuesten Zeit, Breslau: 1888, s. 642).</small></ref>.

	Hermann Markgraf w artykule z 1880 roku kwestionuje pojawiającą się w starszej historiografii Wrocławia informację, że przez co najmniej dwa wieki (do 1724 r.) trzy krzyże koło Muchoboru Wielkiego były miejscem startu corocznego wrocławskiego wyścigu konnego~~, z metą przy [[Kurek Wrocławski\|Kurku Wrocławskim]]~~. Jego argumenty w tłumaczeniu: ''Po pierwsze, odległość od dawnego krzyża husyckiego do krzyży za Muchoborem jest zbyt duża; nie usłyszano by ani nie zobaczono sygnału dawanego wystrzałem z pistoletu. Z drugiej strony wszystkie opisy wyścigów wskazują, że odbywały się one na drodze do Leśnicy, a nie do Jawora. Owe trzy krzyże, przy których wyścig się zaczynał, po prostu zniknęły, a i tradycja o miejscu, gdzie niegdyś stały, zdaje się wygasła<ref name="Markgraf"/>.''		Hermann Markgraf w artykule z 1880 roku kwestionuje pojawiającą się w starszej historiografii Wrocławia informację, że przez co najmniej dwa wieki (do 1724 r.) trzy krzyże koło Muchoboru Wielkiego były miejscem startu corocznego wrocławskiego wyścigu konnego. Jego argumenty w tłumaczeniu: ''Po pierwsze, odległość od dawnego krzyża husyckiego<ref>Chodzi tu o kamienny krzyż stojący niegdyś przed Bramą Mikołajską. To on był metą wyścigów, a nie stojący prawie 2 km na zachód [[Kurek Wrocławski]], który być może był miejscem startu.</ref> a nie do krzyży za Muchoborem jest zbyt duża; nie usłyszano by ani nie zobaczono sygnału dawanego wystrzałem z pistoletu. Z drugiej strony wszystkie opisy wyścigów wskazują, że odbywały się one na drodze do Leśnicy, a nie do Jawora. Owe trzy krzyże, przy których wyścig się zaczynał, po prostu zniknęły, a i tradycja o miejscu, gdzie niegdyś stały, zdaje się wygasła<ref name="Markgraf"/>.''

	Zasięgającemu w II połowie XIX wieku informacji o pochodzeniu krzyży wrocławskiemu historykowi okoliczni mieszkańcy mówili, że ''pochowano pod nimi żołnierzy''. Kobiety mówiły po prostu, że ''było to dawno temu.'' Niektórzy mężczyźni twierdzili, że ''krzyże pochodzą z roku trzynastego'' (1813) czyli związane są z walkami z armią napoleońską. ''Tylko jeden jedyny miał pewne pojęcie o prawdzie: że trzy krzyże wzniesiono na pamiątkę trzech królów, którzy się tam spotkali, aby zawrzeć pokój. Przeczytał o tym w 1851 roku w książce, którą dał mu inspektor fabryki w wiosce, gdzie wówczas pracował<ref name="Markgraf"/>.''		Zasięgającemu w II połowie XIX wieku informacji o pochodzeniu muchoborskich krzyży wrocławskiemu historykowi okoliczni mieszkańcy mówili, że ''pochowano pod nimi żołnierzy''. Kobiety mówiły po prostu, że ''było to dawno temu.'' Niektórzy mężczyźni twierdzili, że ''krzyże pochodzą z roku trzynastego'' (1813) czyli związane są z walkami z armią napoleońską. ''Tylko jeden jedyny miał pewne pojęcie o prawdzie: że trzy krzyże wzniesiono na pamiątkę trzech królów, którzy się tam spotkali, aby zawrzeć pokój. Przeczytał o tym w 1851 roku w książce, którą dał mu inspektor fabryki w wiosce, gdzie wówczas pracował<ref name="Markgraf"/>.''

	'''Jest też ludowa legenda o tych krzyżach''', a dotyczy jednej z częstych epidemii dżumy. Poszukiwanie winnych doprowadziło do oskarżenia niedawno zmarłego owczarza, którego posądzono o wysysanie krwi z mieszkańców. Rozkopano grób i okazało się, że ciało było nietknięte i zdrowsze niż gdy było grzebane. Trup był nagi, a w ustach trzymał kawałek zakrwawionej szmaty, co było dowodem potwierdzającym podejrzenia, że wysysał z ludzi krew, a wraz z nią siłę. Zgodnie z zaleceniami na takie przypadki, trupowi odcięto głowę i pochowano ciało bez niej. Dla upamiętnienia zabitych przez owczarza postawiono krzyże<ref name=">Krzysztof Kwaśniewski. ''Legendy i podania wrocławskie i dolnośląskie''. Poznań 2006.</ref>.		'''Jest też ludowa legenda o tych krzyżach''', a dotyczy jednej z częstych epidemii dżumy. Poszukiwanie winnych doprowadziło do oskarżenia niedawno zmarłego owczarza, którego posądzono o wysysanie krwi z mieszkańców. Rozkopano grób i okazało się, że ciało było nietknięte i zdrowsze niż gdy było grzebane. Trup był nagi, a w ustach trzymał kawałek zakrwawionej szmaty, co było dowodem potwierdzającym podejrzenia, że wysysał z ludzi krew, a wraz z nią siłę. Zgodnie z zaleceniami na takie przypadki, trupowi odcięto głowę i pochowano ciało bez niej. Dla upamiętnienia zabitych przez owczarza postawiono krzyże<ref name=">Krzysztof Kwaśniewski. ''Legendy i podania wrocławskie i dolnośląskie''. Poznań 2006.</ref>.
Linia 14:		Linia 14:

	Pozostałe dwa krzyże (fot. 6) stoją w pobliżu pierwotnego miejsca ustawienia - czyli w okolicy wzniesienia przy byłym cmentarzu koło nieistniejącej wsi Karncza Góra (Kentschkau).		Pozostałe dwa krzyże (fot. 6) stoją w pobliżu pierwotnego miejsca ustawienia - czyli w okolicy wzniesienia przy byłym cmentarzu koło nieistniejącej wsi Karncza Góra (Kentschkau).
			----
			Opisywany krzyż stał do lat 70. XX w. na ul. Mińskiej, na wysokości bloku nr 50 i przystanku autobusowego<ref name="BK89>Andrzej Scheer, Biuletyn Bractwo Krzyżowców. Zeszyt nr 89, wrzesień 2007.</ref>(<small>51°06'10.3"N 16°56'42.6"E</small>). Podobno około 1975 roku został uszkodzony przez traktorzystę PGR-u. Pod koniec lat 70. został przniesiony przez działaczy PTTK Wrocław Fabryczna na dzisiejsze miejsce<ref name="BK89"/>. Wcześniej krzyż był wymieniany w literaturze niemieckiej. Przypuszczalnie to o nim wspomina w 1812 roku K. Tb. Heinze (''krzyż pół mili przed Wrocławiem''), pośród 38 krzyży kamiennych, które spotkał podróżując po Dolnym Śląsku<ref name="Heinze">Heinze K. T. ''Über die Alterthümlichkeiten der schlesischen Klöster.'' Idunna und Hermode, Eine Altherthumszeitung. Jg. 2, 1812, s. 96.</ref>. W 1910 Paul Kutzer podaje dokładniejszą lokalizację: ''Po prawej stronie drogi do Muchoboru Wielkiego, gdzie odbija droga do cegielni''<ref name="Kutzer1910">Paul Kutzer. ''Alte Steinkreuze in Schlesien.'' Schlesische Heimat-Blätter: Zeitschrift für schlesische Kultur. 3. Jg., 1909/10. s. 409-413 i 446-450.</ref>. Podobnie w tym samym roku Sigfiried Beck: ''Krzyż pomiędzy Muchoborem Wielkim a Nowym Dworem<ref name="Beck">Siegfried Beck. ''Über Steinkreuze in Schlesien.'' Schlesische Heimat-Blätter, Zeitschrift für schlesische Kultur. 3.Jg., 1909/10, Heft 22, s. 585-586.</ref>''. W 1913 r. Paul Kutzer wymienia ogólnie na Muchoborze Wielkim trzy krzyże<ref name="Kutzer1913">[[Paul Kutzer, Kamienne krzyże na Śląsku, 1913\|Paul Kutzer. ''Steinkreuze in Schlesien.'' Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur. Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.]]</ref>. W swoim pomnikowym wykazie kamiennych krzyży z 1923 r. Max Hellmich informuje już tylko o jednym muchoborskim krzyżu: ''Krzyż przy bitej drodze do Nowego Dworu<ref name="Hellmich 1923">Max Hellmich. ''Steinerne Zeugen des mittelalterlichen Rechts in Schlesien. Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtstiche.'' Liegnitz: 1923, s. 19.''</ref>'' i przedstawia jego widok na rysunku (fot. 3).
	<gallery mode=packed heights=210px>		<gallery mode=packed heights=210px>
	Plik:Park Szczytnicki lico.jpg\|<div style='text-align:justify;>2. Kamienny krzyż w Parku Szczytnickim; lico krzyża odwrócone jest do tyłu.<div>		Plik:Park Szczytnicki lico.jpg\|<div style='text-align:justify;>2. Kamienny krzyż w Parku Szczytnickim; lico krzyża odwrócone jest do tyłu.<div>
Linia 22:		Linia 23:
	Plik:Karncza Góra.jpg\|<div style='text-align:justify;>6. Karncza Góra; dwa kamienne krzyże</div>		Plik:Karncza Góra.jpg\|<div style='text-align:justify;>6. Karncza Góra; dwa kamienne krzyże</div>
	</gallery>		</gallery>
	Opisywany krzyż stał do lat 70. XX w. na ul. Mińskiej, na wysokości bloku nr 50 i przystanku autobusowego<ref name="BK89>Andrzej Scheer, Biuletyn Bractwo Krzyżowców. Zeszyt nr 89, wrzesień 2007.</ref>(<small>51°06'10.3"N 16°56'42.6"E</small>). Podobno koło 1975 roku został uszkodzony przez traktorzystę PGR-u. Pod koniec lat 70. został przniesiony przez działaczy PTTK Wrocław Fabryczna na dzisiejsze miejsce<ref name="BK89"/>. Wcześniej krzyż był wymieniany w literaturze niemieckiej. Przypuszczalnie to o nim wspomina w 1812 roku K. Tb. Heinze (''krzyż pół mili przed Wrocławiem''), pośród 38 krzyży kamiennych, które spotkał podróżując po Dolnym Śląsku<ref name="Heinze">Heinze K. T. ''Über die Alterthümlichkeiten der schlesischen Klöster.'' Idunna und Hermode, Eine Altherthumszeitung. Jg. 2, 1812, s. 96.</ref>. W 1910 Paul Kutzer podaje dokładniejszą lokalizację: ''Po prawej stronie drogi do Muchoboru Wielkiego, gdzie odbija droga do cegielni''<ref name="Kutzer1910">Paul Kutzer. ''Alte Steinkreuze in Schlesien.'' Schlesische Heimat-Blätter: Zeitschrift für schlesische Kultur. 3. Jg., 1909/10. s. 409-413 i 446-450.</ref>. Podobnie w tym samym roku Sigfiried Beck: ''Krzyż pomiędzy Muchoborem Wielkim a Nowym Dworem<ref name="Beck">Siegfried Beck. ''Über Steinkreuze in Schlesien.'' Schlesische Heimat-Blätter, Zeitschrift für schlesische Kultur. 3.Jg., 1909/10, Heft 22, s. 585-586.</ref>''. W 1913 r. Paul Kutzer wymienia ogólnie na Muchoborze Wielkim trzy krzyże<ref name="Kutzer1913">[[Paul Kutzer, Kamienne krzyże na Śląsku, 1913\|Paul Kutzer. ''Steinkreuze in Schlesien.'' Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur. Bd 7, H1, 1913, s. 9-15.]]</ref>. W swoim pomnikowym wykazie kamiennych krzyży z 1923 r. Max Hellmich informuje już tylko o jednym muchoborskim krzyżu: ''Krzyż przy bitej drodze do Nowego Dworu<ref name="Hellmich 1923">Max Hellmich. ''Steinerne Zeugen des mittelalterlichen Rechts in Schlesien. Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtstiche.'' Liegnitz: 1923, s. 19.''</ref>'' i przedstawia jego widok na rysunku (fot. 3).

