Udostojnienie herbu Starego Miasta Pragi w 1475 roku. Przywilej cesarza Fryderyka III
My, Fryderyk z Bożej łaski cesarz rzymski, po wszystkie czasy pomnożyciel cesarstwa, król Węgier, Dalmacji, Chorwacji itd., książę Austrii, Styrii, Karyntii i Krainy, pan na Marchii Wendejskiej i w Pordenone, hrabia Habsburga, Tyrolu, Pfirt i Kyburga, margrabia Burgau oraz landgraf w Alzacji, wyznajemy i czynimy jawnie wiadomym niniejszym listem wszystkim tym, którzy go zobaczą albo usłyszą czytanym, że chociaż z cesarskiej łaskawości i wrodzonej dobroci zawsze jesteśmy skłonni udzielać naszej cesarskiej łaski wszystkim i każdemu z naszych oraz Rzeszy poddanych i wiernych, to jednak tym, których znajdujemy codziennie pilnie i gorliwie służących nam i Rzeszy, tym bardziej pragniemy okazywać naszą cesarską łaskę i wolności jako nagrodę za ich służby.
A ponieważ czcigodni i roztropni, nam i Rzeszy szczególnie mili i wierni burmistrzowie, rajcy oraz ogół mieszczan Starego Miasta w Pradze oraz ich poprzednicy używali dotąd i nosili niżej opisany herb i klejnoty, mianowicie: tarczę czerwoną, przez środek której w poprzek biegną srebrne blanki, w których stoją trzy srebrne wieże, a pod blankami otwarta srebrna brama, ozdobiona ciboriami oraz srebrną kratą — jako dotychczasowy herb wspomnianego Starego Miasta Pragi — przeto wymienieni burmistrzowie, rajcy i ogół mieszczan tejże Pragi za pośrednictwem swego godnego i znakomitego poselstwa pokornie nas wezwali i prosili, abyśmy jako cesarz rzymski raczyli z osobnej naszej cesarskiej łaski i dobroci ów herb ich miasta ozdobić, ulepszyć, odnowić i nowymi naszymi darami oraz łaskami opatrzyć ku pożytkowi ich oraz wszystkich ich następców i dziedziców, burmistrzów, rajców i mieszczan Starego Miasta Pragi...
... Rozważywszy i uwzględniwszy tak wierne, ochocze i niestrudzone służby, które oni nam i Rzeszy często i wielokrotnie, a szczególnie nam, z narażeniem znacznego mienia i życia, gdy byliśmy oblegani i zamknięci przez naszych nieprzyjaciół w naszej twierdzy w Wiedniu, mężnie i wiernie świadczyli, a które także w przyszłych czasach czynić mogą i powinni, przeto z rozważnym umysłem, dobrą radą i pełną świadomością postanowiliśmy tymże burmistrzom, rajcom i ogółowi mieszczan Starego Miasta Pragi oraz wszystkim ich następcom i dziedzicom na wieczne czasy ich herb miejski i klejnoty, z niżej opisanymi ozdobami i ulepszeniami, mianowicie: tarczę czerwoną, przez której środek w poprzek biegną srebrne blanki, w których stoją trzy złote wieże, a pod blankami otwarta złota brama, także ozdobiona ciboriami i złotą kratą, oraz na tarczy hełm ozdobiony złotymi, czerwonymi i białymi labrami, na nim złota korona cesarska pomiędzy dwoma białymi lwami z podniesionymi podwójnymi ogonami, trzymającymi ową koronę cesarską – jak to wspomniane herby i klejnoty są wymalowane i właściwie barwami przedstawione pośrodku niniejszego naszego cesarskiego listu – jako cesarz rzymski łaskawie ozdobiliśmy, ulepszyliśmy i na nowo z osobnej naszej cesarskiej łaski nadaliśmy i darowaliśmy, i niniejszym je ozdabiamy, ulepszamy, nadajemy i dajemy z pełni rzymsko-cesarskiej władzy i z pełnej świadomości mocą niniejszego listu...
... I nakazujemy przeto wszystkim i każdemu z osobna naszym oraz Świętego Cesarstwa elektorom, książętom, duchownym i świeckim, hrabiom, wolnym panom, panom, rycerzom, knechtom, hetmanom, burgrabiom, landwójtom, marszałkom krajowym, wójtom, namiestnikom, zarządcom, burmistrzom, sędziom, ławnikom, sołtysom, radom, królom herbowym, heroldom, persewantom, mieszczanom i gminom wszystkich i każdego z osobna miast, zamków, miasteczek, wsi i okręgów, a także wszystkim innym naszym i cesarskim poddanym oraz wiernym, jakiejkolwiek by byli godności, stanu czy urzędu — mocą wyżej wspomnianej naszej rzymskiej cesarskiej władzy, poważnie i stanowczo tym niniejszym listem — aby wspomnianym wyżej burmistrzom, radzie i ogółowi mieszczan Starego Miasta Pragi oraz wszystkim ich następcom i dziedzicom na wieczne czasy nie czynili żadnej przeszkody ani utrudnienia w korzystaniu z wyżej opisanego ich herbu miejskiego oraz klejnotów, ozdób, ulepszeń, jak i z tych naszych nowych cesarskich darów, łask i wolności, którymi ich obdarzyliśmy;
lecz aby pozwolili im spokojnie i bez zakłóceń ich używać, cieszyć się nimi i w pełni przy nich pozostawać, i nie czynili nic przeciw temu ani nikomu innemu nie dozwalali tego czynić pod żadnym pozorem; tak jak każdemu i wszystkim razem droga jest nasza i cesarska ciężka niełaska oraz kara, mianowicie pięćdziesiąt grzywien szczerego złota, którą każdy, ilekroć by zuchwale temu się sprzeciwił, winien będzie zapłacić — połowę do naszej cesarskiej komory, a drugą połowę wspomnianym wyżej burmistrzom, radzie i ogółowi mieszczan rzeczonego Starego Miasta Pragi oraz ich następcom i dziedzicom — bez możliwości uchylenia się od tej zapłaty.Na świadectwo tego listu opatrzonego naszą cesarską pieczęcią majestatyczną, zawieszoną przy nim.