	{{Przypisy}}		{{Przypisy}}

Krzyż pokutny

Michał Zalewski — Tue, 14 Apr 2026 14:10:48 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 16:10, 14 kwi 2026
Linia 190:		Linia 190:
	* Małecki Marian. ''Krzyże pokutne na ziemi wodzisławskiej i pszczyńskiej.'' Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2000. (c. 27 kk)		* Małecki Marian. ''Krzyże pokutne na ziemi wodzisławskiej i pszczyńskiej.'' Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2000. (c. 27 kk)
	* Manikowska Halina. ''Koszty pielgrzymki Piotra Rindfleischa, kupca wrocławskiego, do Ziemi Świętej w 1496 r.'' W: Civitas & villa. Miasto i wieś w średniowiecznej Europie Środkowej. Wrocław-Praha: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Archeologicky Ustav AVC R, 2003, s. 265-269. (cBW 8)		* Manikowska Halina. ''Koszty pielgrzymki Piotra Rindfleischa, kupca wrocławskiego, do Ziemi Świętej w 1496 r.'' W: Civitas & villa. Miasto i wieś w średniowiecznej Europie Środkowej. Wrocław-Praha: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Archeologicky Ustav AVC R, 2003, s. 265-269. (cBW 8)
			* Markgraf Hermann. ''Die Steinkreuze bei Groß-Mochbern.'' Schlesischen Zeitung vom 6. Juni 1880. c
	* Milka Józef. ''Kamienne pomniki średniowiecznego prawa.'' Wrocław: Dolnośląskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1979. (c. 28 kk)		* Milka Józef. ''Kamienne pomniki średniowiecznego prawa.'' Wrocław: Dolnośląskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1979. (c. 28 kk)
	* Morr Hans-Günther, ''Steinkreuze, stumme Zeugen alter Schuld. Inventarisierungder überbrachten Flurdenkmäler,mit Sagen, Märchen und Erzählungenaus dem Odenwald,'' Weinheim, 2009. (c.)		* Morr Hans-Günther, ''Steinkreuze, stumme Zeugen alter Schuld. Inventarisierungder überbrachten Flurdenkmäler,mit Sagen, Märchen und Erzählungenaus dem Odenwald,'' Weinheim, 2009. (c.)

Kapliczka Foyta

Michał Zalewski — Mon, 13 Apr 2026 11:35:15 GMT

Historia lokalizacji (1491–XXI w.)

← poprzednia wersja		Wersja z 13:35, 13 kwi 2026
(Nie pokazano 1 pośredniej wersji utworzonej przez tego samego użytkownika)
Linia 63:		Linia 63:
	We Wrocławiu nowe regulacje wprowadzono reskryptem królewskim z 13 grudnia 1775 r., zobowiązującym radę miasta do podjęcia odpowiednich działań, uzasadnianych m.in. przekonaniem, że „z licznych przykładów wynika, iż osoby mieszkające w pobliżu miejsc, gdzie znajdują się zwłoki i unoszące się opary, spotykał nagły koniec”<ref>Burak, Okólska, ''Cmentarze dawnego Wrocławia'', s. 17, cyt. za ''Circulare an sämtliche Breslauer Kammer-Departements wegen Beerdigung der Leichen aller Religions-Verwandten außerhalb den Städten''. [w:] ''Sammlung aller in den souverainen Herzogtum Schlesien und der Grafschaft Glatz in Finanz-, Polizei-, Justiz-, Cammer- und andern Sachen ergangenen Edicte, Mandate, Patente etc.''. Breslau 1785, s. 544–545.</ref>. Zatem, biorąc pod uwagę konieczność podporządkowania się zarządzeniu władcy, można przyjąć, że rok 1776 przyniósł kres grzebania na śródmiejskich cmentarzach przykościelnych w stolicy Dolnego Śląska, w tym na cmentarzu przy kościele św. Marii Magdaleny<ref name="Wojcieszak-MM">Wojcieszak, ''Dawny protestancki cmentarz'', s. 151.</ref>.		We Wrocławiu nowe regulacje wprowadzono reskryptem królewskim z 13 grudnia 1775 r., zobowiązującym radę miasta do podjęcia odpowiednich działań, uzasadnianych m.in. przekonaniem, że „z licznych przykładów wynika, iż osoby mieszkające w pobliżu miejsc, gdzie znajdują się zwłoki i unoszące się opary, spotykał nagły koniec”<ref>Burak, Okólska, ''Cmentarze dawnego Wrocławia'', s. 17, cyt. za ''Circulare an sämtliche Breslauer Kammer-Departements wegen Beerdigung der Leichen aller Religions-Verwandten außerhalb den Städten''. [w:] ''Sammlung aller in den souverainen Herzogtum Schlesien und der Grafschaft Glatz in Finanz-, Polizei-, Justiz-, Cammer- und andern Sachen ergangenen Edicte, Mandate, Patente etc.''. Breslau 1785, s. 544–545.</ref>. Zatem, biorąc pod uwagę konieczność podporządkowania się zarządzeniu władcy, można przyjąć, że rok 1776 przyniósł kres grzebania na śródmiejskich cmentarzach przykościelnych w stolicy Dolnego Śląska, w tym na cmentarzu przy kościele św. Marii Magdaleny<ref name="Wojcieszak-MM">Wojcieszak, ''Dawny protestancki cmentarz'', s. 151.</ref>.

	Ograniczanie, a następnie zakaz pochówków nie oznaczały natychmiastowego zniknięcia śródmiejskich nekropolii z krajobrazu miasta. Ich likwidacja następowała stopniowo w ciągu kilkudziesięciu kolejnych lat. Teren cmentarza przy kościele św. Marii Magdaleny zaczęto porządkować w 1823 r.<ref name="Heinz-Dompnig-195">Markgraf, ''Heinz Dompnig'', s. 195.</ref><ref name="Weiss-685-686"/>. ~~Moment ten uchwyciły~~ rysunki uczniów Carla Bacha (Galeria 2). Wśród nich prace H. Mützla pokazują przemianę otoczenia kościoła: w 1824 r. zachowuje ono jeszcze cechy dawnej przestrzeni przykościelnej (Galeria 2.2), natomiast w 1827 r. ma już formę uporządkowanego, otwartego placu otaczającego świątynię, pozbawionego elementów sepulkralnych i włączonego w układ komunikacyjny miasta (Galeria 2.5–2.6).		Ograniczanie, a następnie zakaz pochówków nie oznaczały natychmiastowego zniknięcia śródmiejskich nekropolii z krajobrazu miasta. Ich likwidacja następowała stopniowo w ciągu kilkudziesięciu kolejnych lat. Teren cmentarza przy kościele św. Marii Magdaleny zaczęto porządkować w 1823 r.<ref name="Heinz-Dompnig-195">Markgraf, ''Heinz Dompnig'', s. 195.</ref><ref name="Weiss-685-686"/>. Zmiany te pokazują rysunki uczniów Carla Bacha (Galeria 2). Wśród nich prace H. Mützla pokazują przemianę otoczenia kościoła: w 1824 r. zachowuje ono jeszcze cechy dawnej przestrzeni przykościelnej (Galeria 2.2), natomiast w 1827 r. ma już formę uporządkowanego, otwartego placu otaczającego świątynię, pozbawionego elementów sepulkralnych i włączonego w układ komunikacyjny miasta (Galeria 2.5–2.6).

	Kapliczkę przesunięto wtedy bezpośrednio pod jeden z budynków parafialnych - Seniorwohnung<ref name="Luchs-Führer-1858-27-28">Luchs, ''Breslau. Ein Führer durch die Stadt für Einheimische und Fremde'', Breslau 1858, s. 27–28.</ref> (Senioratshauses <ref name="Heraldik-14-15">Luchs, ''Heraldik eine Hülfswissenschaft der Kunstgeschichte'', s. 14–15.</ref>, Die Wohnung des Subseniors <ref>Na rycinie H. H. Mützla z 1824 r. (Galeria 2.4) budynek opisano jako „Die Wohnung des Subseniors zu St. Maria Magdalena”.</ref>. Nie chodzi tu o plebanię (Domu Straubingera) wspomnianą wcześniej jako punkt orientacyjny lecz drugi budynek z wykuszem, powstały w tym samym czasie (data 1496 na wykuszu znajdującym się aktualnie w Muzeum Architektury we Wrocławiu -fot.). Ze względu na znajdujący się na wykuszu ~~herb~~ i inicjały JL nazwany "Domem Langera". To mający prebendy w katedrze i kościele Marii Magdaleny duchowny, który przebudował ten budynek znajdujący się w południowo-wschodnim narożniku cmentarza zwrócony frontem do kościoła, a wschodnim bokiem do ulicy Łaciarskiej.		Kapliczkę przesunięto wtedy o ok. 15 metrów na południe, bezpośrednio pod jeden z budynków parafialnych - Seniorwohnung<ref name="Luchs-Führer-1858-27-28">Luchs, ''Breslau. Ein Führer durch die Stadt für Einheimische und Fremde'', Breslau 1858, s. 27–28.</ref> (Senioratshauses <ref name="Heraldik-14-15">Luchs, ''Heraldik eine Hülfswissenschaft der Kunstgeschichte'', s. 14–15.</ref>, Die Wohnung des Subseniors <ref>Na rycinie H. H. Mützla z 1824 r. (Galeria 2.4) budynek opisano jako „Die Wohnung des Subseniors zu St. Maria Magdalena”.</ref>. Nie chodzi tu o plebanię (Domu Straubingera) wspomnianą wcześniej jako punkt orientacyjny lecz drugi budynek z wykuszem, powstały w tym samym czasie (data 1496 na wykuszu znajdującym się aktualnie w Muzeum Architektury we Wrocławiu -fot.). Ze względu na znajdujący się na wykuszu znak i inicjały JL nazwany "[[Herby_we_Wrocławiu#Johann_Langer\|Domem Langera]]". To mający prebendy w katedrze i kościele Marii Magdaleny duchowny, który przebudował ten budynek znajdujący się w południowo-wschodnim narożniku cmentarza zwrócony frontem do kościoła, a wschodnim bokiem do ulicy Łaciarskiej.

	~~. Data 1496 oraz herb~~ i ~~inicjały Johanna Langera~~.		Analiza wspomnianych rysunków uczniów Carla Bacha (Galeria 2) pozwala uchwycić dosyć dokładnie moment przeniesienia kapliczki i jej pierwotne i wtórne umiejscowienie, oczywiście przy założeniu, że opisy dokonane przez autorów prac, zwłaszcza dotyczące dat, są prawidłowe. Heinrich Hillebrandt pokazał kapliczkę przy murze cmentarnym datując swoją pracę na rok 1823 (Galeria 2.1). Dwa rysunki Heinricha Mützla opisane jako powstałem w 1824 roku (Galeria 2.2 i 2.3) pokazują kapliczkę w starym miejscy (pierwszy rysunek) i już pod wykuszem domu subseniora (drugi rysunek). Byłby to więc konkretny rok zmiany lokalizacji. Potwierdzenie zmian to praca Mützla z

	~~Kapliczkę przesunięto wówczas z terenu cmentarnego bezpośrednio pod mur domu parafialnego~~ (~~plebanii~~)~~, ustawiając ją na narożniku u zbiegu dzisiejszych ulic św~~. ~~Marii Magdaleny~~ i ~~Łaciarskiej~~. ~~Ten etap dokumentują przekazy ikonograficzne z pierwszej połowy~~ i ~~połowy XIX wieku~~ (m.in. ~~rysunki Heinricha~~ Mützla~~), na których kapliczka widoczna jest już jako element ściśle zintegrowany~~ z ~~bryłą budynku.~~

	Kolejna zmiana, choć w obrębie tego samego miejsca, nastąpiła w latach 60. XIX wieku. W związku z rozbiórką starego i budową nowego, bardziej okazałego budynku pomnik został czasowo zdemontowany. Fakt ten odnotował naoczny świadek, Hermann Luchs, pisząc w 1864 roku, że z powodu trwających prac budowlanych kolumna „musiała zostać usunięta” (entfernt werden müssen). Luchs stary budynek nazywa Seniorwohnung, a nowy Predigerhaus. Przez autorów z końca XIX w. nowy budynek określany jest mianem Pfarrhaus (Weiß, Grünhagen, Ballach). Po zakończeniu inwestycji kapliczka powróciła na narożnik nowego gmachu. To właśnie w tej lokalizacji – na tle neogotyckiej ceglanej fasady – została uwieczniona na licznych fotografiach z przełomu XIX i XX wieku, okresu międzywojennego, a także na powojennych zdjęciach z lat 60. XX wieku, trwale wpisując się w pejzaż Starego Miasta jako tzw. Dompnigsäule.		Kolejna zmiana, choć w obrębie tego samego miejsca, nastąpiła w latach 60. XIX wieku. W związku z rozbiórką starego i budową nowego, bardziej okazałego budynku pomnik został czasowo zdemontowany. Fakt ten odnotował naoczny świadek, Hermann Luchs, pisząc w 1864 roku, że z powodu trwających prac budowlanych kolumna „musiała zostać usunięta” (entfernt werden müssen). Luchs stary budynek nazywa Seniorwohnung, a nowy Predigerhaus. Przez autorów z końca XIX w. nowy budynek określany jest mianem Pfarrhaus (Weiß, Grünhagen, Ballach). Po zakończeniu inwestycji kapliczka powróciła na narożnik nowego gmachu. To właśnie w tej lokalizacji – na tle neogotyckiej ceglanej fasady – została uwieczniona na licznych fotografiach z przełomu XIX i XX wieku, okresu międzywojennego, a także na powojennych zdjęciach z lat 60. XX wieku, trwale wpisując się w pejzaż Starego Miasta jako tzw. Dompnigsäule.

Tarcza trumienna

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 15:19:41 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 17:19, 12 kwi 2026
Linia 14:		Linia 14:

	W XVI wieku idea heraldycznego oznaczenia trumny została przejęta także przez korporacje zawodowe. Cechy zaczęły stosować podczas pogrzebów tarcze trumienne z herbem cechowym, często wykonywane z kosztownych materiałów, niekiedy nawet srebrne. W odróżnieniu od tarcz rycerskich nie przybijano ich jednak do trumny, lecz nakładano lub zawieszano przy pomocy sznurów. Po zakończeniu ceremonii pogrzebowej tarcze te zdejmowano i przechowywano w specjalnych futerałach, aby mogły być ponownie użyte przy kolejnych pochówkach członków cechu.		W XVI wieku idea heraldycznego oznaczenia trumny została przejęta także przez korporacje zawodowe. Cechy zaczęły stosować podczas pogrzebów tarcze trumienne z herbem cechowym, często wykonywane z kosztownych materiałów, niekiedy nawet srebrne. W odróżnieniu od tarcz rycerskich nie przybijano ich jednak do trumny, lecz nakładano lub zawieszano przy pomocy sznurów. Po zakończeniu ceremonii pogrzebowej tarcze te zdejmowano i przechowywano w specjalnych futerałach, aby mogły być ponownie użyte przy kolejnych pochówkach członków cechu.

			== Galeria ==
			=== Wrocław ===
			----
			<gallery mode=packed heights=210px>
			Plik:Pucher 1662.jpg\|[[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Tarcza pogrzebowa Siegmunda Puchera\|Siegmund von Pucher (zm. 1662)]]
			Plik:Saurma Luthold.jpg\|[[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Tarcza trumienna Lutholda von Saurma\|Leuthold von Saurma (zm. 1667)]]
			Plik:Schweinitz Georg Hermann.jpg\|[[Herby_we_Wrocławiu#Schweinitz\|Georg Hermann von Schweinitz und Crain (zm. 1667]]
			Plik:Wenzel Adam 1668.jpg\|[[Herby_mieszczan#Reichel\|Adam Wentzel von Reichell und Schmoltz (zm. 1668]]
			Plik:Schmidt Johann Heinrich.jpg\|[[Herby_mieszczan#Schmidt\|Johann Heinrich Schmidt von Schmiedefeldt (zm. 1673)]]
			Plik:Hoffmannswaldau 1679.jpg\|[[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Tarcza pogrzebowa Christiana Hoffmanna von Hoffmannswaldau\|Christian Hoffmann von Hoffmannswaldau (zm. 1679)]]
			Plik:Haunold-Rumberg Johann.jpg\|[[Herby_mieszczan#Haunold_II\|Johann von Haunoldt und Rumberg]]
			</gallery>

	[[Kategoria:Słownik]]		[[Kategoria:Słownik]]

Epitafia i płyty nagrobne we wrocławskiej farze elżbietańskiej

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 15:02:26 GMT

Tarcza pogrzebowa Christiana Hoffmanna von Hoffmannswaldau

Haunold II

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 14:37:01 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 16:37, 12 kwi 2026
Linia 1:		Linia 1:
	[[Plik:Haunold-Rumberg Johann.jpg\|right\|thumb\|Tarcza herbowa Johanna von Haunoldt und Rumberg; fara elżbietańska, I poł. XVII w.]]		[[Plik:Haunold-Rumberg Johann.jpg\|right\|thumb\|[[Tarcza trumienna\|Tarcza herbowa]] Johanna von Haunoldt und Rumberg; fara elżbietańska, I poł. XVII w.]]
	'''Haunold, von Haunold-Sacherwitz'''		'''Haunold, von Haunold-Sacherwitz'''

Epitafium Konrada Sauermanna

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 14:36:14 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 16:36, 12 kwi 2026
Linia 39:		Linia 39:

	=== Tarcza herbowa na 4 filarze ===		=== Tarcza herbowa na 4 filarze ===
	Autorzy sprzed 1945 r. informują, że na 4 filarze nawy południowej licząc od wschodu znajdowała się tarcza herbowa z inskrypcją. Herb był Sauremannów, a inskrypcja brzmiała:		Autorzy sprzed 1945 r. informują, że na 4 filarze nawy południowej licząc od wschodu znajdowała się [[Tarcza trumienna\|tarcza herbowa]] z inskrypcją. Herb był Sauremannów, a inskrypcja brzmiała:
	<center>{{Cytat\|		<center>{{Cytat\|
	ANNO 1561 STARB DER EDEL EHRENVEST<br>		ANNO 1561 STARB DER EDEL EHRENVEST<br>

Spis artykułów

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 14:34:01 GMT

Almanach

← poprzednia wersja		Wersja z 16:34, 12 kwi 2026
Linia 24:		Linia 24:

	== Almanach ==		== Almanach ==
	♦ [[Almanach]] ♦ [[Bibliografia]] ♦ [[Kamień pamiątkowy we wsi Bierwicha]] ♦ [[Bruśnieński ośrodek kamieniarski]] ♦ [[Chronostychy]] ♦ [[Genealogia Sapieharum]] ♦ [[Herb farbiarzy i apretowników w królestwie Czech]] ♦ [[Kriegerdenkmal]] ♦ [[Krzyże nagrobne w Musée Lapidaire w Carcassonne]] ♦ [[Deutschbach]] ♦ [[Inskrypcje]] ♦ [[Jesteśmy mentalną kolonią, kolonizatorami zaś Niemcy]] ♦ [[Likwidacja państwa pruskiego]] ♦ [[Drewniana kaplica cmentarna z 1795 r. w Zambrowie]] ♦ [[Kamienne zagadki kościoła w Sadlnie na Pomorzu Zachodnim]]		♦ [[Almanach]] ♦ [[Bibliografia]] ♦ [[Kamień pamiątkowy we wsi Bierwicha]] ♦ [[Bruśnieński ośrodek kamieniarski]] ♦ [[Chronostychy]] ♦ [[Genealogia Sapieharum]] ♦ [[Herb farbiarzy i apretowników w królestwie Czech]] ♦ [[Kriegerdenkmal]] ♦ [[Krzyże nagrobne w Musée Lapidaire w Carcassonne]] ♦ [[Deutschbach]] ♦ [[Inskrypcje]] ♦ [[Jesteśmy mentalną kolonią, kolonizatorami zaś Niemcy]] ♦ [[Likwidacja państwa pruskiego]] ♦ [[Drewniana kaplica cmentarna z 1795 r. w Zambrowie]] ♦ [[Kamienne zagadki kościoła w Sadlnie na Pomorzu Zachodnim]] ♦ [[Tarcza trumienna]]

	== Kamienne ==		== Kamienne ==

Tarcza trumienna

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 14:32:57 GMT

Utworzono nową stronę "'''Tarcza trumienna''', tarcza pogrzebowa, niem. '''Totenschild''', Wappenschild (tarczas herbowa) to heraldyczna tablica upamiętniająca zmarłego, wywodząca się ze średniowiecznego zwyczaju zawieszania nad grobem rycerza jego tarczy i hełmu w kościele lub kaplicy rodowej. Zjawisko to było szczególnie rozpowszechnione w Europie Środkowej, zwłaszcza na obszarze dawnego Świętego Cesarstwa Rzymskiego, obejmującym m.in. Śląsk, Czechy, Austrię i kraje n…"

Nowa strona

'''Tarcza trumienna''', tarcza pogrzebowa, niem. '''Totenschild''', Wappenschild (tarczas herbowa) to heraldyczna tablica upamiętniająca zmarłego, wywodząca się ze średniowiecznego zwyczaju zawieszania nad grobem rycerza jego tarczy i hełmu w kościele lub kaplicy rodowej. Zjawisko to było szczególnie rozpowszechnione w Europie Środkowej, zwłaszcza na obszarze dawnego Świętego Cesarstwa Rzymskiego, obejmującym m.in. Śląsk, Czechy, Austrię i kraje niemieckie. Początkowo używano rzeczywistych elementów uzbrojenia, przede wszystkim bojowej tarczy z namalowanym herbem. Z czasem zaczęto wykonywać specjalne, drewniane przedstawienia herbu, przeznaczone wyłącznie do celów komemoratywnych. W ten sposób tarcza rycerska przekształciła się w totenschild – znak pamięci o zmarłym, łączący funkcję heraldyczną i epitafijną.

Najstarsze przykłady tego zwyczaju pochodzą z XII wieku. Nieliczne zachowane do dziś średniowieczne tarcze przetrwały często właśnie dlatego, że zostały zawieszone nad grobem jako pamiątka po zmarłym. W późniejszym okresie wykonywano już specjalne tablice z drewna, malowane podobnie jak tarcze bojowe. W centrum umieszczano herb, natomiast wokół niego pozostawiano miejsce na krótką inskrypcję imię i nazwisko zmarłego, datę śmierci, nieraz informacje o jego pozycji społecznej oraz formułę modlitewną lub błogosławieństwo. Z biegiem czasu proste przedstawienie herbu rozwinęło się w pełne przedstawienie heraldyczne obejmujące hełm, labry i klejnot, niekiedy ujęte także w formie reliefu lub kompozycji przestrzennej.

W późnym gotyku i w renesansie tarcza miała najczęściej formę płaskiej drewnianej płyty o kształcie okrągłym, wielobocznym lub prostokątnym. W okresie baroku forma ta uległa dalszemu wzbogaceniu – coraz większe znaczenie zyskiwała dekoracyjna oprawa z ornamentem zwijanym (rollwerk), wstęgami oraz figurami alegorycznymi. Inskrypcję umieszczano wówczas w wydzielonym polu owalnym lub prostokątnym, wpisanym w bogato zdobioną kompozycję.

Pierwotnie prawo do umieszczenia tarczy herbowej przysługiwało, podobnie jak pochówki w ksocilele, szlachcie oraz członkom zakonów rycerskich. Zwyczaj ten przejął także patrycjat miejski. Sporadycznie na tarczy męża pojawiał się również herb jego żony jako herb towarzyszący. Wykonanie tarczy z herbem wiązało się z wysokimi kosztami, obejmującymi wynagrodzenie dla malarzy i snycerzy oraz darowiznę na rzecz kościoła, dlatego nie każdy uprawniony mógł sobie na niego pozwolić.