Dano w naszym cesarskim obozie przeciw księciu Burgundii, w polu pod Neuss nad Renem, w piątek przed dniem św. Wita, po narodzeniu Chrystusa tysiąc czterysta siedemdziesiątego piątego roku, naszego panowania rzymskiego w trzydziestym szóstym, cesarskiego w dwudziestym czwartym, a węgierskiego w siedemnastym roku.
-
Praga Stare Miasto; herb miasta na Domu Kupca Kříže (Dům kramáře Kříže) będącego od 1458 roku częścią kompleksu Starego Ratusza; wygląd po udostojnieniu przez cesarza Fryderyka III w 1475 r.
W dniu 9 czerwca 1475 roku cesarz Fryderyk III wystawił przywilej, w którym dokonał udostojnienia (podniesienia rangi) herbu Starego Miasta Pragi. Akt ten stanowił oficjalny wyraz uznania dla zasług miasta oraz jego lojalności wobec cesarza i Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Dokument, sporządzony w obozie wojskowym pod Neuss nad Renem, był bezpośrednim potwierdzeniem szczególnej roli Pragi w strukturach Imperium oraz wyrazem wdzięczności władcy za wsparcie udzielone mu w kluczowych momentach panowania.
Głównym celem cesarskiego dyplomu była nobilitacja symboliki miejskiej poprzez zmianę barw oraz dodanie nowych elementów zaszczytnych. Przed rokiem 1475 herb Pragi charakteryzował się przewagą srebra (bieli). Cesarska reforma wprowadziła następujące modyfikacje:
- Zmiana tynktury: wszystkie dotychczasowe srebrne elementy tarczy — mury obronne, trzy wieże oraz otwarta brama z opuszczoną kratą — zostały zastąpione złotem.
- Wprowadzenie klejnotu: nad tarczą herbową umieszczono hełm rycerski z labrami.
- Dodanie symboli cesarskich: nad hełmem umieszczono koronę cesarską.
- Trzymacze heraldyczne: koronę podtrzymują dwa białe, wspięte lwy czeskie o podwójnych ogonach, co podkreślało rangę Pragi jako stolicy królestwa.
Podejmowanie decyzji o wyglądzie herbu czeskiego miasta przez cesarza wynikało ze złożonej struktury prawnej ówczesnej Europy. Choć Czechy posiadały własnego króla, pozostawały integralną częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jako cesarz, Fryderyk III dysponował prawem fons honorum (źródło honoru), które uprawniało go do nadawania przywilejów heraldycznych o randze ogólnoimperialnej. Wprowadzenie do herbu miejskiego insygniów cesarskich było gestem, którego kompetencje wykraczały poza zakres władzy samego króla Czech i wymagały sankcji najwyższego zwierzchnika Rzeszy.
W tym okresie król Władysław II Jagiellończyk dążył do stabilizacji kraju, czego wyrazem było uroczyste potwierdzenie dotychczasowych wolności, praw i przywilejów miast praskich (dokument z 1476 roku). Istotnym elementem tego ładu było utrzymanie w mocy Kompaktatów Bazylejskich, gwarantujących pokój religijny. Sytuacja polityczna pozostawała jednak zdeterminowana rywalizacją z Maciejem Korwinem, który władając znaczną częścią ziem „pobocznych” Korony Czeskiej (Morawami, Śląskiem i Łużycami), uzyskał uznanie swojego tytułu króla Czech. Prowadziło to do unikalnej sytuacji dwuwładzy, w której dwaj monarchowie wzajemnie uznawali swoje tytuły królewskie, dzieląc panowanie nad poszczególnymi częściami państwa. W tym kontekście zbliżenie Jagiellończyka z cesarzem Fryderykiem III sprzyjało legitymizacji władzy Władysława oraz wzmacniało jego pozycję dyplomatyczną. Wyrazem zgodnej współpracy i uznania hierarchii wewnątrz Imperium była akceptacja przez króla cesarskich zmian w herbie Starego Miasta, dokonana 18 kwietnia 1477 roku.
Praga nie stanowiła wówczas jednolitego organizmu miejskiego, lecz była aglomeracją złożoną z odrębnych jednostek o własnej organizacji prawnej i administracyjnej. W jej skład wchodziły trzy miasta królewskie — Stare Miasto, Nowe Miasto i Mała Strana — posiadające własne rady, sądownictwo oraz majątek komunalny, a także osada podzamkowa Hradczany, pozostająca pod bezpośrednią jurysdykcją władzy zamkowej. Cesarz Fryderyk III Habsburg udostojnił również herb Nowego Miasta Pragi, wystawiając przywilej 26 czerwca 1477 roku, który został następnie zatwierdzony przez króla Władysław II Jagiellończyk 22 października tego samego roku.