Z przekazów ikonograficznych i zachowanych zabytków wynika, że podczas ceremonii pogrzebowych tarcze herbowe bywały często mocowane bezpośrednio do trumny. Świadczą o tym zachowane otwory montażowe rozmieszczone na obwodzie wielu przykładów. Trumny pokrywano zazwyczaj czarną, rzadziej fioletową materią. Możliwe, że tkanina zasłaniała partie brzegowe tarczy, pozostawiając widoczny jedynie herb. Tłumaczyłoby to nieregularne, czasem asymetryczne kształty niektórych starannie wykonanych egzemplarzy, których obrzeża nie były przeznaczone do ekspozycji. Nie był to jednak jedyny sposób użycia – tarcze mogły być również niesione w kondukcie pogrzebowym jako znak godności zmarłego.

Największą popularność herbowe tarcze pogrzbowe osiągnęły w XVI wieku, po czym w ciągu następnych dwóch stuleci stopniowo wychodziły z użycia.

Totenschild stanowi ważne źródło do badań nad heraldyką, kulturą pamięci i obyczajowością funeralną późnego średniowiecza oraz epoki nowożytnej, dokumentując zarówno formy reprezentacji społecznej, jak i przemiany artystyczne w sztuce sepulkralnej.

W XVI wieku idea heraldycznego oznaczenia trumny została przejęta także przez korporacje zawodowe. Cechy zaczęły stosować podczas pogrzebów tarcze trumienne z herbem cechowym, często wykonywane z kosztownych materiałów, niekiedy nawet srebrne. W odróżnieniu od tarcz rycerskich nie przybijano ich jednak do trumny, lecz nakładano lub zawieszano przy pomocy sznurów. Po zakończeniu ceremonii pogrzebowej tarcze te zdejmowano i przechowywano w specjalnych futerałach, aby mogły być ponownie użyte przy kolejnych pochówkach członków cechu.

[[Kategoria:Słownik]]

Herby mieszczan

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 14:05:32 GMT

Sauermann

← poprzednia wersja		Wersja z 16:05, 12 kwi 2026
Linia 1396:		Linia 1396:
	Plik:Saurman herb epitafium 1553.jpg\|alt=Herb rodziny Saurmanów\|<div style='text-align:justify;>Saurman na epitafium Hernigów (1553), [[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Kruchta_północnozachodnia\|druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu]], od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej</div>		Plik:Saurman herb epitafium 1553.jpg\|alt=Herb rodziny Saurmanów\|<div style='text-align:justify;>Saurman na epitafium Hernigów (1553), [[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Kruchta_północnozachodnia\|druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu]], od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej</div>
	Plik:Saurmann herb z epitafium 1569.jpg\|<div style='text-align:justify;>[[Epitafia i płyty nagrobne; Fara Elżbietańska#Kaplica rodziny Saurmann\|Herb na epitafium Konrada Saurmanna (zm. 1561) znajdującym się w kaplicy Saurmannów w kościele św. Elżbiety]]</div>		Plik:Saurmann herb z epitafium 1569.jpg\|<div style='text-align:justify;>[[Epitafia i płyty nagrobne; Fara Elżbietańska#Kaplica rodziny Saurmann\|Herb na epitafium Konrada Saurmanna (zm. 1561) znajdującym się w kaplicy Saurmannów w kościele św. Elżbiety]]</div>
			Plik:Saurma Luthold.jpg\|[[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Tarcza_trumienna_Lutholda_von_Saurma\|Tarcza trumienna Lutholda von Saurma (1636-1667)]] w farze elżbietańskiej
	Plik:Sauermann, Stein.jpg\|\|alt=Hausmarke Sauermann, Wrocław\|Herb rodziny von Sauermann <small>(Stein 1963, t. XII)</small>		Plik:Sauermann, Stein.jpg\|\|alt=Hausmarke Sauermann, Wrocław\|Herb rodziny von Sauermann <small>(Stein 1963, t. XII)</small>
	</gallery>		</gallery>

Epitafia i płyty nagrobne we wrocławskiej farze elżbietańskiej

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 14:01:30 GMT

Filary w nawie północnej

← poprzednia wersja		Wersja z 16:01, 12 kwi 2026
Linia 425:		Linia 425:
	----		----
	==== Filar 2. N ====		==== Filar 2. N ====
			====== Epitafium Johanna Crato von Krafftheim ======
	----		----
	~~====== Epitafium Johanna Crato von Krafftheim ======~~
	<gallery mode=packed heights=260px>		<gallery mode=packed heights=260px>
	Plik:Crato von Krafftheim Johann epitafium.jpg\|<div style='text-align:justify;>Epitafium Johanna Crato von Krafftheim (1519-1585) i jego żony Marii Scharff von Werth (zm. 1585)</div>		Plik:Crato von Krafftheim Johann epitafium.jpg\|<div style='text-align:justify;>Epitafium Johanna Crato von Krafftheim (1519-1585) i jego żony Marii Scharff von Werth (zm. 1585)</div>
Linia 434:		Linia 434:
	</gallery>		</gallery>
	Na drugim filarze w nawie północnej epitafium Johanna Crato (Cratona) von Krafftheim (Crafftheim) (1519-1585) i jego żony Marii Scharff von Werth (zm. 1585). Johann był wybitym lekarzem wywodzącym się z wrocławskiej plebejskiej [[#Epitafium inskrypcyjne rodziców Johanna Crato von Krafftheim\|rodziny Krafftów]]. Od 1560 r. do 1580 r. sprawował funkcję osobistego lekarza trzech kolejnych cesarzy z rodu Habsburgów: Ferdynanda I, Maksymiliana II i Rudolfa II. Pomnik ufundowany przez syna powstał ok. 1588 r. Zadziwia wirtuozerią techniczną, przypominającą wyrób jubilerski. Główna scena to rzeźbiony w alabastrze relief Sąd Ostateczny. Niżej klęczy zmarły ze swoim synem Johannisem Baptistą, a naprzeciw zmarła żona Maria (pierwsza z prawej) z również już zmarłymi córkami Anną i Anną Marią oraz prawdopodobnie żona syna Anna von [[Herby mieszczan#Heugel\|Heugel]]. Na samej górze herb [[Herby mieszczan#Crato\|Crato]] otrzymany przez Johanna od cesarza, a na dole herb żony [[Herby mieszczan#Scharf\|Scharff]].		Na drugim filarze w nawie północnej epitafium Johanna Crato (Cratona) von Krafftheim (Crafftheim) (1519-1585) i jego żony Marii Scharff von Werth (zm. 1585). Johann był wybitym lekarzem wywodzącym się z wrocławskiej plebejskiej [[#Epitafium inskrypcyjne rodziców Johanna Crato von Krafftheim\|rodziny Krafftów]]. Od 1560 r. do 1580 r. sprawował funkcję osobistego lekarza trzech kolejnych cesarzy z rodu Habsburgów: Ferdynanda I, Maksymiliana II i Rudolfa II. Pomnik ufundowany przez syna powstał ok. 1588 r. Zadziwia wirtuozerią techniczną, przypominającą wyrób jubilerski. Główna scena to rzeźbiony w alabastrze relief Sąd Ostateczny. Niżej klęczy zmarły ze swoim synem Johannisem Baptistą, a naprzeciw zmarła żona Maria (pierwsza z prawej) z również już zmarłymi córkami Anną i Anną Marią oraz prawdopodobnie żona syna Anna von [[Herby mieszczan#Heugel\|Heugel]]. Na samej górze herb [[Herby mieszczan#Crato\|Crato]] otrzymany przez Johanna od cesarza, a na dole herb żony [[Herby mieszczan#Scharf\|Scharff]].
			==== Filar 8. N ====
			====== Tarcza trumienna Lutholda von Saurma ======
			----
			<gallery mode=packed heights=260px>
			Plik:Saurma Luthold.jpg\|Tarcza trumienna Lutholda von Saurma (1636-1667)
			</gallery>
			'''Totenschild''' (tarcza trumienna, tarcza pogrzebowa) '''Leutholda von Saurma''' (Leütholt, Leutold) (25 I 1636 – 7 VIII 1667).<br>
			Wrocławska patrycjuszowska rodzina [[Herby mieszczan#Sauermann\|Sauermann (Saurmann)]], ważna w II poł. XV i w XVI w., w czasach Leutholda była już rodem ziemiańskim posiadającym liczne dobra, także poza księstwem wrocławskim, co wykluczało jej przedstawicieli z zasiadania w radzie miasta. Leuthold należał do jelczańskiej linii von Saurma (inna linia używała formy von Sauerma). Odziedziczył Uraz (księstwo oleśnickie). Był również właścicielem Gniechowic w księstwie wrocławskim oraz Górnej Strugi (Ober Adelsbach w księstwie świdnickim; obecnie część wsi Struga koło Wałbrzycha). Nie pozostawił potomstwa.<br>
			W farze znajdowało się wiele pamiątek po rodzinie i część z nich zachowała się do dziś, m.in. epitafium założyciela wrocławskiej linii rodu, Sebalda Sauermanna (zm. 1508). W tym okresie ród von Saurma grzebał jednak swoich zmarłych głównie w kościołach znajdujących się w dobrach rodowych. Leuthold von Saurma zmarł we Wrocławiu, dlatego został pochowany w farze elżbietańskiej.<br>
			Tekst inskrypcji: „16 Egd. H. H. Leütholt v. Saurma. 67.“ Tarcza wisiała wcześniej na 4. filarze nawy południowej (co najmniej od 1858 r.).

	== Nawa główna ==		== Nawa główna ==

Dyskusja pliku:Saurma Luthold.jpg

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 13:49:38 GMT

Plik:Saurma Luthold.jpg

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 12:04:04 GMT

← poprzednia wersja	Wersja z 14:04, 12 kwi 2026
Linia 1:	Linia 1:
		Leütholt v. Saurma (Luthold, Leutold, Luitpold, Sauerma, Sauermann).

		Totenschild, tarcza pogrzebowa (trumienna, pośmiertna, epitafium tarczowe, Wappenschild - tarcza herbowa). Leütholt von Saurma zm. 1667.

		8 filar nawy północnej w farze elżbietańskiej.


		[[Kategoria:Herby mieszczan wrocławskich]]
		[[Kategoria:Fara elżbietańska]]

Dyskusja pliku:Saurma Luthold.jpg

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 11:57:55 GMT

Utworzono nową stronę "Luchs 1860, poz. 71 Darunter hängt ein Wappenschild mit der Inschrift: „16 Egd. (Ehrengedacht) H. H. Leütholt v. Saurma. 67.“ — Auf Kosten der Familie aufgefrischt. Poniżej wisi tarcza herbowa z napisem: „16 Egd. (ku czci / ku pamięci) H. H. Leütholt v. Saurma. 67.” — Odnowiono na koszt rodziny."

Plik:Saurma Luthold.jpg

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 11:50:07 GMT

Michał Zalewski przesłał Plik:Saurma Luthold.jpg

Nowa strona

Epitafia i płyty nagrobne we wrocławskiej farze elżbietańskiej

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 11:49:30 GMT

Nawa północna

← poprzednia wersja		Wersja z 13:49, 12 kwi 2026
Linia 345:		Linia 345:

	== Nawa północna ==		== Nawa północna ==
			<gallery mode=Packed heights=320px>
			Plik:Nawa N fa 1.jpg\|Nawa północna fary elżbietańskiej; widok w kierunku zachodnim
			</gallery>
	=== W nawie północnej ===		=== W nawie północnej ===
	----		----

Plik:Nawa N fa 1.jpg

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 11:05:11 GMT

← poprzednia wersja	Wersja z 13:05, 12 kwi 2026
Linia 1:	Linia 1:
		Nawa północna fary elżbietańskiej. Widok w kierunku zachodnim. Fot. 2026.

		{{LMZ}}


		[[Kategoria:Fara elżbietańska]]

Plik:Nawa N fa 1.jpg

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 11:03:38 GMT

Michał Zalewski przesłał Plik:Nawa N fa 1.jpg

Nowa strona

Dyskusja:Herby mieszczan

Michał Zalewski — Sun, 12 Apr 2026 08:31:58 GMT

Wins

Herby we Wrocławiu

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 15:12:21 GMT

@@ Linia 72: / Linia 72: @@
 </gallery>
 Herb matki [[Hans Prockendorff|Hansa Prockendorffa]] Jadwigi Grudschreiber (zm. 1513) we fragmencie kamiennego reliefu, będącego podstawą ołtarza w kaplicy Prockendorffów (1517) we wrocławskiej farze elżbietańskiej. Grudschreiberowie to związana głównie z Legnicą rodzina pisana tam Kochenschreiber, Kochinschriber, Kochinschreiber, Kochenschreiber, Kochinschreiber, Croczenschreiber i Cochenschreiber. W publikacjach dotyczących Wrocławia nazwisko zapisywane jest też Grudschreiber, Gruttschreiber. Ojciec Jadwigi Matthias był dwukrotnie burmistrzem Legnicy  (1448/1449 i 1451/1452).
 == Nimptsch i Schliewitz ==

Dyskusja pliku:Langer.jpg

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 14:33:26 GMT

Kamienne krzyże

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 14:01:46 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 16:01, 11 kwi 2026
Linia 232:		Linia 232:
	Plik:Nielestno k. kamienny 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Nielestno, pow. lwówecki, gm. Wleń; piaskowcowy krzyż z rytem kuszy (od strony drzewa), na ramieniu ryt krzyżyka</div>		Plik:Nielestno k. kamienny 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Nielestno, pow. lwówecki, gm. Wleń; piaskowcowy krzyż z rytem kuszy (od strony drzewa), na ramieniu ryt krzyżyka</div>
	Plik:Wleń k. kamienny.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wleń, pow. lwówecki; kamienny krzyż z rytem miecza, pochodzi z wsi Grzęba (teraz część Wlenia)</div>		Plik:Wleń k. kamienny.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wleń, pow. lwówecki; kamienny krzyż z rytem miecza, pochodzi z wsi Grzęba (teraz część Wlenia)</div>
	Plik:Wleń k. kamienny 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wleń, pow. lwówecki; kamienny krzyż z rytem puginału i topora, przy ścieżce do ruin zamku</div>		Plik:Wleń k. kamienny 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wleń, pow. lwówecki; kamienny krzyż z rytem miecza (puginału) i topora, przy ścieżce do ruin zamku. Krzyż być może związany z pokojem sądowym (Gerichtsfrieden). Krzyż jako symbol prawa i przysięgi; miecz sprawiedliwości - symbol prawa karnego i władzy karania krwawymi karami (ius gladii) czyli sądownictwa wyższego; topór symbolizujący wykonywanie wyroków. </div>
	Plik:Bujaków krzyż kamienny.jpg\|<div style='text-align:justify;> Mikołów Bujaków; prawdopodobnie nagrobny kamienny krzyż, odcyfrowana inskrypcja: 1691 zmarła panna Katarzyna Kisielońska</div>		Plik:Bujaków krzyż kamienny.jpg\|<div style='text-align:justify;> Mikołów Bujaków; prawdopodobnie nagrobny kamienny krzyż, odcyfrowana inskrypcja: 1691 zmarła panna Katarzyna Kisielońska</div>
	Plik:Ligota Książęca.jpg\|Ligota Książęca, pow. namysłowski, gm. Namysłów		Plik:Ligota Książęca.jpg\|Ligota Książęca, pow. namysłowski, gm. Namysłów
Linia 727:		Linia 727:
	<gallery mode="packed" heights=200>		<gallery mode="packed" heights=200>
	Plik:Dieterskirchen 1.jpg\|Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z rytem czółenka tkackiego		Plik:Dieterskirchen 1.jpg\|Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z rytem czółenka tkackiego
	Plik:Dieterskirchen 2.jpg\|Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z reliefem ~~gotyckiego~~ buta		Plik:Dieterskirchen 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z reliefem buta. Motyw ten interpretowano jako symbol religijny (naśladowania Chrystusa – podążania jego śladami) lub nagrobny (związany z zawodem zmarłego, ewentualnie jako dar ofiarny mający odpędzać demony lub zapobiegać powrotowi zmarłego), jednak możliwe wyjaśnienie takiego rytu przynoszą także źródła dotyczące dawnego wymiaru sprawiedliwości. W pouczeniu prawnym (Weistum) ze Schönecken z 1549 r. czytamy, że za ciężkie naruszenie pokoju sądowego (Gerichtsfrieden) – np. zadanie krwawej rany – groziła kara okaleczenia polegająca na odcięciu dłoni lub stopy (najczęściej lewej). Dlatego występujące na kamiennych krzyżach ryty butów lub odciski stóp interpretuje się czasem jako symbol odciętej stopy, czyli ostrzeżenie przed naruszeniem porządku prawnego.</div>
	Plik:Winklarn.jpg\|Winklarn, pow. Schwandorf; kamienny krzyż z rytem trójkątnej tarczy, podkowy i młota		Plik:Winklarn.jpg\|Winklarn, pow. Schwandorf; kamienny krzyż z rytem trójkątnej tarczy, podkowy i młota
	</gallery>		</gallery>

Dyskusja pliku:Dieterskirchen 2.jpg

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 13:27:09 GMT

Plik:Dieterskirchen 2.jpg

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 09:53:24 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 11:53, 11 kwi 2026
Linia 4:		Linia 4:

	Współrzędne: 49°24'45.1"N 12°24'40.1"E		Współrzędne: 49°24'45.1"N 12°24'40.1"E

			Altensleben Stephan, Rätselhafte Steinkreuze – Die Entdeckung ihrer wahren Bedeutung, s. 147.

			Pouczenie prawne (Weistum) ze Schönecken (koło Prüm/Eifel) z 1549 roku nakazuje, aby przy zadaniu krwawych ran nożem lub przy innym naruszeniu pokoju sądowego odcinać nie tylko dłoń, ale i stopę¹¹⁹⁰. Zazwyczaj była to lewa stopa. Odpowiednio do tego, but na łacińskim kamiennym krzyżu z okresu gotyku z Dieterskirchen na północ od Neunburga vorm Wald (Górny Palatynat) ostrzega przed karą za złamanie pokoju sądowego¹¹⁹¹. Dotyczy to również odcisków butów na krzyżach sądowych. One także przedstawiają odciętą stopę w obuwiu. Opinii Brockpählera, według której krzyże ze stopami lub odciskami butów są krzyżami nagrobnymi z symbolem naśladowania Chrystusa, lub opinii Meiera, że stopy oznaczają dary ofiarne mające służyć odpędzaniu demonów, pętaniu zmarłych lub sprowadzaniu przestępców na miejsce ich czynu, [nie da się utrzymać...] ...nie przekonują¹¹⁹². Przykładami przedstawień odciętych stóp są: krzyż łaciński przy ulicy Neue Altheimer Straße w Walldürn (Odenwald) z odciskiem lewego buta i toporem (rys. 362) oraz masywny łaciński krzyż kamienny z mieczem długim o głowicy kolistej i dwoma odciskami stóp, znajdujący się na północ od starego miasta Stadtroda (Wschodnia Turyngia) przy drodze do Jeny (obecnie: Bahnhofstraße), gdzie „Szeroka Droga” (Breiter Weg) odbija w stronę lasu miejskiego¹¹⁹³. Krzyż ten jest obecnie mocno zwietrzały. W miejscu, gdzie droga z Kahla nad Saalą wpadała w drogę Jena – Gera (wzmiankowaną w 1148 r.), najprawdopodobniej odbywały się sądy. Według atlasu topograficznego Królestwa Bawarii, droga z Weismain (Górny Men) przebiegała na południe obok Geutenreuth, przez Motschenbach do Mainleus. Na południowy zachód od Weismain, w odległości ok. 2 km, znajdował się ważny dla rozbudowy kraju zamek Niesten. Został on założony prawdopodobnie już około 1000 roku, a po raz pierwszy wzmiankowany jest w 1128 roku jako posiadłość biskupstwa bamberskiego¹¹⁹⁴. Na wschód od Weismain, przy drodze do Geutenreuth, stoją w lesie dwa kamienie krzyżowe z krzyżami belkowymi (rys. 363), a na południowy zachód od Motschenbach, na skraju Lasu Maineckiego, cztery zgromadzone w jednym miejscu kamienie krzyżowe, jakie często występują w biskupstwie Bamberg (rozdz. 4.3)¹¹⁹⁵. Na każdym z nich widoczny jest odcisk lewego lub prawego buta. Przy tych kamieniach krzyżowych zbierały się sądy biskupie.

	[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże w Niemczech]]		[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże w Niemczech]]

Dyskusja pliku:Wleń k. kamienny 2.jpg

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 09:35:23 GMT

Utworzono nową stronę "*, Altensleben, Tatselhafte Steinkreuze, s. 150. - wymienia ten krzyż jako jeden z przykładów oznaczania miejsc sprawowania sądów lub obszarów miru. Miecz i topór jako symbole sądu i ostrzeżenie przed złamaniem pokoju sądowego ("Miecz i topór znajdują się również na krzyżu kawalerskim, który stoi w lesie przy starej drodze z Wlenia (Lähn) na Dolnym Śląsku do **zamku Lenno (Lehnhaus)**¹²⁰¹.) Gerichtsfrieden - pokój sądowy. Krzyż - znak…"

Plik:Winklarn.jpg

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 08:51:23 GMT

← poprzednia wersja	Wersja z 10:51, 11 kwi 2026
Linia 1:	Linia 1:
		Winklarn w powiecie Schwandorf w regionie Górny Palatynat w Bawarii.

		Neunburger Str. 17 z trójkątną tarczą, podkową i młotem pod płotem nad nim krzyż metalowy.

		Współrzędne: 49°25'38.1"N 12°28'28.7"E

		[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże w Niemczech]]

Wrocław - bibliografia

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 08:44:29 GMT

Linki

← poprzednia wersja		Wersja z 10:44, 11 kwi 2026
Linia 454:		Linia 454:

	== Linki ==		== Linki ==
			* Bawarski Atlas Zabytków https://geoportal.bayern.de/denkmalatlas/
	* Czasopismo Prawno-Historyczne [https://polona.pl/sets?searchCategory=objectSets&page=0&size=24&sort=RELEVANCE&searchLike=Czasopismo%20Prawno-Historyczne]		* Czasopismo Prawno-Historyczne [https://polona.pl/sets?searchCategory=objectSets&page=0&size=24&sort=RELEVANCE&searchLike=Czasopismo%20Prawno-Historyczne]
	* Hansisches Urkundenbuch [https://www.hansischergeschichtsverein.de/hansisches-urkundenbuch]		* Hansisches Urkundenbuch [https://www.hansischergeschichtsverein.de/hansisches-urkundenbuch]

Plik:Dieterskirchen 2.jpg

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 08:40:36 GMT

← poprzednia wersja	Wersja z 10:40, 11 kwi 2026
Linia 1:	Linia 1:
		Dieterskirchen w w powiecie Schwandorf w regionie Górny Palatynat w Bawarii.

		Kamienny krzyż z rytem gotyckiego buta.

		Współrzędne: 49°24'45.1"N 12°24'40.1"E

		[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże w Niemczech]]

Kamienne krzyże

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 08:39:03 GMT

Niemcy

← poprzednia wersja		Wersja z 10:39, 11 kwi 2026
Linia 690:		Linia 690:

	=== Niemcy ===		=== Niemcy ===
	~~----~~		==== Badenia_Wirtembergia ====
	<gallery mode="packed" heights=200>		<gallery mode="packed" heights=200>
	Plik:Neuenburg.jpg\|alt=Krzyż kamienny\|Neuenbürg koło Enz, Badenia-Wirtembergia		Plik:Neuenburg.jpg\|alt=Krzyż kamienny\|Neuenbürg koło Enz, Badenia-Wirtembergia
Linia 697:		Linia 697:
	Plik:Zavelstein krzyz przadki.jpg\|Krzyż prządki; Zavelstein, Badenia-Wirtembergia		Plik:Zavelstein krzyz przadki.jpg\|Krzyż prządki; Zavelstein, Badenia-Wirtembergia
	Plik:Kentheim plyta nagrobna przadki.jpg\|<div style='text-align:justify;>Płyta nagrobna prządki; Kentheim, Badenia-Wirtembergia</div>		Plik:Kentheim plyta nagrobna przadki.jpg\|<div style='text-align:justify;>Płyta nagrobna prządki; Kentheim, Badenia-Wirtembergia</div>
	~~Plik:Dieterskirchen.jpg\|Dieterskirchen, Górny Palatynat w Bawarii~~		</gallery>

			==== Frankonia ====
			----
			<gallery mode="packed" heights=200>
	Plik:Kettlersiedlung.jpg\|<div style='text-align:justify;>Norymberga Kettlersiedlung, Frankonia; Schneiderscher (krzyż krawca); na krzyżu widoczny jest ryt nożyc; być może upamiętnia śmierć krawca</div>		Plik:Kettlersiedlung.jpg\|<div style='text-align:justify;>Norymberga Kettlersiedlung, Frankonia; Schneiderscher (krzyż krawca); na krzyżu widoczny jest ryt nożyc; być może upamiętnia śmierć krawca</div>
	Plik:Krottenbach.jpg\|<div style='text-align:justify;>Norymberga Krottenbach, Frankonia; ryty lemiesza i kołnierza pługa; krzyż związany ze śmiercią rolnika albo może tzw. Wetterkreuz, czyli krzyż chroniący pola przed anomaliami pogodowymi</div>		Plik:Krottenbach.jpg\|<div style='text-align:justify;>Norymberga Krottenbach, Frankonia; ryty lemiesza i kołnierza pługa; krzyż związany ze śmiercią rolnika albo może tzw. Wetterkreuz, czyli krzyż chroniący pola przed anomaliami pogodowymi</div>
			</gallery>

			==== Nadrenia-Palatynat ====
			----
			<gallery mode="packed" heights=200>
	Plik:Heckenbach.jpg\|Heckenbach, Nadrenia-Palatynat		Plik:Heckenbach.jpg\|Heckenbach, Nadrenia-Palatynat
	Plik:Heckenbach cmentarz b.jpg\|Heckenbach, Nadrenia-Palatynat		Plik:Heckenbach cmentarz b.jpg\|Heckenbach, Nadrenia-Palatynat
Linia 705:		Linia 714:
	Plik:Linz nad Renem.jpg\|Krzyż nagrobny bednarza, XVI w.; Linz nad Renem, Nadrenia-Palatynat		Plik:Linz nad Renem.jpg\|Krzyż nagrobny bednarza, XVI w.; Linz nad Renem, Nadrenia-Palatynat
	Plik:Wetterkreuz Wachenheim.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wachenheim an der Weinstraße, Nadrenia-Palatynat; krzyż burzowy, pogodowy (Wetterkreuz); wzniesiony w 1513 roku przez winiarzy miał chronić przed nadciągającymi burzami i gradem.</div>		Plik:Wetterkreuz Wachenheim.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wachenheim an der Weinstraße, Nadrenia-Palatynat; krzyż burzowy, pogodowy (Wetterkreuz); wzniesiony w 1513 roku przez winiarzy miał chronić przed nadciągającymi burzami i gradem.</div>
			</gallery>

			==== Saksonia ====
			----
			<gallery mode="packed" heights=200>
	Plik:Jesnitz.jpg\|Jeßnitz pod Budziszynem, Saksonia; [[Kamień pamiątkowy koło Jeßnitz pod Budziszynem\|kamień upamiętniający dzieciobójstwo w 1699 r.]]		Plik:Jesnitz.jpg\|Jeßnitz pod Budziszynem, Saksonia; [[Kamień pamiątkowy koło Jeßnitz pod Budziszynem\|kamień upamiętniający dzieciobójstwo w 1699 r.]]
	</div>		</div>
			</gallery>

			==== Górny Palatynat ====
			----
			<gallery mode="packed" heights=200>
			Plik:Dieterskirchen 1.jpg\|Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z rytem czółenka tkackiego
			Plik:Dieterskirchen 2.jpg\|Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z reliefem gotyckiego buta
			Plik:Winklarn.jpg\|Winklarn, pow. Schwandorf; kamienny krzyż z rytem trójkątnej tarczy, podkowy i młota
	</gallery>		</gallery>

Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże w województwie opolskim

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 08:26:33 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 10:26, 11 kwi 2026
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże]]		[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże\|Opolskie]]
	[[Kategoria:Krzyże w województwie opolskim]]		[[Kategoria:Krzyże w województwie opolskim]]

Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże w Niemczech

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 08:26:03 GMT

← poprzednia wersja		Wersja z 10:26, 11 kwi 2026
Linia 1:		Linia 1:
	[[Kategoria:Niemcy]]		[[Kategoria:Niemcy]]
	[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże]]		[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże\|Niemcy]]

Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże w Niemczech

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 08:25:21 GMT

Utworzono nową stronę "Kategoria:Niemcy Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże"

Nowa strona

[[Kategoria:Niemcy]]
[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże]]

Plik:Dieterskirchen 1.jpg

Michał Zalewski — Sat, 11 Apr 2026 08:24:42 GMT

← poprzednia wersja	Wersja z 10:24, 11 kwi 2026
Linia 1:	Linia 1:
		Dieterskirchen w w powiecie Schwandorf w regionie Górny Palatynat w Bawarii.

		Kamienny krzyż z rytem czółenka tkackiego.

		Współrzędne: 49°24'39.3"N 12°24'32.1"E

		[[Kategoria:Monolitowe kamienne krzyże w Niemczech]]

Dyskusja pliku:Dieterskirchen 2.jpg

Michał Zalewski — Fri, 10 Apr 2026 22:55:39 GMT

Utworzono nową stronę "s. 147- 4.9. Przedstawienia na krzyżach: Znaki ostrzegawcze Topory były przedstawiane na obszarze niemieckojęzycznym, w Czechach i na Morawach w różny sposób i z różnym znaczeniem na kamieniach krzyżowych oraz krzyżach kamiennych. Topory wzniesione (tj. stojące) oraz opuszczone różnią się od tych skrzyżowanych, zwróconych ku sobie, stojących na głowie czy leżących na obuchu. Te ostatnie są narzędziami ludzi lasu (leśników/drwali) i ich zn…"

Plik:Winklarn.jpg

Michał Zalewski — Fri, 10 Apr 2026 18:08:58 GMT

Michał Zalewski przesłał Plik:Winklarn.jpg

Nowa strona

Plik:Dieterskirchen 2a.jpg

Michał Zalewski — Fri, 10 Apr 2026 17:59:57 GMT

Michał Zalewski przeniósł(-osła) stronę Plik:Dieterskirchen 2a.jpg do Plik:Dieterskirchen 2.jpg, bez pozostawienia przekierowania pod starym tytułem

Nowa strona

Plik:Dieterskirchen 2.jpg

Michał Zalewski — Fri, 10 Apr 2026 17:59:42 GMT

Michał Zalewski usunął stronę Plik:Dieterskirchen 2.jpg poprzednia zawartość obecnie pustej strony: „”

← poprzednia wersja		Wersja z 16:05, 12 kwi 2026
Linia 1396:		Linia 1396:
	Plik:Saurman herb epitafium 1553.jpg\|alt=Herb rodziny Saurmanów\|<div style='text-align:justify;>Saurman na epitafium Hernigów (1553), [[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Kruchta_północnozachodnia\|druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu]], od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej</div>		Plik:Saurman herb epitafium 1553.jpg\|alt=Herb rodziny Saurmanów\|<div style='text-align:justify;>Saurman na epitafium Hernigów (1553), [[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Kruchta_północnozachodnia\|druga tablica na lewo od wejścia do północno-zachodniej kruchty kościoła pw. św. Elżbiety we Wrocławiu]], od strony ul. św. Elżbiety; 8. od lewej</div>
	Plik:Saurmann herb z epitafium 1569.jpg\|<div style='text-align:justify;>[[Epitafia i płyty nagrobne; Fara Elżbietańska#Kaplica rodziny Saurmann\|Herb na epitafium Konrada Saurmanna (zm. 1561) znajdującym się w kaplicy Saurmannów w kościele św. Elżbiety]]</div>		Plik:Saurmann herb z epitafium 1569.jpg\|<div style='text-align:justify;>[[Epitafia i płyty nagrobne; Fara Elżbietańska#Kaplica rodziny Saurmann\|Herb na epitafium Konrada Saurmanna (zm. 1561) znajdującym się w kaplicy Saurmannów w kościele św. Elżbiety]]</div>
			Plik:Saurma Luthold.jpg\|[[Epitafia_i_płyty_nagrobne_we_wrocławskiej_farze_elżbietańskiej#Tarcza_trumienna_Lutholda_von_Saurma\|Tarcza trumienna Lutholda von Saurma (1636-1667)]] w farze elżbietańskiej
	Plik:Sauermann, Stein.jpg\|\|alt=Hausmarke Sauermann, Wrocław\|Herb rodziny von Sauermann <small>(Stein 1963, t. XII)</small>		Plik:Sauermann, Stein.jpg\|\|alt=Hausmarke Sauermann, Wrocław\|Herb rodziny von Sauermann <small>(Stein 1963, t. XII)</small>
	</gallery>		</gallery>

← poprzednia wersja		Wersja z 16:01, 11 kwi 2026
Linia 232:		Linia 232:
	Plik:Nielestno k. kamienny 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Nielestno, pow. lwówecki, gm. Wleń; piaskowcowy krzyż z rytem kuszy (od strony drzewa), na ramieniu ryt krzyżyka</div>		Plik:Nielestno k. kamienny 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Nielestno, pow. lwówecki, gm. Wleń; piaskowcowy krzyż z rytem kuszy (od strony drzewa), na ramieniu ryt krzyżyka</div>
	Plik:Wleń k. kamienny.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wleń, pow. lwówecki; kamienny krzyż z rytem miecza, pochodzi z wsi Grzęba (teraz część Wlenia)</div>		Plik:Wleń k. kamienny.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wleń, pow. lwówecki; kamienny krzyż z rytem miecza, pochodzi z wsi Grzęba (teraz część Wlenia)</div>
	Plik:Wleń k. kamienny 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wleń, pow. lwówecki; kamienny krzyż z rytem puginału i topora, przy ścieżce do ruin zamku</div>		Plik:Wleń k. kamienny 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Wleń, pow. lwówecki; kamienny krzyż z rytem miecza (puginału) i topora, przy ścieżce do ruin zamku. Krzyż być może związany z pokojem sądowym (Gerichtsfrieden). Krzyż jako symbol prawa i przysięgi; miecz sprawiedliwości - symbol prawa karnego i władzy karania krwawymi karami (ius gladii) czyli sądownictwa wyższego; topór symbolizujący wykonywanie wyroków. </div>
	Plik:Bujaków krzyż kamienny.jpg\|<div style='text-align:justify;> Mikołów Bujaków; prawdopodobnie nagrobny kamienny krzyż, odcyfrowana inskrypcja: 1691 zmarła panna Katarzyna Kisielońska</div>		Plik:Bujaków krzyż kamienny.jpg\|<div style='text-align:justify;> Mikołów Bujaków; prawdopodobnie nagrobny kamienny krzyż, odcyfrowana inskrypcja: 1691 zmarła panna Katarzyna Kisielońska</div>
	Plik:Ligota Książęca.jpg\|Ligota Książęca, pow. namysłowski, gm. Namysłów		Plik:Ligota Książęca.jpg\|Ligota Książęca, pow. namysłowski, gm. Namysłów
Linia 727:		Linia 727:
	<gallery mode="packed" heights=200>		<gallery mode="packed" heights=200>
	Plik:Dieterskirchen 1.jpg\|Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z rytem czółenka tkackiego		Plik:Dieterskirchen 1.jpg\|Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z rytem czółenka tkackiego
	Plik:Dieterskirchen 2.jpg\|Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z reliefem ~~gotyckiego~~ buta		Plik:Dieterskirchen 2.jpg\|<div style='text-align:justify;>Dieterskirchen, pow. Schwandorf; krzyż z reliefem buta. Motyw ten interpretowano jako symbol religijny (naśladowania Chrystusa – podążania jego śladami) lub nagrobny (związany z zawodem zmarłego, ewentualnie jako dar ofiarny mający odpędzać demony lub zapobiegać powrotowi zmarłego), jednak możliwe wyjaśnienie takiego rytu przynoszą także źródła dotyczące dawnego wymiaru sprawiedliwości. W pouczeniu prawnym (Weistum) ze Schönecken z 1549 r. czytamy, że za ciężkie naruszenie pokoju sądowego (Gerichtsfrieden) – np. zadanie krwawej rany – groziła kara okaleczenia polegająca na odcięciu dłoni lub stopy (najczęściej lewej). Dlatego występujące na kamiennych krzyżach ryty butów lub odciski stóp interpretuje się czasem jako symbol odciętej stopy, czyli ostrzeżenie przed naruszeniem porządku prawnego.</div>
	Plik:Winklarn.jpg\|Winklarn, pow. Schwandorf; kamienny krzyż z rytem trójkątnej tarczy, podkowy i młota		Plik:Winklarn.jpg\|Winklarn, pow. Schwandorf; kamienny krzyż z rytem trójkątnej tarczy, podkowy i młota
	</gallery>		</gallery>

← poprzednia wersja		Wersja z 17:02, 12 kwi 2026
(Nie pokazano 1 pośredniej wersji utworzonej przez tego samego użytkownika)
Linia 68:		Linia 68:
	''W roku 1577, dnia 28 grudnia, w wieku 76 lat, zasnął w Bogu szlachetny, czcigodny i szanowany Pan Kaspar Heseler, tutejszy rajca. W roku 1589, dnia 3 stycznia, w wieku 75 lat, zmarła szlachetna, czcigodna i cnotliwa Pani Elżbieta, z domu von Domelau, jego wierna żona. Niech Bóg Wszechmogący raczy obdarzyć radosnym zmartwychwstaniem do wiecznego życia ich i nas wszystkich. Amen''		''W roku 1577, dnia 28 grudnia, w wieku 76 lat, zasnął w Bogu szlachetny, czcigodny i szanowany Pan Kaspar Heseler, tutejszy rajca. W roku 1589, dnia 3 stycznia, w wieku 75 lat, zmarła szlachetna, czcigodna i cnotliwa Pani Elżbieta, z domu von Domelau, jego wierna żona. Niech Bóg Wszechmogący raczy obdarzyć radosnym zmartwychwstaniem do wiecznego życia ich i nas wszystkich. Amen''

	Pierwotnie nad epitafium wisiały chorągiew i tarcza pogrzebowa. Brakuje również herbów. Co najmniej dwóch: [[Herby mieszczan wrocławskich#Heseler\|Heseler]] i [[Herby mieszczan wrocławskich\|Domelau]]. Już w opisie z 1860. H. Luchs podaje: ''"Pomnik ten był wielokrotnie uszkodzony, zwłaszcza reliefy były uszkodzone (brakowało jeszcze 2 herbów, na przykład herbu Domlay), niedawno jednak został w dużej mierze odrestaurowany"''.		Pierwotnie nad epitafium wisiały chorągiew i [[tarcza trumienna\|tarcza pogrzebowa]]. Brakuje również herbów. Co najmniej dwóch: [[Herby mieszczan wrocławskich#Heseler\|Heseler]] i [[Herby mieszczan wrocławskich\|Domelau]]. Już w opisie z 1860. H. Luchs podaje: ''"Pomnik ten był wielokrotnie uszkodzony, zwłaszcza reliefy były uszkodzone (brakowało jeszcze 2 herbów, na przykład herbu Domlay), niedawno jednak został w dużej mierze odrestaurowany"''.

	====== Tarcza pogrzebowa Siegmunda Puchera ======		====== Tarcza pogrzebowa Siegmunda Puchera ======
Linia 76:		Linia 76:
	Drewniana tarcza, wisząca na lewo od drzwi wyjściowych z nawy południowej do kruchty. Herb [[Herby mieszczan#Pucher\|Pucher]] oraz inskrypcja: "16 Ehrenged. Herren Sigmund von Pucher 62". Dotyczy '''Siegmunda Puchera''' (zm. 1662), który studiował we Frankfurcie nad Odrą i Lejdzie. Był właścicielem Radomierzyc. Tarcza wisiała kiedyś w [[#Kaplica rodziny Pfinzing (III)\|kaplicy rodziny Pfinzing]].		Drewniana tarcza, wisząca na lewo od drzwi wyjściowych z nawy południowej do kruchty. Herb [[Herby mieszczan#Pucher\|Pucher]] oraz inskrypcja: "16 Ehrenged. Herren Sigmund von Pucher 62". Dotyczy '''Siegmunda Puchera''' (zm. 1662), który studiował we Frankfurcie nad Odrą i Lejdzie. Był właścicielem Radomierzyc. Tarcza wisiała kiedyś w [[#Kaplica rodziny Pfinzing (III)\|kaplicy rodziny Pfinzing]].

	'''Tarcza pogrzebowa''' (niem. Totenschild, nieraz określana także jako Wappenschild – tarcza herbowa) to forma upamiętnienia zmarłego, najczęściej mężczyzny, wywodzącego się z rycerstwa lub patrycjatu miejskiego. Zwyczaj ten był szczególnie rozpowszechniony od późnego średniowiecza, osiągając największą popularność w XVI wieku. Jego korzenie sięgają XII-wiecznej tradycji zawieszania nad grobem autentycznego rynsztunku bojowego – tarczy i hełmu zmarłego. Z czasem rzeczywiste uzbrojenie zastąpiono specjalnie wykonywanymi tarczami, najczęściej drewnianymi, które obnoszono w kondukcie pogrzebowym, niekiedy wraz z chorągwiami, a także mieczem i ostrogami.<br>		'''Tarcza pogrzebowa''' (niem. Totenschild, nieraz określana także jako Wappenschild – [[tarcza trumienna\|tarcza herbowa)]] to forma upamiętnienia zmarłego, najczęściej mężczyzny, wywodzącego się z rycerstwa lub patrycjatu miejskiego. Zwyczaj ten był szczególnie rozpowszechniony od późnego średniowiecza, osiągając największą popularność w XVI wieku. Jego korzenie sięgają XII-wiecznej tradycji zawieszania nad grobem autentycznego rynsztunku bojowego – tarczy i hełmu zmarłego. Z czasem rzeczywiste uzbrojenie zastąpiono specjalnie wykonywanymi tarczami, najczęściej drewnianymi, które obnoszono w kondukcie pogrzebowym, niekiedy wraz z chorągwiami, a także mieczem i ostrogami.<br>
	Tarcze pogrzebowe miały zazwyczaj kształt kolisty lub wieloboczny i wielkość zbliżoną do rzeczywistych tarcz bojowych (często około 3 stóp wysokości). W ich centrum umieszczano malowany lub rzeźbiony herb, a ponad nim lub wokół niego inskrypcję odnoszącą się do śmierci zmarłego i jego pozycji społecznej. Po zakończeniu uroczystości pogrzebowych tarczę zawieszano na stałe w kościele lub kaplicy, obok innych form upamiętnienia, takich jak epitafia kamienne lub drewniane.		Tarcze pogrzebowe miały zazwyczaj kształt kolisty lub wieloboczny i wielkość zbliżoną do rzeczywistych tarcz bojowych (często około 3 stóp wysokości). W ich centrum umieszczano malowany lub rzeźbiony herb, a ponad nim lub wokół niego inskrypcję odnoszącą się do śmierci zmarłego i jego pozycji społecznej. Po zakończeniu uroczystości pogrzebowych tarczę zawieszano na stałe w kościele lub kaplicy, obok innych form upamiętnienia, takich jak epitafia kamienne lub drewniane.

	====== Tarcza pogrzebowa Christiana Hoffmanna von Hoffmannswaldau ======		====== Tarcza pogrzebowa Christiana Hoffmanna von Hoffmannswaldau ======
	<gallery mode=Packed heights=230px>		<gallery mode=Packed heights=230px>
	Plik:Hoffmannswaldau 1679.jpg\|Tarcza herbowa; Christian Hoffmann von Hoffmannswaldau (zm. 1679)		Plik:Hoffmannswaldau 1679.jpg\|Tarcza herbowa; [[Christian Hoffmann von Hoffmannswaldau\|Christian Hoffmann von Hoffmannswaldau (zm. 1679)]]
	</gallery>		</gallery>
	Po drugiej stronie drzwi tarcza z herbem '''Christiana [[Herby mieszczan#Hoffmann\|Hoffmanna von Hoffmannswaldau]]''' (1616-1679). Był on wrocławskim kupcem odnoszącym w handlu sukcesy, które pozwoliły mu nabyć kilka majątków ziemskich. Przez 32 lata był rajcą i ławnikiem, w tym od 1677 r. aż do śmierci przewodniczącym rady, a tym samym starostą księstwa wrocławskiego. Znany jest jednak głównie jako niemiecki poeta, twórca poetyckiego stylu "galant".		Po drugiej stronie drzwi tarcza z herbem '''Christiana [[Herby mieszczan#Hoffmann\|Hoffmanna von Hoffmannswaldau]]''' (1616-1679). Był on wrocławskim kupcem odnoszącym w handlu sukcesy, które pozwoliły mu nabyć kilka majątków ziemskich. Przez 32 lata był rajcą i ławnikiem, w tym od 1677 r. aż do śmierci przewodniczącym rady, a tym samym starostą księstwa wrocławskiego. Znany jest jednak głównie jako niemiecki poeta, twórca poetyckiego stylu "galant".
Linia 179:		Linia 179:
	<gallery mode=packed heights=260px>		<gallery mode=packed heights=260px>
	Plik:Kaplica Dumlosych ściana zachodnia.jpg\|<div style='text-align:justify;>Zachodnia ściana kaplicy (na prawo od wejścia). Kolejne zdjęcia pokazują zabytki w układzie kolumnowym od lewej.</div>		Plik:Kaplica Dumlosych ściana zachodnia.jpg\|<div style='text-align:justify;>Zachodnia ściana kaplicy (na prawo od wejścia). Kolejne zdjęcia pokazują zabytki w układzie kolumnowym od lewej.</div>
	Plik:Haunold-Rumberg Johann.jpg\|<div style='text-align:justify;>Tarcza herbowa, herb [[Herby mieszczan wrocławskich#Haunold-Sacherwitz\|Haunold II]]. Według inskrypcji Johanna von Haunoldt und Rumberg. Chodzi prawdopodobnie o Johanna żyjącego w latach 1557-1617. Studiował w Lipsku, był jak przodkowie kupcem. Od 1496 r. do śmierci na przemian ławnik lub rajca.</div>		Plik:Haunold-Rumberg Johann.jpg\|<div style='text-align:justify;>[[tarcza trumienna\|Tarcza herbowa]], herb [[Herby mieszczan wrocławskich#Haunold-Sacherwitz\|Haunold II]]. Według inskrypcji Johanna von Haunoldt und Rumberg. Chodzi prawdopodobnie o Johanna żyjącego w latach 1557-1617. Studiował w Lipsku, był jak przodkowie kupcem. Od 1496 r. do śmierci na przemian ławnik lub rajca.</div>
	Plik:Schlecht Melchior.jpg\|<div style='text-align:justify;>Epitafium [[Melchior Schlecht\|Melchiora Schlechta]] (zm. 1686). Był rzeźnikiem. Od 1665 do 1686 na przemian ławnik i rajca. Zawsze na ostatnim rzemieślniczym miejscu.</div>		Plik:Schlecht Melchior.jpg\|<div style='text-align:justify;>Epitafium [[Melchior Schlecht\|Melchiora Schlechta]] (zm. 1686). Był rzeźnikiem. Od 1665 do 1686 na przemian ławnik i rajca. Zawsze na ostatnim rzemieślniczym miejscu.</div>
	Plik:Schmidt Johann Heinrich.jpg\|<div style='text-align:justify;>Tarcza herbowa Johanna Heinricha [[Herby mieszczan wrocławskich#Schmidt\|Schmidta]] von Schmiedefeldt (13 V 1624 - 31 VIII 1673, pochowany 1 X 1673 w farze elżbietańskiej). Właściciel Mąkoszyc (pow. brzeski), Solników (pow. wrocławski), Minkowskich (pow. namysłowski).</div>		Plik:Schmidt Johann Heinrich.jpg\|<div style='text-align:justify;>Tarcza herbowa Johanna Heinricha [[Herby mieszczan wrocławskich#Schmidt\|Schmidta]] von Schmiedefeldt (13 V 1624 - 31 VIII 1673, pochowany 1 X 1673 w farze elżbietańskiej). Właściciel Mąkoszyc (pow. brzeski), Solników (pow. wrocławski), Minkowskich (pow. namysłowski).</div>
Linia 332:		Linia 332:
	Plik:Filar 7 fe.jpg\|<div style='text-align:justify;>Epitafium Josepha [[Herby mieszczan#Rindfleisch\|Rindfleischa]] (1534-1598) i tarcza herbowa Georga Hermanna von [[Herby mieszkańców Wrocławia#Schweinitz\|Schweinitz]] and Crain (1602–1667).<div>		Plik:Filar 7 fe.jpg\|<div style='text-align:justify;>Epitafium Josepha [[Herby mieszczan#Rindfleisch\|Rindfleischa]] (1534-1598) i tarcza herbowa Georga Hermanna von [[Herby mieszkańców Wrocławia#Schweinitz\|Schweinitz]] and Crain (1602–1667).<div>
	Plik:Rindfleisch Joseph epitafium.jpg\|<div style='text-align:justify;>Epitafium Josepha Rindfleischa (1534-1598) i jego żon. Brakuje znajdującego się w środku obrazu na miedzianej blasze. Przedstawiał on powitanie Jakuba i jego synów w Egipcie przez Józefa. U dołu obrazu klęczy rodzina. Po lewej widza Josef i jego 4 synów, po prawej 3 żony z 4 córkami. Herby: [[Herby mieszczan#Rindfleisch\|Rindfleisch]] i matczyny [[Herby mieszczan#Monau\|Monau]], niżej babki ojczystej [[Herby mieszczan#Banke\|Banke]] i babki macierzystej [[Herby mieszczan#Ungeraten\|Ungeraten]]; niżej żon: I Magdaleny von [[Herby mieszczan#Morenberg\|Morenberg]], II Magdaleny von [[Herby mieszczan#Artzat\|Artzat]] i III Justyny [[Herby mieszczan#Lindner I\|Lindner]] ale przy którejś renowacji (1860?) omyłkowo namalowano herb [[Herby mieszczan#Błędne herby\|Pucher]] (ten najniżej).</div>		Plik:Rindfleisch Joseph epitafium.jpg\|<div style='text-align:justify;>Epitafium Josepha Rindfleischa (1534-1598) i jego żon. Brakuje znajdującego się w środku obrazu na miedzianej blasze. Przedstawiał on powitanie Jakuba i jego synów w Egipcie przez Józefa. U dołu obrazu klęczy rodzina. Po lewej widza Josef i jego 4 synów, po prawej 3 żony z 4 córkami. Herby: [[Herby mieszczan#Rindfleisch\|Rindfleisch]] i matczyny [[Herby mieszczan#Monau\|Monau]], niżej babki ojczystej [[Herby mieszczan#Banke\|Banke]] i babki macierzystej [[Herby mieszczan#Ungeraten\|Ungeraten]]; niżej żon: I Magdaleny von [[Herby mieszczan#Morenberg\|Morenberg]], II Magdaleny von [[Herby mieszczan#Artzat\|Artzat]] i III Justyny [[Herby mieszczan#Lindner I\|Lindner]] ale przy którejś renowacji (1860?) omyłkowo namalowano herb [[Herby mieszczan#Błędne herby\|Pucher]] (ten najniżej).</div>
	Plik:Schweinitz Georg Hermann.jpg\|<div style='text-align:justify;>Tarcza herbowa Georga Hermanna von Schweinitz und Crain (1602–1667), komendanta wojskowego Wrocławia od 1663. Notka biograficzna [[Herby mieszkańców Wrocławia#Schweinitz\|tutaj]].</div>		Plik:Schweinitz Georg Hermann.jpg\|<div style='text-align:justify;>[[tarcza trumienna\|Tarcza herbowa Georga Hermanna von Schweinitz und Crain]] (1602–1667), komendanta wojskowego Wrocławia od 1663. Notka biograficzna [[Herby mieszkańców Wrocławia#Schweinitz\|tutaj]].</div>
	</gallery>		</gallery>

Linia 341:		Linia 341:
	Plik:Feldner Caspar epitafium.jpg\|<div style='text-align:justify;>Drewniane epitafium Caspara Feldnera (zm. 1646). Pod przedstawiającym Ukrzyżowanie alabastrowym reliefem inskrypcja na blasze: ''Roku 1646, dnia 21 lutego zasnął w Panu w wieku 47 lat czcigodny Kaspar Feldner, urodzony w Lwówku na Śląsku, tutejszy obywatel i handlowiec. Z małżeństwa z Rosiną z domu Kauerhasin dzięki łasce Bożej spłodził 7 synów i 1 córkę. Leży w tej hali, pochowany pod numerem 80. Niech Bóg będzie dla niego łaskaw.''</div>		Plik:Feldner Caspar epitafium.jpg\|<div style='text-align:justify;>Drewniane epitafium Caspara Feldnera (zm. 1646). Pod przedstawiającym Ukrzyżowanie alabastrowym reliefem inskrypcja na blasze: ''Roku 1646, dnia 21 lutego zasnął w Panu w wieku 47 lat czcigodny Kaspar Feldner, urodzony w Lwówku na Śląsku, tutejszy obywatel i handlowiec. Z małżeństwa z Rosiną z domu Kauerhasin dzięki łasce Bożej spłodził 7 synów i 1 córkę. Leży w tej hali, pochowany pod numerem 80. Niech Bóg będzie dla niego łaskaw.''</div>
	Plik:Hertwig Andreas epitafium.jpg\|<div style='text-align:justify;>W 1560 r. radca cesarski Andreas [[Herby mieszczan#Hertwig\|Hertwig]] zamówił swoje epitafium. Nie zamierzał jeszcze umierać ale wypadło pochwalić się niedawno udostojnionym herbem (w 1557 r.). Zachowała się tylko tablica z inskrypcją prawdopodobnie autorstwa [[Bonaventura Rösler\|Bonaventury Röslera]] (u dołu z prawej znajduje się monogram) oraz herb. Górna część została zniszczona podczas montowania drewnianej empory (1672-1672). Była to smukła arkada, w której było umieszczonych 5 alabastrowych reliefów ze scenami historii Nabala i Abigail. Twórcą był prawdopodobnie Hans Fleiser (Gruyter). Caspar był doktorem obojga praw, radcą Królewskiej Kamery Śląskiej. Dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną Polyxeną de Corona z Padwy miał troje dzieci. Druga żona, Lukrecja z d. [[Herby mieszczan#Huber\|Huber]], wniosła mu po swoim pierwszym mężu Jakubie [[Herby mieszczan#Boner\|Bonerze]] zamek w Wojnowicach. Zmarł w 1575 r. W testamencie przekazał swój prawniczy księgozbiór bibliotece [[:Kategoria:Fara magdaleńska\|fary magdaleńskiej]].</div>		Plik:Hertwig Andreas epitafium.jpg\|<div style='text-align:justify;>W 1560 r. radca cesarski Andreas [[Herby mieszczan#Hertwig\|Hertwig]] zamówił swoje epitafium. Nie zamierzał jeszcze umierać ale wypadło pochwalić się niedawno udostojnionym herbem (w 1557 r.). Zachowała się tylko tablica z inskrypcją prawdopodobnie autorstwa [[Bonaventura Rösler\|Bonaventury Röslera]] (u dołu z prawej znajduje się monogram) oraz herb. Górna część została zniszczona podczas montowania drewnianej empory (1672-1672). Była to smukła arkada, w której było umieszczonych 5 alabastrowych reliefów ze scenami historii Nabala i Abigail. Twórcą był prawdopodobnie Hans Fleiser (Gruyter). Caspar był doktorem obojga praw, radcą Królewskiej Kamery Śląskiej. Dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną Polyxeną de Corona z Padwy miał troje dzieci. Druga żona, Lukrecja z d. [[Herby mieszczan#Huber\|Huber]], wniosła mu po swoim pierwszym mężu Jakubie [[Herby mieszczan#Boner\|Bonerze]] zamek w Wojnowicach. Zmarł w 1575 r. W testamencie przekazał swój prawniczy księgozbiór bibliotece [[:Kategoria:Fara magdaleńska\|fary magdaleńskiej]].</div>
	Plik:Wenzel Adam 1668.jpg\|<div style='text-align:justify;>Tarcza herbowa Adama Wentzela von [[Herby mieszczan#Reichel\|Reichell]] und Schmoltz (1627-1668). Ławnik w latach 1653-1660, od 1661 r. do śmierci rajca. 13. członek władz Wrocławia w rodzinie Reichelów.</div>		Plik:Wenzel Adam 1668.jpg\|<div style='text-align:justify;>[[tarcza trumienna\|Tarcza herbowa]] Adama Wentzela von [[Herby mieszczan#Reichel\|Reichell]] und Schmoltz (1627-1668). Ławnik w latach 1653-1660, od 1661 r. do śmierci rajca. 13. członek władz Wrocławia w rodzinie Reichelów.</div>
	</gallery>		</gallery>

Linia 440:		Linia 440:
	Plik:Saurma Luthold.jpg\|Tarcza trumienna Lutholda von Saurma (1636-1667)		Plik:Saurma Luthold.jpg\|Tarcza trumienna Lutholda von Saurma (1636-1667)
	</gallery>		</gallery>
	'''Totenschild''' (tarcza trumienna, tarcza pogrzebowa) '''Leutholda von Saurma''' (Leütholt, Leutold) (25 I 1636 – 7 VIII 1667).<br>		'''Totenschild''' ([[tarcza trumienna\|tarcza trumienna]], tarcza pogrzebowa) '''Leutholda von Saurma''' (Leütholt, Leutold) (25 I 1636 – 7 VIII 1667).<br>
	Wrocławska patrycjuszowska rodzina [[Herby mieszczan#Sauermann\|Sauermann (Saurmann)]], ważna w II poł. XV i w XVI w., w czasach Leutholda była już rodem ziemiańskim posiadającym liczne dobra, także poza księstwem wrocławskim, co wykluczało jej przedstawicieli z zasiadania w radzie miasta. Leuthold należał do jelczańskiej linii von Saurma (inna linia używała formy von Sauerma). Odziedziczył Uraz (księstwo oleśnickie). Był również właścicielem Gniechowic w księstwie wrocławskim oraz Górnej Strugi (Ober Adelsbach w księstwie świdnickim; obecnie część wsi Struga koło Wałbrzycha). Nie pozostawił potomstwa.<br>		Wrocławska patrycjuszowska rodzina [[Herby mieszczan#Sauermann\|Sauermann (Saurmann)]], ważna w II poł. XV i w XVI w., w czasach Leutholda była już rodem ziemiańskim posiadającym liczne dobra, także poza księstwem wrocławskim, co wykluczało jej przedstawicieli z zasiadania w radzie miasta. Leuthold należał do jelczańskiej linii von Saurma (inna linia używała formy von Sauerma). Odziedziczył Uraz (księstwo oleśnickie). Był również właścicielem Gniechowic w księstwie wrocławskim oraz Górnej Strugi (Ober Adelsbach w księstwie świdnickim; obecnie część wsi Struga koło Wałbrzycha). Nie pozostawił potomstwa.<br>
	W farze znajdowało się wiele pamiątek po rodzinie i część z nich zachowała się do dziś, m.in. epitafium założyciela wrocławskiej linii rodu, Sebalda Sauermanna (zm. 1508). W tym okresie ród von Saurma grzebał jednak swoich zmarłych głównie w kościołach znajdujących się w dobrach rodowych. Leuthold von Saurma zmarł we Wrocławiu, dlatego został pochowany w farze elżbietańskiej.<br>		W farze znajdowało się wiele pamiątek po rodzinie i część z nich zachowała się do dziś, m.in. epitafium założyciela wrocławskiej linii rodu, Sebalda Sauermanna (zm. 1508). W tym okresie ród von Saurma grzebał jednak swoich zmarłych głównie w kościołach znajdujących się w dobrach rodowych. Leuthold von Saurma zmarł we Wrocławiu, dlatego został pochowany w farze elżbietańskiej.<br>